AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Danuta Ciechorska
Wychowanie do życia w rodzinie, Artykuły

Od wartości do postaw

- n +

Od wartości do postaw

Ostatnio coraz częściej i odważniej mówi się o tym, że szkoła oprócz nauczania powinna także wychowywać dzieci i młodzież. Z pewnością jest to zadanie bardzo trudne, a można się nawet zastanawiać czy możliwe? W progi szkolne trafia już bowiem młodzież poddana oddziaływaniom domu rodzinnego, środowiska, grupy rówieśniczej, mediów. Młodzież w bardzo dużym stopniu, jeśli nie całkowicie, ukształtowana. Zachodzi więc pytanie: czy w natłoku zajęć, przy ogromie wiedzy do przekazania, umiejętności do wypracowania, jest jeszcze czas na kształtowanie odpowiednich postaw życiowych? Czy warto tym się zająć, nie mając najmniejszej gwarancji na powodzenie? Uważam, że warto temu poświęcić czas i energię, nawet choćby przy okazji procesu dydaktycznego. Jeśli bowiem tego wyzwania nie podejmiemy, to przy całym zaufaniu do rodziny, patrząc na obecne czasy, trochę straszno pomyśleć, jaka będzie młodzież za kilka najbliższych lat. Aby jednak kształtować w drugim człowieku pewne postawy należy zastanowić się jakie wartości jako znaczące chcemy młodym ludziom przekazać, wokół których ma koncentrować się ich działanie, co ma być dla nich ważne. Droga bowiem do postaw prowadzi od wartości. Właśnie tej drodze pragnę teraz poświęcić słów kilka.

Człowiek-jako jedyna istota żyjąca na ziemi zaliczany jest do istot rozumnych, które podejmują refleksje nad swoim życiem, nad swoim istnieniem. Od zarania swych dziejów starał się on nadać jakiś sens, cel temu co zawierało między dwoma wydarzeniami: narodzinami i śmiercią. Szukał tego, w imię czego mógł żyć, organizować swe życie, a w skrajnych przypadkach - w imię czego umierałby. Czymś takim dla człowieka stały się wartości, istniejące tak długo jak on istnieje. Na przestrzeni wieków pojawiały się różne filozofie, które dane wartości preferowały bądź odrzucały. Filozofie, które jedną lub kilka wartości czyniły naczelnymi, najwyższymi - wokół których organizowały się wszystkie pozostałe. Pojawił się więc stoicyzm, epikureizm, filozofia chrześcijańska, egzystencjalizm, filozofia Nietschego itd. Jedne z nich przetrwały do dziś z innych przyjęto tylko pewne elementy, jeszcze inne pozostały tylko w historii.

Czym jest więc owa wartość, która wyznacza cel i sens ludzkiego życia? Należy ona do tych terminów, które bardzo trudno jest zdefiniować. To, że zdefiniowanie wartości jest czymś trudnym, potwierdza Wł. Tatarkiewicz, który mówi: zdefiniowanie wartości jest trudne, jeśli w ogóle możliwe. Wyraz ten bowiem zdaje się oznaczać swoiste, proste, nierozkładalne zjawisko. Podobnie jak wyraz "byt" czy "świadomość". To co wygląda na definicję "Wartości" jest raczej zastąpieniem wyrazu przez inny wyraz mniej więcej to samo znaczący na przykład "dobro".

Oto kilka wybranych definicji wartości:
G. Kloska uważa, iż "... przez wartości będziemy rozumieć to, co cenne i godne pożądania, co stanowi cel ludzkich dążeń". S. Ossowski stwierdza, iż "... wartości są przedmiotami naszych pragnień..., pozostają w pewnym stosunku przyczynowym do przeżyć, których pragniemy doznawać lub których pragniemy unikać. J. Szczepański za wartości uznaje"...dowolny przedmiot materialny czy idealny, ideę lub instytucję, przedmiot rzeczywisty czy wyimaginowany, w stosunku do którego jednostki lub zbiorowości przyjmują postawę szacunku, przypisują mu ważną rolę w swym życiu i dążenie do jego osiągnięcia odczuwają jako przymus "

Z przytoczonych powyżej definicji wynika jasno, że wartości są czymś, do czego człowiek dąży, czego pożąda, czymś, co wpływa na jego zachowanie i organizuje je.

