"Testament mój" J. Słowackiego jako testament poetycki

SCENARIUSZ LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO PRZEPROWADZONEJ W KLASIE II LICEUM

Główne zagadnienia lekcji:
Lekcja ma na celu wyrobienie umiejętności odróżniania przekazu literackiego od paraliterackiego. Kształtuje umiejętności odczytania wpisanych w komunikat relacji nadawczo - odbiorczych. Wzbogaca wiedzę na temat poety Juliusza Słowackiego. Rozwija wrażliwość estetyczną odbiorcy.

Cele lekcji:
Po zakończeniu lekcji uczeń powinien:
- znać podstawowe składniki aktu mowy
- rozpoznać funkcje określonych tekstów i wskazać środki językowe służące tym funkcjom
- rozpoznać i określić typ nadawcy i typ adresata tekstu
- umieć odczytać treści dosłowne i ukryte utworu
- wskazywać w tekście językowe środki artystycznego wyrazu
- wskazywać podstawowe konteksty utworu i wykorzystywać je w interpretacji
- dostrzec wartości narodowe, etyczne i estetyczne utworu

Uwagi dotyczące realizacji:
Temat realizowany jest na jednej godzinie lekcyjnej. Uczniowie mają za zadanie przypomnieć sobie biografię Juliusza Słowackiego. Nauczyciel przygotowuje dla wszystkich uczniów tekst testamentu prawniczego. Pracujemy na lekcji metoda heurezy.

Środki dydaktyczne:
- Tekst J. Słowackiego "testament mój"
- Testament prawniczy (notarialny)
- Słownik języka polskiego

Przebieg lekcji:

WPROWADZENIE

1. Lekcje rozpoczynamy od luźnej rozmowy na temat testamentu:
- Co to jest testament?
- W jakich okolicznościach jest sporządzany?
- Co może być przedmiotem zapisu?
2. Podejmujemy próbę definicji TESTAMENTU w oparciu o "Słownik języka polskiego" (definicję zapisujemy do zeszytów)
3. Rozdajemy uczniom wcześniej teksty jako przykład testamentu sporządzonego notarialnie.

Odczytujemy głośno testament, a następnie charakteryzujemy nadawcę tekstu, odbiorcę, zawartość treściową - komunikat, język - kod) Wnioski zapisujemy w tabelce. (Początkowo wypełniamy tylko część dotyczącą testamentu prawniczego)

ELEMENTY KOMUNIKATU	TESTAMENT PRAWNICZY	TESTAMENT POETYCKI
nadawca	Testator - konkretna osoba	Podmiot liryczny utożsamiany z J. Słowackim (krótka charakterystyka w oparciu o tekst i znajomość biografii poety)
odbiorca	Spadkobierca - konkretna osoba	"Wy, coście mnie znali" "dziś was rzucam" - bliscy przyjaciele "aż was zjadacze chleba..." - zwykli ludzie, przyszłe pokolenia
przekazywane dobra	Wartości materialne - ziemia, pieniądze, samochód	Dobra duchowe: - postulat walki i pracy dla narodu - walka nawet wbrew racjonalnym przesłankom, oddanie życia za ojczyznę - wiara w pozagrobowe zwycięstwo swej poezji, która zmusza do działania
język	Prawniczy, konkretny, pozbawiony ozdobników, jasno określający ostatnia wolę testatora	Język poetycki: metafory, wyrazy nacechowane emocjonalnie, składnia retoryczna, patos

ROZWINIĘCIE

1. Zanim przeczytamy wiersz J. Słowackiego, prosimy uczniów o przypomnienie, kiedy i w jakich okolicznościach nastąpiła śmierć poety, jak wyglądał pogrzeb, gdzie spoczywają jego prochy. Informacje te wykorzystamy przy interpretacji utworu.

Poeta umarł 3. IV. 1849 r. Pogrzeb odbył się na cmentarzu MONTMARTE w Paryżu. Uczestniczyło w nim 30 osób. Drugi pogrzeb odbył się w 1927 r. W Krakowie. Za trumną szły setki tysięcy Polaków. Prochy spoczywają na Wawelu obok prochów
A. Mickiewicza.

2. Czytamy wiersz J. Słowackiego, rozpoczynamy analizę i interpretację tekstu. Staramy się zdefiniować nadawcę, odbiorcę, kod i komunikat utworu. Wnioski zapisujemy w tabeli.

Uczniowie powinni dostrzec w utworze postać poety, który robi rozrachunek z własnym życiem. Mówi o sobie z goryczą, gdyż nie zaznał zrozumienia wśród współczesnych mu ludzi (niechęć krytyki). Jednocześnie widzi siebie jako sternika na walczącym okręcie, spadkobiercę świetnej przeszłości ojczyzny.

Nauczyciel zwraca uwagę na fakt, że wiersz powstał 10 lat przed śmiercią poety. Próbujemy opisać stan psychiczny bohatera. Już na tym etapie uczniowie powinni dostrzec, że nie jest to rzeczywisty testament, ale owoc poetyckiej wyobraźni, forma kreacji.

Analizując wypowiedź poety, uczniowie z łatwością dostrzegają odbiorcę - spadkobiercę. "Ty" liryczne to nie tylko przyjaciele Słowackiego, ale również krytycy, którzy nie rozumieją jego poezji i przyszłe pokolenia.

Następnym krokiem jest określenie "spadku", który pozostawia poeta. Praca uczniów będzie polegała głownie na rozszyfrowaniu metafor, w których ukrył poeta swoje przesłanie.

Charakteryzując język testamentu Słowackiego, uczniowie z łatwością dochodzą do wniosku, że bardzo różni się on od języka testamentu notarialnego; jest nacechowany emocjonalnie, nie nazywa niczego wprost, ma charakterystyczną składnie itd. Język pełni funkcję estetyczną: zwielokrotnia informację o nadawcy, odbiorcy i przekazywanych treściach.

ZAKOŃCZENIE

WNIOSEK: "Testament mój" jest refleksją nad śmiercią i nieśmiertelnością. Nie ma takiej refleksji w testamencie prawniczym.

Zadajemy uczniom pytania: Co współczesny, zwykły człowiek może pozostawić po sobie? Czy znają ludzi, którzy pozostawili po sobie coś więcej, niż tylko dobra materialne. (Swobodne wypowiedzi uczniów).

Praca domowa: Chciałbym być taki jak ON. Mój autorytet, wzór do naśladowania..  

Opracowanie: Małgorzata Raczyńska

Wyświetleń: 22696