AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Olga Koterba
Pedagogika, Referaty

Funkcja i znaczenie oceny szkolnej

- n +

Funkcja i znaczenie oceny szkolnej

Sprawdzanie postępów uczniów i wystawianie ocen, a także przygotowanie informacji zwrotnej o ich osiągnięciach w formie pisemnej czy ustnej, to ważny element w dydaktyczno - wychowawczej pracy nauczyciela. Pochłania to wiele czasu i energii. Nie da się jednak uciec od czynności kontroli i oceny w pracy nauczycieli i szkoły. Uczniowie oczekują sprawiedliwej i obiektywnej oceny swojej pracy. Powinna być ona zatem znana zarówno rodzicom jak i uczniom, spełniać określone funkcje i znaczenie.

Ponieważ społeczeństwo obarczyło nas - nauczycieli obowiązkiem sprawdzania i oceniania osiągnięć uczniów i ich możliwości, należy zatem poszukiwać sposobów wzmacniania obiektywizmu oceniania szkolnego. Nie jest to takie proste i łatwe. Przez lata dydaktyka borykała się z tym problemem. W. Okoń w swoich rozważaniach "W sprawie kryteriów oceny wyników nauczania" stwierdza: "Nie ma chyba w pedagogice zagadnienia, z którym wiązałyby się tak różne i czasem sprzeczne ze sobą poglądy, jak zagadnienie oceny szkolnej."

Skala tych poglądów rozciąga się od całkowitej negacji aż do przesadnego uznawania jej wartości. Zarówno przeciwnicy oceny jak i umiarkowani czy zdeklarowani jej zwolennicy, zajmują w obrębie swoich grup różne stanowiska i odrębne dla nich znajdują uzasadnienie. Zastanawiając się nad tymi różnicami poglądów na ocenę, możemy szukać ich wytłumaczenia w różnicach systemów pedagogicznych, których konsekwencją jest taki czy inny stosunek do kwestii oceniania pracy uczniów. Różnice systemów pedagogicznych nie stanowią jednakże jedynego czynnika od którego zależą rozbieżności poglądów na ocenę. Stwierdzamy bowiem często, iż nawet w obrębie jednego systemu pedagogicznego są poważne kłopoty z ustaleniem stanowiska względem oceny szkolnej, rozumienia jej przedmiotu oraz kryteriów i metodyki. Trudności te wiążą się ze specyficznym charakterem oceny w ogóle a oceny dydaktycznej w szczególności. Tak przynajmniej sądzi Wincenty Okoń, którego myśl przedstawiłam powyżej. Co zatem można stwierdzić w sprawie oceny i oceniania?; jaką rolę i funkcję spełnia ocena w stosunku do ucznia jak i nauczyciela?. Zastanawiając się nad odpowiedzią na to pytanie należy przeanalizować drogę jaką przebyła ocena a w szczególności poglądy na jej temat począwszy od klasyków pedagogiki a skończywszy na współczesnych. System klasowo - lekcyjny powstał, rozwinął się i upowszechnił w dobie humanizmu. Istotę tego systemu stanowi:
- odbywanie nauki z uczniami równego mniej więcej wieku w klasach o rocznym okresie nauki,
- określony dla każdej klasy program nauczania,
- przechodzenie do następnej klasy, po opanowaniu materiału nauczania z klasy poprzedniej.

W miarę rozwoju tego systemu ujawniły i skrystalizowały poglądy na funkcje oceny. Surm, Kolneński i Herbart uważają, że ocena ma być wynikiem kontroli zamierzonej i zorganizowanej w formie egzaminu, natomiast Rousseau i Tołstoj opowiadają się za kontrolą i ocena będącą wynikiem ciągłej obserwacji uczniów bez specjalnych egzaminów. Sturm, Koneński i Harbart stwierdzają także, że ocena ma do spełnienia funkcję dydaktyczną, że jest ona miernikiem wyników pracy ucznia, na podstawie którego zapada decyzja o jego przejściu do następnej klasy. Koneński uważa oprócz tego, że ocena spełnia funkcję wychowawczą, wpływa na ucznia i wolę uczenia a ponadto Herbart stwierdza, że spełnia ona również funkcję społeczną, gdyż jest czynnikiem kształtującym stosunek między jednostką a zespołem uczniowskim, oraz jest podstawa relacji społecznej uczniów. W wypowiedziach klasyków pedagogiki wyrażony jest pogląd na przedmiot oceny szkolnej:
- dla Koneńskiego - przedmiotem oceny są wiadomości i poprawność myślenia,
- dla Herbarta - ponadto wrodzone uzdolnienia ucznia, a więc dyspozycje,
- dla Rousseau - rozsądek, umysł dowcip dziecka, a więc coś rodzaju inteligencji ogólnej,
- dla Tołstoja - zaś "zasób wiedzy" i umiejętność posługiwania się nią w praktyce.