Z całej tej gamy wartości każdy człowiek musi wybrać te, które będą dla niego nadrzędnymi, które będą organizowały i ukierunkowywały jego działanie. W związku z tym w literaturze pojawia się termin" orientować się ku pewnym wartością ", " orientacja na pewne wartości ". Słownik języka polskiego podaje, że" orientować się - to mieć znajomość czegoś, rozeznawać się w czymś "... oraz" skłaniać się, kierować się ku czemuś. Najpierw trzeba poznać istniejące wartości, gdyż nie można wybierać z czegoś, co jest nam obce. Dopiero gdy wartości zostaną poznane, można się ku pewnym z nich skłaniać, kierować tzn. pewne z nich staną się dla nas wartościami preferowanymi, inne zostaną odrzucone. Można więc potwierdzić, że orientacja - to preferowanie pewnego systemu wartości. Piszę "systemu", gdyż wartości łączą się właśnie w systemy, co oznacza, że wybierając jedną wartość, nie mogę odrzucić drugiej. Orientacja - oznaczać więc będzie preferowanie określonego systemu wartości. Słownik języka polskiego mówi, iż "preferować to przedkładać coś, kogoś nad coś innego, nad kogoś drugiego, dawać pierwszeństwo, woleć". Preferować oznacza, więc taką sytuację, w której mając możliwość wyboru wybieram tak, a nie inaczej, mając możliwość wyboru wartości, wybieram taką a nie inną wartość, mając możliwość wyboru pewnego systemu wartości wybieram taki, a nie inny i w swym wyborze jestem konsekwentny.

Zadaniem pedagoga jest więc to, aby pomógł młodemu człowiekowi, by potrafił on wybrać, co dla niego jako człowieka jest ważne, wartościowe, ku czemu będzie się w swoim życiu skłaniał,co będzie preferował, co będzie dla niego busolą wskazującą drogę.

Każda chwila w życiu człowieka jest wyborem, wybieramy np. między dobrem a złem, między miłością a nienawiścią, między radością a smutkiem, między rozpaczą a nadzieją, między samotnością a drugi człowiekiem, między działaniem a biernością, między byciem, a mieniem. Nie można za żadnego człowieka dokonywać w życiu wyborów, ale można dać mu ów kompas, którym będzie się kierował.

Kolejnym, ostatnim już ogniwem w łańcuchu od wartości przez orientacje do postaw są właśnie postawy. Należy zatem zastanowić się teraz czym są owe postawy, które stały się tematem tych rozważań. Według słownika języka polskiego postawa to: "stosunek człowieka do życia lub do pewnej wyróżnionej sfery zjawisk; ustosunkowanie się do czegoś; czyjeś nastawienie, stanowisko poglądy". Dalej czytamy, że postawa może być: "życiowa, moralna, ideologiczna, filozoficzna, polityczna [...] wobec życia, wobec rzeczywistości, wobec losu... Przyjąć, mieć jakąś postawę wobec czegoś". Możemy więc stwierdzić, że postawa jest zawsze wobec czegoś, jest ustosunkowaniem się do czegoś tzn. zawsze musi być coś co jest przedmiotem postawy, a przedmioty te mogą być różne np. jeden człowiek, całe grupy lub zbiorowości ludzkie. Może nim być pewien obiekt materialny lub tez grupa przedmiotów. Może to być określone zdarzenie np. wojna, katastrofa itp. lub tez zespół zjawisk. Przedmiotem postawy mogą być też sytuacje nie istniejące jak np. wojna atomowa, której jeszcze nie było, ale może całkiem realnie mieć miejsce. Postawa musi zawsze być wobec czegoś i musi być podmiot który tę postawę przejawia. oprócz przedmiotu i podmiotu postawy wyróżniamy także trzy jej komponenty: komponent emocjonalno-oceniający komponent poznawczy oraz komponent behawioralny (nazywany przez niektórych działaniowym), który zawiera reakcje werbalne i niewerbalne.

Przyjrzyjmy się teraz bliżej tym trzem komponentom. Pierwszy z nich to komponent poznawczy, czyli inaczej mówiąc nasza wiedza o przedmiocie postawy. Racjonalnie rzecz biorąc, właśnie ten komponent powinien być punktem wyjścia, przy tworzeniu się jakiejkolwiek postawy, gdyż najpierw coś poznajemy, a dopiero potem ustosunkowujemy się da tego przedmiotu emocjonalnie i podejmujemy jakieś w stosunku do niego działania. Jednak nie zawsze tak się dzieje i bardzo często wiedza jest dopiero czymś wtórnym, a nie punktem wyjścia. Zadaniem nauczyciela jest więc między innymi dostarczenie młodemu człowiekowi jak najwięcej rzetelnej, uczciwej wiedzy na temat postaw życiowych, a zwłaszcza tych postaw, które będą nastawione na bycie człowiekiem w pełnym tego słowa znaczeniu, na dostrzeganiu potrzeb nie tylko swoich, ale także świata i innych ludzi.

