AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Hanna Liczba
Ekologia, Artykuły

Działalność polaków w dziedzinie ochrony europejskiej przyrody

- n +

Działalność polaków w dziedzinie ochrony europejskiej przyrody

W przededniu wejścia Polski do Unii Europejskiej, po 75-ciu latach działalności Ligi Ochrony Przyrody warto przypomnieć sobie, jaki jest wkład Polaków w dziedzinie ochrony przyrody.

Ochrona przyrody w Polsce ma wielowiekowe tradycje i sięga średniowiecza. Dzięki dekretom władców już od X wieku chronione były w Polsce niektóre gatunki zwierząt łownych. Podczas panowania Bolesława Chrobrego objęto ochroną bobry. W XIV wieku, za panowania Kazimierza Wielkiego powstała idea ochrony lasów. W XV wieku, dzięki zarządzeniom Władysława Jagiełły wprowadzono ograniczenia w polowaniach na zwierzynę leśną oraz ochronę okazałych, wiekowych dębów i cisów.Za czasów Zygmunta Starego w niektórych siedliskach rozpoczęto ochronę sokoła i łabędzia. Zygmunt August zakazał polowań na zwierzynę leśną w okresie rozrodu. Stefan Batory wprowadził okres ochronny i wymiary ochronne dla ryb celem zabezpieczenia przed wyławianiem narybku. Zygmunt III wprowadził nakaz ochrony tura. Niestety, mimo wysiłków, gatunek tura całkowicie wyginął.

Działania w celu ochrony ojczystej przyrody były podejmowane nawet podczas zaborów. W XIX wieku rozpoczęła się w pełni świadoma i wszechstronna ochrona przyrody. Jednym z jej prekursorów był Stanisław Staszic, który jako pierwszy, zwrócił uwagę na potrzebę ochrony Tatr. W1868 roku na Sejmie Krajowym we Lwowie uchwalono ustawę o ochronie świstaka i dzikich kóz żyjących w Tatrach.

Na przełomie XIX i XX wieku żyli wybitni działacze, uczeni o międzynarodowym uznaniu, którzy byli organizatorami ruchu ochrony przyrody w Polsce, między innymi: J.Pwalikowski, M. Raciborski, J. Morozewwicz. i J. Paczoski W. Szafer, A. Wodziczko, M. Siedlecki i W. Goetel.

Jan Gwalbert Pawlikowski (1860-1939) - humanista o niezwykle wszechstronnej wiedzy i zainteresowaniach. Był prekursorem taternictwa jaskiniowego. W 1912 r. zainicjował powołanie Sekcji Tatrzańskiej jako pierwszej w Polsce organizacji mającej na celu ochronę przyrody. Brał aktywny udział w pracach organizacyjnych nad powołaniem Ligi Ochrony Przyrody. Współdziałał też w międzynarodowym ruchu ochrony przyrody i w powołaniu Międzynarodowego Biura Ochrony Przyrody w Brukseli. Stał się prekursorem dzisiejszej sozologii.

Marian Raciborski (1863-1917) - profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, wybitny botanik, popularyzator wiedzy przyrodniczej i krajoznawczej, pionier idei ochrony przyrody, inicjator tworzenia rezerwatów przyrody w Polsce. Był przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. M. Kopernika, które opracowało plan ochrony kilkudziesięciu osobliwości przyrody zasługujących na ochronę oraz zaproponowało ochronę większych rezerwatów górskich w Tatrach i Pieninach a także rezerwatów stepowych na niżu.

Józef Morozewicz (1865-1941) - profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, światowej sławy uczony mineralog, odkrywca i podróżnik, organizator Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, działacz ochrony przyrody, pierwszy prezes Ligi Ochrony Przyrody. Wprowadził termin "zasoby przyrody"; pod jego opieką powstała w 1926 r. Komisja Ochrony Zabytków Przyrody Nieożywionej.

