Od noworodka do przedszkolaka - uwarunkowania wczesnorozwojowe

Wielu rodziców, a także pedagogów z braku rzetelnej informacji bagatelizuje znaczenie występowania zaburzeń rozwoju psychoruchowego, dlatego też pragnę przybliżyć zależności rozwoju psychicznego i fizycznego oraz częste przyczyny jego zaburzeń.

"Rozwój psychiczny - to proces, w którym następujące stopniowo zmiany ilościowe doprowadzają do przemian jakościowych. Najważniejsze z tych przemian określają przechodzenie na wyższe etapy rozwojowe." [1]

Jak z powyższej definicji wynika, rozwój psychiczny ma charakter postępowy, jest procesem przechodzenia od form "najniższych" do "wyższych". Kształtowanie nowych form oraz rozwój treści i rodzaju działania odbywa się pod wpływem warunków życia i odpowiedniego oddziaływania wychowawczego.

Podstawą wyróżniana etapów rozwojowych jest całokształt właściwości, który decyduje o odmiennej charakterystyce dziecka w poszczególnych etapach.

Kryteria te są następujące:
1. sposób i poziom poznawania i uświadamiania sobie przez dziecko otaczającej rzeczywistości;
2. dominujący rodzaj działalności dziecka;
3. specyficzne formy i metody oddziaływania wychowawczego.

W oparciu o te kryteria za podstawę dalszych rozważań nad rozwojem psychicznym dziecka przyjmujemy następujący podział na okresy:
"niemowlęctwo - pierwszy rok życia
wiek przedszkolny - od 2 do 3 lat
wiek przedszkolny - od 3 do 7 lat
młodszy wiek szkolny - od 7 do 11- 12 lat
wiek dorastania - od 11-12 do 17 - 18 lat" [2]

Psychika dziecka jest silnie połączona z motoryką i dlatego też często posługujemy się pojęciem rozwoju psychoruchowego.

"Mówiąc więc o rozwoju psychoruchowym mamy tutaj na myśli zarówno rozwój psychiki dziecka, jak i rozwój jego motoryki." [3]

Do przyczyn, które mogą spowodować trwałe lub przemijające zakłócenia rozwoju psychicznego dziecka można zaliczyć:
- defekty narządów zmysłów i układu nerwowego,
- schorzenia uszkadzające strukturę i funkcję narządów wewnętrznych.

Zaburzenia rozwoju psychicznego powstają również w wyniku nieprawidłowego procesu wychowawczego, gdy nie uwzględnia się praw rozwoju dziecka w określonym wieku, lub indywidualnych właściwości ich psychiki.

Dziecko u którego występują zaburzenia rozwoju psychicznego charakteryzuje się zmniejszoną psychoruchową, niemożnością podporządkowania się wymaganiom i niewłaściwymi formami zachowania.

M.. Przetacznikowa określa "rozwój psychiczny człowieka jako dynamiczny proces doprowadzający do zmian ilościowych i jakościowych w całokształcie funkcji i czynności psychicznych, jak również w poszczególnych ich składnikach. Zmiany w rozwoju psychicznym mają charakter progresywny i ukierunkowane są na osiąganie coraz wyższych form regulacji stosunków jednostki ze światem zewnętrznym." [4]

Sumując powyższe rozważania można powiedzieć, że rozwój psychiczny to ciągle zdobywanie przez dzieci coraz szerszej orientacji w otoczeniu, doskonalenie umiejętności i sprawności w czasie wykonywania czynności, powstanie nowych potrzeb, emocji i uczuć, wzbogacanie zainteresowań i zamiłować, kształtowanie nastawień i postaw. Rozwój psychiczny to wszystkie zmiany, które doprowadzają człowieka do pełni dojrzałości psychicznej.

Najbardziej odpowiednie dla dziecka jest środowisko rodzinne, gdzie dziecko jest wychowywane przez obojga rodziców. Opieka macierzyńska jest bardzo ważna w pierwszych trzech latach życia, ponieważ w tym okresie rozwija się osobowość dziecka i jest duża wrażliwość na czynniki uszkadzające.