Drugim komponentem postawy jest komponent emocjonalno-oceniajacy, zwany także afektywnym. To właśnie on określa kierunek oraz energię podejmowanych działań. Wyrazem jego jest to, czy dana postawa jest pozytywna, czy negatywna. Często nie wiedza, ale właśnie emocje i ocena, ważność danego przedmiotu dla jednostki ma wpływ na determinację z jaką realizuje w swym życiu daną postawę. Często ten właśnie komponent uznawany jest za wiodący w postawie, przypisuje się jemu znaczenie zasadnicze. Nazywa się go wręcz czynnikiem konstytuujacym postawę.

Ostatni wreszcie komponent postawy -nazywany behawioralnym-chodzi tutaj o nasze zachowanie związane z przejawianiem w życiu określonej postawy, z preferowaniem pewnych wartości. Powinien on być efektem dwóch poprzednich, na bazie wiedzy oraz emocji jakie budzi we mnie dany obiekt, przejawiam w stosunku do niego określone zachowanie. Z reguły postać najbardziej skrystalizowaną komponent behawioralny przyjmuje wtedy, gdy postawy dotyczą przedmiotów i sytuacji codziennych oraz takich, o których mamy przekonanie, że zależą od naszego działania. Czasami jednak jest tak, że rezygnujemy z wszelkiego działania, wychodząc z założenia, że coś jest całkowicie od nas niezależne, że my jakom jednostka nic nie możemy zrobić. Dzieje się tak głównie wtedy gdy postawa dotyczy nie tylko nas, ale większych całości takich jak kraj czy też świat. Czasami rezygnujemy przedwcześnie, nie wykorzystując do końca swoich możliwości, które w nas drzemią, wmawiamy w siebie poczucie całkowitej bezsilności Jeśli chodzi o dany problem to nie przyjmujemy wobec niego określonej postawy, co jest jednoznaczne z brakiem jakiegokolwiek zachowania.

Podsumowując to co zostało dotąd powiedziane należy stwierdzić, że postawa to trójczłonowa całość, w której poszczególne elementy nie muszą występować proporcjonalnie. Komponent poznawczy dotyczy wiedzy na temat związku między tym jakie wartości preferuję, a moim zachowaniem, postawą życiową jaką przejawiam. Komponent emocjonalno-oceniający, to przekonanie słuszności, konieczności i możliwości realizacji danej postawy w obecnej rzeczywistości. Komponent behawioralny to moja dotychczasowa i planowana działalność związana z realizacją tej postawy, odbieranie siebie jako adresata oczekiwań związanych z urzeczywistnianiem danej postawy w życiu.

Uważam, że szkoła i nauczyciele powinni przekazywać uczniom wiadomości na temat realizowania w swoim życiu postawy "BYĆ", budzić pozytywne emocje związane z możliwością, a wręcz koniecznością realizacji jej w życiu, a także skłaniać do podejmowania działań, będących odbiciem tej postawy. Ma ona być przeciwieństwem dla postawy "MIEĆ", ma być skierowana na samorozwój, samodoskonalenie człowieka, na bycie z innymi, z ludźmi, ze światem, a także z samym sobą. Świat znajduje się w tak zwanym punkcie zwrotnym i może pójść albo w kierunku totalnej zagłady, albo w kierunku dalszego, prawidłowego rozwoju. Wybór należy do ludzi. Prawidłowo mogą wybrać tylko ludzie, którzy w swoim życiu przejawiają postawę nastawioną na "BYĆ" i takich właśnie ludzi powinny kształcić i wychowywać dzisiejsze szkoły. Tylko tacy bowiem ludzie mogą w pełni zdać sobie sprawę z zagrożeń współczesnego świata. Tylko tacy ludzie mogą los świata wziąć w swoje ręce. Tylko oni mogą stworzyć taki świat w którym człowiek będzie kimś wartościowym, kimś potrzebnym.

Aby jednak wśród młodego pokolenia propagować postawę "być", aby być wiarygodnym w tym co się mówi, należy samemu taką postawę prezentować, potwierdzać ją na co dzień swoim zachowaniem, bowiem jak mawiali starożytni: słowa uczą, przykłady pociągają. "Człowiek jest jedynym stworzeniem, które ma w ręku wprawdzie nie swoje istnienie, ale swoje bycie.... Może być więcej lub mniej sam z siebie, dzięki swojej wolności. Człowiek odznacza się tym, że ma stosunek do swojego istnienia i swojego bycia, może je zaakceptować lub odrzucić, rozwijać lub niszczyć, a ostatecznie być sobą lub nie być sobą."

Czy jesteśmy do tego gotowi, czy potrafimy to przekazać innym?

Opracowanie: Danuta Ciechorska
nauczyciel wspomagający
Gimnazjum w Pakości

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 2789


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.