Józef Paczoski (1869-1942) - wybitny botanik, profesor, znawca flory południowo-wschodniej Europy, inicjator i twórca nauki fitosocjologii, jeden z twórców naukowych podstaw ochrony przyrody. Był inicjatorem utworzenia Muzeum Puszczy Białowieskiej. Działał z profesorami: W. Szaferem i A. Wodziczką na rzecz utworzenia Parku Narodowego w Białowieży, co nastąpiło dopiero w 1947r. Prace naukowe J. Paczoskiego nad biologią szkodników w rolnictwie miały na celu wynalezienie skutecznych metod ich zwalczania opartych na znajomości właściwości ekologicznych roślin i owadów oraz stosowaniu prawidłowych metod uprawy.

Władysław Szafer (1886-1970) - profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, wybitny uczony botanik, znakomity pedagog, wychowawca i publicysta, organizator ruchu ochrony przyrody i główny inicjator powołania Ligi Ochrony Przyrody, zaangażowany działacz w międzynarodowym ruchu ochrony przyrody. Z profesorem Michałem Siedleckim był inicjatorem utworzenia w 1928 r. Międzynarodowego Biura Ochrony Przyrody w Brukseli. W latach 1936-38 był reprezentantem Rządu Polskiego do Rady Generalnej tegoż Biura. W 1958r. został wybrany członkiem honorowym Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i jej Zasobów a także członkiem Komisji Ekologicznej oraz Tymczasowego Międzynarodowego Komitetu Parków Narodowych. Brał również udział w międzynarodowych akcjach jak: utworzenie Komitetu Ochrony Żubra, współpraca z Międzynarodowym Komitetem Ochrony Ptaków i Międzynarodową Radą Badań Morza, w akcjach ochrony wielorybów, rybostanu oceanów i innych. Jego nazwisko zostało umieszczone na "Zaszczytnej Liście Zasłużonych dla Ochrony Przyrody", zaprezentowanej na Międzynarodowym Kongresie Światowego Funduszu na Rzecz Dzikich Zwierząt w Bonn w 1975 r. Pozostawił wielkie dzieło swego życia - organizację ochrony przyrody w Polsce zdolną do działania.

Adam Wodziczko (1887-1948) - profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, wybitny uczony botanik, pedagog, pierwszy uniwersytecki wykładowca ochrony przyrody i krajobrazu, zaangażowany w działalność społeczną na rzecz ochrony przyrody w Polsce. Brał prof. udział w pracach dotyczących projektów parków: Tatrzańskiego, Pienińskiego i Babiogórskiego. Z jego inicjatywy zostały utworzone w Polsce trzy parki narodowe: Wielkopolski, Woliński i Słowiński. Z inicjatywy A. Wodziczki powstała w 1947 r. w Toruniu pierwsza w Polsce Katedra Ochrony Przyrody i Ekologii. Prof. Wodziczko brał także udział w organizowaniu Ogrodu Botanicznego w Poznaniu.

Michał Siedlecki (1873-1940) - profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, wybitny uczony przyrodnik i zoolog, podróżnik, popularyzator nauk przyrodniczych, pedagog, literat i artysta rysownik, zasłużony działacz ochrony przyrody w Polsce i za granicą. W 1923 r. został mianowany członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody oraz delegatem Rządu Rzeczypospolitej Polskiej do stałej Międzynarodowej Rady Badań Morza w Kopenhadze. Był również delegatem Rządu do Rady Generalnej Międzynarodowego Biura Ochrony Przyrody w Brukseli oraz przedstawicielem PROP w Międzynarodowej Unii Biologicznej, Międzynarodowej Radzie Badań Morza i w Międzynarodowym Komitecie Ochrony Ptaków. Uczestniczył też w wielu międzynarodowych kongresach ornitologicznych i ochrony przyrody. Z jego inicjatywy w 1930 r. Polska przystąpiła do prac w Międzynarodowym Komitecie Ochrony Ptaków z siedzibą w Londynie. Dzięki jego staraniom w 1936 r. został objęty ścisłą ochroną jesiotr zachodni a także łosoś i troć wiślana. Współdziałał w restytucji żubra białowieskiego.