Do poglądów Rousseau i Tołstoja nawiązują niektórzy przedstawiciele myśli pedagogicznej XX wieku działający w okresie tzw. "nowego wychowania" . Rzecznicy nowego wychowania wysunęli wiele nowych problemów związanych z funkcją oceny szkolnej a mianowicie;
- problem przedmiotu oceny,
- problem dokładności oceny,
- problem sposobu oceniania,
- problem znaczenia oceny w procesie dydaktyczno - wychowawczym.

W kwestii przedmiotu oceny słusznie zwrócili uwagę na to, że nie mogą być przedmiotem oceny tylko osiągnięcia ucznia i że należy przedmiot ten uzupełnić jeszcze innymi elementami zasobu umysłowego ucznia.

W kwestii dokładności oceny stwierdzili oni słusznie, że ocena jaką posługiwano się w szkole tradycyjnej jest subiektywna. Nie dotarli jednak do istotnych przyczyn tego zjawiska. Wskazując jednostronnie na temperament i typ somatyczny nauczyciela jako główne a czasem nawet jedyne źródło a czasem jedyne źródło tego subiektywizmu.

W kwestii sposobu oceniania niektórzy rzecznicy "nowego wychowania" opowiadali się przeciw indywidualnej systematycznej kontroli, przeciw jawności oceny, przeciw wdrażaniu oceny w formie stopnia, inni natomiast bronili stopnia i jawnego charakteru oceny. Problem pozostał więc otwarty. W kwestii znaczenia oceny w procesie dydaktyczno wychowawczym stwierdzono, że ocena spełnia ważną funkcję dydaktyczną, społeczną i wychowawczą. Jednak doświadczenia szkół eksperymentalnych wskazują, że ocena nie spełnia żadnej funkcji wobec uczniów, jeżeli nie jest znana, jeżeli jest tajna. Spełnia jedynie funkcję wobec nauczycieli, rodziców i władz szkolnych. Jakie są wobec tego poglądy polskich współczesnych pedagogów na problem oceny szkolnej?

W kwestii znaczenia oceny pedagodzy polscy wskazują, "że kontrola i ocena jest nieodłącznym elementem procesu nauczania przenikającym wszystkie jego momenty." / Okoń.

"Znaczenie oceny polega na tym, że spełnia ona funkcję w stosunku do ucznia i nauczyciela, oraz w stosunku do społeczeństwa." / Sośnicki.

W stosunku do ucznia spełnia ona funkcję dydaktyczną i wychowawczą. Jest silną pobudką do pracy i starań, aby jak najlepiej odpowiadać wymaganiom szkoły. Ocena przyzwyczaja ucznia do wglądu w samego siebie bo każe mu porównywać stopnie stawiane przez nauczyciela z własna ocena swojej wiedzy i często korygować niewłaściwe o sobie mniemanie. W stosunku do nauczyciela ocena spełnia funkcje dydaktyczną, ujawnia mu skuteczność jego pracy i każe zastanowić się nad przyczynami jego niepowodzeń i osiągnięć.

Funkcja społeczna oceny szkolnej polega na tym, że szkoła jako instytucja społeczna i państwowa "w swej ocenie ucznia, wyraża opinię o jego przydatności w pracy i w życiu jako członka społeczeństwa i obywatela państwa. Opinia ta jest podstawa do włączenia ucznia już jako człowieka dojrzałego do życia społecznego a świadectwo szkolne staje się dyrektywą do ustalenia rodzaju pracy, zakresu działania i stopnia współodpowiedzialności nowego wychowanka za całokształt organizacji życia społecznego i państwowego." / W. Okoń - "W sprawie kryteriów ocen wyników nauczania."