"Opieka ta" jest również bardzo ważna w tzw. okresie łonowym, czyli wśród macicznym. Jest to okres najszybszego tempa rozwoju płodu, szczególnie w pierwszych 22 tygodniach życia. Bardzo ważne w tym okresie jest prawidłowe odżywianie się matki. Pierwsze 6 tygodni od chwili poczęcia jest szczególnie ważne dla prawidłowego rozwoju płodu i przyszłości dziecka. Zdarza się, że kobieta nie wie, że jest w ciąży, istnieje wówczas największe niebezpieczeństwo, ponieważ zarodek jest szczególnie wrażliwy na wpływy zażywania leków oraz chorób matki. Negatywny wpływ na rozwój płodu wywierają promieniowania rentgenowskie, palenie tytoniu, picie alkoholu. Uboczne skutki powodują choroby, tj.: zaburzenia łożyska i upośledzające dostarczanie pożywienia i tlenu dla płodu, mogą one spowodować przedwczesny poród, brak prawidłowej wagi, a nawet śmierć płodu Nieprzestrzeganie opieki i brak odpowiedzialności matki może spowodować dramatyczna sytuację w rozwoju psychicznym i fizycznym dziecka.

U noworodków i niemowlaków występują także, twz. skazy krwotoczne, np. małopłytkowość, której przyczyną są zakażenia, a także leki przyjmowane przez matkę w trakcie ciąży. Dzieci takie są mniej odporne, często chorują, a więc ich szansa na prawidłowy rozwój psychiczny i fizyczny jest także mniejsza. Podobnie jest z dziećmi z niedoborem witaminy D. Krzywica występująca w pierwszych dwóch latach życia dziecka powoduje straszne konsekwencje w postaci zniekształceń kostnych. Dostarczanie witaminy D powinno stanowić troskę będącej w ciąży, ale także w pierwszym roku życia dziecka, gdyż ze względu na jego wzrost i twardnienie układu kostnego zapotrzebowanie witamin jest ogromne. Podobne konsekwencje może wywołać zbyt niska waga urodzeniowa ciała szczególnie u dzieci przedwcześnie urodzonych. Niedowaga urodzeniowa powoduje wiele zaburzeń w układzie oddychania, np. bezdechy, krwawienia dokomorowe. Powtarzające się zaburzenia w oddychaniu mogą być przyczyna chorób układu krążenia. U dzieci takich często, co jest zrozumiale, występuje niedorozwój psychiczny, a także fizyczny. W wyniku analizy doniesień badaczki zajmującej się rozwojem psychicznym dzieci chciałabym wspomnieć również o ilorazie rozwojowym dzieci wychowywanych w domu rodzinnym i ilorazie rozwojowym dzieci wychowywanych w Domu Małego Dziecka. Średnia ilorazu rozwojowego dla gr. I wynosi 106,2, a średni iloraz rozwojowy dzieci wychowywanych w DMDz wynosi 76,0 .[5]

W grupie dzieci wychowywanych w domu rodzinnym iloraz rozwojowy wzrasta wraz z wiekiem, natomiast u dzieci przebywających w Domach Małego Dziecka obserwuje się odwrotność, im dziecko starsze tym iloraz rozwojowy jest niższy.

Ostatecznie reasumując powyższe rozważania chciałam podkreślić jak ważne dla prawidłowego rozwoju psychicznego dziecka jest ciepło kontaktu z najbliższymi osobami -matka i ojciec. Brak czułości matczynej, poczucie zagrożenia, nieprzynależność do "nikogo" oraz niejednokrotnie nieodpowiedzialność i niewiedza matki wpływa ujemnie na rozwój życia uczuciowego, psychicznego i fizycznego we wczesnym dzieciństwie i wywiera piętno na cale dalsze życie.

Przypisy:
1. M. Żebrowska: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. Warszawa 1973, PWN , s. 92
2. tamże, s. 93
3. H. Spionek: Zaburzenia psychoruchowego rozwoju dzieci. Warszawa 1965, PWN, s. 7
4. M. Przetacznikowa: Podstawy rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży. Warszawa 1973, PZWS, s.33
5. Dana uzyskana na podstawie M. Białowąs: Ocena rozwoju psychicznego dzieci przebywających w domu małego dziecka Katowice, 1984 r.

Opracowanie: Aneta Rogaczewska

Wyświetleń: 914