Komunikacja interpersonalna w codziennej pracy nauczyciela

"Komunikacja interpersonalna (z łac.communicatio- rozmowa, wymiana łączność) jest to proces, podczas którego ludzie przekazują sobie wiadomości za pomocą symboli, którymi są słowa, sygnały pozawerbalne". Na temat roli komunikacji w codziennym życiu wypowiadało się już wiele autorytetów z dziedziny psychologii i nie tylko.

Celem niniejszego opracowania jest podkreślenie, jak ogromny wpływ odgrywa właściwa komunikacja interpersonalna w pracy nauczyciela. Jedną z bardzo istotnych umiejętności w komunikacji interpersonalnej jest umiejętność aktywnego słuchania, która powinna wyzwalać aktywność dziecka, jego dobre samopoczucie, podnosić jego samoakceptację, dać dziecku poczucie poszanowania jego godności. Wśród nauczycieli obserwuje się skłonność do osądzania, wartościowania, chwalenia, ganienia. Tymczasem umiejętności psychopedagogiczne nauczyciela są warunkiem realizowania konstruktywnego procesu wychowania takiego, który może być bodźcem do rozwijania aktywności i dyspozycji twórczych ucznia. W pracy nauczyciela podstawowe umiejętności to słuchanie, przekazywanie informacji zwrotnych, pomaganie w sytuacjach trudnych. Empatia, jedna z form komunikacji interpersonalnej, choć nie jest dostatecznie doceniana - jest cennym narzędziem w codziennej pracy nauczyciela, warunkiem rozumienia ucznia, polega na prawidłowym odbieraniu uczuć i przeżyć dziecka. Dzięki niej porozumiewanie się nauczycieli i uczniów między sobą, jest podmiotowym i partnerskim traktowaniem siebie nawzajem. Nadrzędnym celem w pracy nauczyciela powinno być rozwinięcie u uczniów kompetencji właściwej komunikacji interpersonalnej, umiejętności empatii a także umiejętności rozwiązywania problemów na drodze negocjacji; należy uczyć dzieci sposobów skutecznego komunikowania się, prezentacji własnego punktu widzenia, argumentowania i obrony własnego zdania oraz rozwijania gotowości wysłuchania innych, brania pod uwagę poglądów innych ludzi. Aby skuteczniej kształcić, należy odstąpić od przekazywania gotowych wiadomości i przyswajania ich na rzecz poszukiwania i przeżywania wiedzy.

A oto niektóre wskazówki do prawidłowego komunikowania się:
- uważne słuchanie drugiej osoby, skoncentrowanie się na mówiącym, nawiązanie kontaktu,
- parafrazowaniu, n.p.: "naprawdę?", "nie żartuj" i.t.p..
- dawanie pozytywnej informacji zwrotnej, zamiast oceniać innych, uczniów, nazywać czynności, np. "jesteś głupi, dlaczego się tak zachowujesz", raczej n.p. "ucieszy mnie, jeśli będziesz się zachowywał........" i.t.p.
- "dostrojenie się" do rozmówcy, budowanie sytuacji wiarygodności między rozmówcami, zachęcanie do budowy interakcji,

Nauczyciele często nieprawidłowo komunikują się ze swoimi uczniami, odruchowo popełniają błędy. Przykładowo mówimy: "Jesteś niegrzeczny!", "Zawsze mi przerywasz, gdy coś mówię" (ocena, wyrzut), powinniśmy opisać co czujemy i powiedzieć: "Rozpraszam się, kiedy zaczynam coś mówić i nie mogę skończyć". Pamiętajmy - dzieci, których uczucia i potrzeby są szanowane będą szanować uczucia dorosłych. Nauczyciel zamiast powiedzieć "Kto rozlał wodę na podłodze?" (szukanie winnego) - powinien udzielić informacji i powiedzieć: "Na rozlanej wodzie można się poślizgnąć i złamać nogę." Informacja to w jakimś sensie dar od wychowawcy, który będzie przydatny do końca życia. To dzielenie się własnym doświadczeniem i wiedzą. Pedagodzy powinni rozwijać w sobie nowe umiejętności wychowawcze śledząc bieżącą literaturę fachową, nieustannie się dokształcać.