Wiele uwagi poświęcają pedagodzy polscy zagadnieniu dokładności oceny. Poszukiwania ich w tej dziedzinie idą w dwóch kierunkach:
- badania rzeczywistości szkolnej celem stwierdzenia w jakiej mierze ocena i wiernie odzwierciedla faktyczny stan wiadomości, umiejętności i nawyków ucznia,
- szukanie dróg zobiektywizowania oceny.

Wszystkie te badania i dociekania w istocie swej dotyczą dydaktycznej funkcji oceny. Jako środek wiodący do zobiektywizowania oceny szkolnej, pedagodzy polscy podają obok kryteriów normy ocen. Normy po raz pierwszy w Polsce zostały opracowane i zastosowane przez uczestników zespołowych badań wyników nauczania przeprowadzonych pod kierownictwem prof. Okonia. Przy opracowywaniu norm przyjęto za podstawę określone przez program wyniki nauczania. W ten sposób pedagodzy polscy wskazali, że probierzem słuszności "sprawiedliwości" oceny, a nie tylko jej obiektywności są wyniki nauczania przewidziane w programie nauczania poszczególnych przedmiotów.

Analiza dotychczasowych poglądów na funkcję oceny szkolnej prowadzi do następujących wniosków:
- ocena szkolna jest nieodłączna od procesu dydaktyczno wychowawczego, dotyczy to zarówno systemu klasowo-lekcyjnego jak i innych systemów szkolnych,
- funkcja oceny zależy od systemu, w którym występuje, w szczególności zaś od stosunków i zależności jakie zachodzą między trzema podstawowymi elementami procesu nauczania: programem nauczania, nauczycielem i uczniem,
- w systemie klasowo-lekcyjnym ocena spełnia trzy funkcje: dydaktyczną, wychowawcza i społeczną.

Funkcja dydaktyczna oceny szkolnej polega na tym, że jako miernik wyników pracy ucznia:
a) ujawnia jego braki i osiągnięcia bez czego utrudnione jest dalsze zdobywanie wiedzy,
b) stwarza podstawy do porównania pracy poszczególnych uczniów, klas, szkół, bez których, niemożliwe jest doskonalenie procesu dydaktyczno wychowawczego.
Ocena spełnia swoją funkcję dydaktyczną zarówno wobec uczniów jak i wobec nauczycieli, rodziców i władz szkolnych.

Funkcja wychowawcza
oceny szkolnej polega na tym, że wywiera ona /ocena/ określony wpływ na uczucia i wolę uczenia: budzi w nim zamiłowanie do nauki zachęca do czynienia wysiłku w zdobywaniu wiedzy.

Funkcja społeczna
oceny szkolnej polega na tym, że jest ona czynnikiem kształtującym wzajemne stosunki między jednostką a zespołem klasowym. Wyraża ona opinię o przydatności ucznia jako członka społeczeństwa i obywatela państwa do pracy i życia.

W systemie klasowo-lekcyjnym główną funkcję oceny szkolnej jest funkcja dydaktyczna. Bez spełnienia tej funkcji ocena nie może spełniać funkcji pozostałych. Z funkcją oceny szkolnej wiąże się szereg problemów szczegółowych, z których cztery są najważniejsze:
1. przedmiot oceny,
2. dokładność oceny,
3. sposób oceniania,
4. znaczenie oceny.

Wokół tych czterech grup zagadnień toczyła się na przestrzeni dziejów dyskusja, charakterystyczny dla niej był jej spekulatywny, normatywny charakter. Operowano argumentami przeważnie opartymi na badaniach empirycznych. Jeżeli badania takie były prowadzone dotyczyły one nielicznych szczegółowych zagadnień oderwanych od całokształtu problemów związanych z funkcją i rolą oceny.

Piśmiennictwo:
1. Ada Altszuler "Badania nad funkcją oceny szkolnej"
2. Wincenty Okoń "W sprawie kryteriów oceny wyników nauczania"
3. K. Sośnicki "Dydaktyka ogólna"
 

Opracowanie: mgr inż. Olga Koterba

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 7569


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4



Ilość głosów: 1

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.