Wpływ obrazów przemocy medialnej na dzieci

Każdy człowiek przychodzący na świat jest uwarunkowany środowiskiem, w którym żyje, rozwija się, uczy się kultury i reguł współżycia społecznego, wartościowania i oceniania. Z punktu widzenia psychologii i socjologii społecznej mamy do czynienia z jednej strony z procesem wychowania, czyli intencjonalnego kształtowania osobowości wychowanka, a z drugiej zaś z procesem socjalizacji, czyli próbą wprowadzenia jednostki do uczestnictwa w życiu społecznym.

W obecnej dobie wszechobecność mediów, ich rola i znaczenie, a przede wszystkim wpływ na niemal każdą dziedzinę życia człowieka, od wczesnego etapu rozwoju, aż do dojrzałego wieku, jest faktem niepodważalnym. Współczesny człowiek skazany jest na kontakt z nimi. Z prowadzonych badań wynika, że coraz więcej czasu poświęcamy mediom masowym i czynimy to chętnie, zwłaszcza dzieci w wieku szkolnym. Media dostarczają nam m.in. informacji, pozwalają zdobyć wiedzę oraz są formą spędzania wolnego czasu. Rodzi się jednak pytanie: czy kontakt z mediami jest dla człowieka - zwłaszcza tego najmłodszego, podatnego na wpływy - obojętny, czy też wywiera na niego jakiś wpływ?

Wzory agresywnego zachowania budzą w dzieciach chęć naśladowania, czyli upodobniania się do modelu pod względem zachowania, sposobu wyrażania się. Potoczna obserwacja wskazuje, że niemożliwe jest, aby oddawanie się jakiejkolwiek czynności przez kilkanaście godzin tygodniowo mogło nie mieć dla człowieka żadnego wpływu.

Oglądanie programów telewizyjnych jest czasem, w którym dziecko nie wykonuje żadnych innych zajęć, jak np. ruch na powietrzu, zabawa z rówieśnikami. Jest bardzo łatwym sposobem spędzania czasu wolnego. Dzieci korzystają oczywiście także z filmów dla dorosłych, rodzice i opiekunowie ponoszą wówczas odpowiedzialność.

Telewizja, dostarczając wielu wzorów zachowania agresywnego, wpływa na wszystkie aspekty postawy wobec dzieci, a więc na takie elementy, jak: poznawczy, emocjonalny i behawioralny. Telewizja, dążąc do zwiększenia swej oglądalności, stara się pokazywać wydarzenia spektakularne, wstrząsające. Nie ukazuje więc świata normalnego, występuje tam przekazywanie agresji jako akceptowanego elementu życia. Przyjęcie wizji świata, w którym przemoc jest czymś powszechnie występującym, sprzyja zobojętnieniu na nią. Agresja staje się "normalna", a więc słuszna i nie budzi poczucia winy. Osoby oglądające przemoc na ekranie otrzymują wzory zachowania, które przez częste powtarzanie nabierają cech społecznego przyzwolenia. Wiadomym jest, że stopień i częstość naśladowania tych wzorów zależy od sytuacji dziecka, jego uprzednich doświadczeń, przeżywanych frustracji i wzorów zachowania w jego najbliższym środowisku. Oddziaływanie jest tym silniejsze, im więcej czasu dziecko poświęca na oglądanie telewizji i im bardziej programy telewizyjne nasycone są obrazami przemocy. W programach dla dzieci bardzo często ich bohater modeluje negatywne formy zachowania (np. złość, bicie i inne). Jeżeli jest to bohater budzący sympatię widza, jego posługiwanie się przemocą nabiera tym bardziej cech zachowania "normalnego". A więc i na rodzicach i na telewizji spoczywa odpowiedzialność za to, co oglądają dzieci, gdyż ma to poważny wpływ na ich zachowanie i na to, jakimi ludźmi będą w przyszłości, a razem z nimi, jaki będzie w przyszłości świat.

Kształtowanie się wyobraźni moralnej dokonuje się przez całe życie. Jest to bowiem zbiór doświadczeń osobistych, zarówno bezpośrednich, w których człowiek uczestniczy, jak i tych nabytych w sposób pośredni. Właśnie na tej płaszczyźnie można dostrzec znaczącą rolę mediów w procesie tworzenia się owej wyobraźni.

Efekt mediów odnosi się głównie do sfery procesów emocjonalnych i poznawczych człowieka, które mogą z kolei stymulować procesy motywacyjne i kierować zachowaniami jednostki, czyli kształtować jej postawy. Ponadto podają wzorce zachowań społecznych, jak również mogą zachęcać do naśladowania tych wzorców w realnym życiu, czyli aktywizować, wzmacniać i modelować zachowania człowieka w różnych sytuacjach, zarówno dobrym jak i złym kierunku. Pamiętać jednak należy, że media wraz z ich produktami są propozycją skierowaną do odbiorców. To od decyzji, wolnego wyboru zależy, jaki będzie ich faktyczny wpływ na osobowość człowieka.

Kontestując prezentowane stanowisko można sformułować wniosek, że wiek XXI będzie niewątpliwie naznaczony dalszą ekspansją środków masowego przekazu, będzie nadal wzrastał ich wpływ na rozmaite dziedziny życia, dlatego dziś konieczne jest przygotowanie człowieka do umiejętnego korzystania z nowych technologii komunikowania, tak, aby nie nastąpiła dominacja techniki nad humanizmem.

*w artykule wykorzystano m.in. książkę ks. Tadeusza Zasępy "Media człowiek i społeczeństwo"
 

Opracowanie: mgr Danuta Szaynowska - Szetelnicka, SP nr 17 Legnica

Wyświetleń: 666