Walery Goetel (1889-1972) - profesor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, przyrodnik-geolog, współorganizator Ligi Ochrony Przyrody, rzecznik ochrony zasobów przyrody, jeden z inicjatorów utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego. Na pierwszym powojennym Kongresie Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody w Brunnen w 1947 r. był głównym rzecznikiem rozszerzenia pojęcia ochrony przyrody i objęcia nią wszystkich zasobów naturalnych. W efekcie na kongresie w Edynburgu w 1956 r. zmieniono program Unii i jej nazwę na Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i jej Zasobów a prof. Goetel otrzymał jej najwyższe wyróżnienie - medal Van Tienhofena. Dla nowej gałęzi nauki o ochronie i ratowaniu środowiska W. Goetel zaproponował w 1965 r. nazwę sozologia.

Dzięki zaangażowaniu takich ludzi w Polsce w XX wieku miało miejsce szereg ważnych wydarzeń w zakresie ochrony przyrody. W1906 r. powstało Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, które zajmowało się turystyką krajoznawczą i ochroną przyrody. W1919 r. powołano Tymczasową Państwową Komisję Ochrony Przyrody. W1921 r. utworzono w Białowieży rezerwat leśny - zaczątek przyszłego parku narodowego. W1925 r. powołano Państwową Radę Ochrony Przyrody. W1929 r. w Białowieży rozpoczęto hodowlę restytucyjną żubrów a w 1936 r. - konika leśnego (tarpana). W1934 r. Sejm uchwalił pierwszą ustawę o ochronie przyrody. W1945 r. reaktywowano działalność PROP i LOP. W 1947 r. został utworzony pierwszy polski park narodowy - Białowieski P. N. W 1952 r. utworzono Zakład Ochrony Przyrody PAN z siedzibą w Krakowie. W 1958 r. w Popielnie na Mazurach rozpoczęto realizację programu czynnej ochrony bobrów. W 1985 r. powstało Ministerstwo Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych a w 1991 r. Sejm uchwalił nową ustawę o ochronie przyrody.

Wielkim twórcom i działaczom ochrony przyrody zawdzięczamy jej obecny stan.

Dziś środowisko przyrodnicze Polski należy do najbogatszych w Europie pod względem ilości gatunków i walorów przyrodniczych. Znaczną różnorodnością charakteryzuje się świat zwierzęcy. Szacuje się, że w naszym kraju żyje około 47000 gatunków zwierząt. Zdecydowana większość kręgowców występujących w Polsce objęta jest ochroną prawną. Zagrożenie szaty roślinnej na terenie Polski jest mniejsze niż w Europie. Jest tu około 11000 gatunków roślin i 5000 gatunków grzybów. Przekształcenie antropogeniczne środowiska przyrodniczego w Polsce jest mniejsze niż w Europie Zachodniej. Na terenie Polski występują liczne gatunki roślin i zwierząt oraz typy ekosystemów o szczególnym znaczeniu w skali Europy. W Polsce istnieją 23 parki narodowe, ponad 100 parków krajobrazowych, około 5 tys. rezerwatów i około 60 tys. pomników przyrody; powołano 7 rezerwatów biosfery.

Na przełomie XX i XXI wieku ideę ochrony przyrody kontynuują współcześni następcy wielkich jej pionierów.

Obecnie Polacy, w ramach przygotowań do członkostwa w Unii Europejskiej, opracowują wykaz obiektów do sieci NATURA 2000.Realizowany projekt wdrażania koncepcji sieci NATURA 2000 jest koordynowany przez Narodową Fundację Ochrony Środowiska, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Zakład Ornitologii PAN i Centrum UNEP/GRID- Warszawa. W pracach tych biorą również udział specjaliści z każdego województwa w ramach utworzonych Wojewódzkich Zespołów Realizacyjnych, działających pod kierunkiem wojewódzkich konserwatorów przyrody.

NATURA 2000 to spójna Europejska Sieć Ekologiczna obszarów chronionych tworzona na terytorium Unii Europejskiej.

LITERATURA
Twórcy i działacze LOP - wyd. Zarząd Główny LOP
75 lat Ligi Ochrony Przyrody - strona internetowa LOP
NATURA 2000 -wyd. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska
Kalendarz LOP 2001
Kalendarz LOP 2002
 

Opracowanie: Hanna Liczba

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 2254


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.