Właściwie przebiegająca komunikacja ma walory terapeutyczne, tworzy dobrą atmosferę w klasie, tworzy dobre samopoczucie uczniów, a nauczyciel staje się przewodnikiem, partnerem, "do którego zawsze można się zwrócić". Nauczyciel odgrywa ogromną rolę w formowaniu psychiki ucznia, choć nie zawsze z tego sobie zdaje sprawę. Nie może więc formować ucznia na swoje własne wyobrażenie, zakładając jaki uczeń być powinien. Należy pamiętać, z jak różnorodnych środowisk jego uczeń pochodzi i wszystko to uwzględnić "dostrajając" się do ucznia. Pomocą w realizacji tego zamierzenia są kompetencje komunikacyjne nauczyciela. Taka komunikacja sprzyja ekspresji uczuć, realizacji potrzeb, tolerancji odmienności, pozwala osiągnąć porozumienie w sytuacjach problemowych. Niezbędnym elementem komunikacji jest sprawność językowa, a także kultura języka. Ważna jest komunikacja niewerbalna - gesty, dynamika, kontakt wzrokowy, przestrzeń, dotyk, wokalizacja, odruchy negatywne- n.p. zmarszczenie powiek, barwa, ton, wyraz twarzy. Nauczyciela powinna cechować wysoka kultura osobista i nienaganne zachowanie. Pamiętajmy! uczniowie nas obserwują i biorą z nas przykład. Nie należy zapomnieć o rozwijaniu u uczniów asertywności, umiejętności pełnego wyrażenia siebie w kontaktach z drugą osobą. Umiejmy sami powiedzieć "nie", uczmy tego dzieci.

Jeśli zachowujemy się asertywnie:
- bronimy swoich praw, szanujemy prawa innych
- mamy wysoką samoocenę, dzięki pewności siebie, dobrze się czujemy i odpowiednio zachowujemy
- wyrażamy własne odczucia i nie mamy kłopotów w relacjach społecznych
- sami dokonujemy wyborów
- osiągamy swoje cele, nie krzywdząc innych

Bardzo częstym zjawiskiem w szkole są konflikty między uczniami. Jak się zachować, jak pełnić rolę mediatora? Należy zachowywać bezstronność, kontrolować proces rozwiązania konfliktu, chronić przed jego eskalacją, pomagać zrozumieć problem, poszukać możliwości jego rozwiązania. Nie można w czasie rozwiązywania konfliktu pozwolić na to, aby do głosu doszły nasze emocje. Zaufanie, które uczeń ma do nauczyciela jest bardzo cenne, eliminuje obawę, że nauczyciel postąpi inaczej niż deklaruje. Pamiętajmy, nie możemy zawieść ucznia. Musimy zrobić wszystko aby dziecko czuło się w szkole bezpiecznie i dobrze. Postarajmy się aby szkoła była dla dziecka drugim domem.

Bibliografia:
JANOWSKA J. - "Samoaktualizacja w teorii i praktyce kształcenia nauczycieli" wyd. Lublin 1998GORDON T.: Wychowanie bez porażek w szkole. - Warszawa: PAX, 1995
MELLIBRUDA J.: Ja-ty-my: psychologiczne możliwości ulepszania kontaktów międzyludzkich. - Warszawa: Nasza Księgarnia, 1986
NAUCZYCIEL - uczeń: między przemocą a dialogiem: obszary napięć i typy interakcji / red. nauk. Maria Dudzikowa. - Kraków: "Impuls", 1996
THOMSON P.: Sposoby komunikacji interpersonalnej: spraw, by cię słuchano i odnieś sukces. - Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 1998
BRYCKI B.: Jak rozumieć komunikację? // Wszystko dla Szkoły. - 2001, nr 1,
DYMEK M.: Komunikacja niewerbalna też ważna // Nowa Szkoła. - 1996, nr 3,
GAWRYŚ M.: Kształcenie u uczniów umiejętności rozwiązywania problemów // Szkoła Zawodowa.- 2000, nr 3,
KOWALSKA G.: Kompetencje nauczyciela warunkujące efektywną komunikację interpersonalną w procesie edukacyjnym // Edukacja. - 2000, nr 3,
OKOŃ Z.: Komunikacja interpersonalna w szkole // Edukacja i Dialog. - 2003, nr 1,
PRZYGOŃSKA E.: Negocjacje w szkolnych konfliktach // Nowa Szkoła. - 1997, nr 6,
ŚWIDERSKA I.: Komunikacja interpersonalna: trochę teorii, propozycje zajęć // Biblioteka w Szkole. - 2002, nr 1,

Opracowanie: mgr M. Orzechowska - Bulanda
mgr D. Chudek
Zespół Szkół nr 6 w Katowicach ul Medyków 16

Wyświetleń: 6886