Pojęcie lęku oraz cechy osobowości lękowej

Lęk to uczucie, które odgrywa jedną z najważniejszych ról w kształtowaniu ludzkiej psychiki[1]. Bez wątpienia ma znaczenie mobilizujące. Uaktywnia siły fizyczne i psychiczne człowieka, aby ustrzec go przed niebezpieczeństwem. Mobilizuje do działania. Na pewno więc nie jest ideałem życia ludzkiego nieobecność w nim jakiegokolwiek lęku. Problemem natomiast stają się te lęki nieuzasadnione, nieproporcjonalne do istniejącego zagrożenia. Niektóre są wręcz chorobliwe. Zamiast mobilizować, demobilizują, zamiast chronić przed niebezpieczeństwem, same stają się niebezpieczne[2].

"W praktyce psychiatrycznej lęk jest zagadnieniem głównym, zasadniczą składową prawie wszystkich zespołów chorobowych, często towarzyszą mu inne objawy psychopatologiczne, zmniejszenie lub pozbycie lęku prowadzi więc do zniknięcia innych objawów, np. urojeń czy omamów (halucynacji). Być dobrym psychiatrą, w praktyce oznacza umieć rozładować lęk swego pacjenta". Tak pisze w swojej książce Antoni Kępiński[3]. Opinia niżej przytoczona określa lęk jako emocje bardzo ważną dla zdrowia psychicznego. Umiejętność jej opanowania zdaje się być warunkiem utrzymania tego zdrowia.

Wzrasta również liczba dowodów świadczących o wpływie lęków na stan ciała. Bardzo przekonujących danych w tym względzie dostarczyła zbiorcza analiza 101 badań, z których każde obejmowało pewną grupę osób, co w sumie dało pokaźne studium paru tysięcy kobiet i mężczyzn. Badania te potwierdzają tezę, że przykre emocje są w pewnym stopniu szkodliwe dla zdrowia fizycznego. Okazało się osoby nękane ciągłym niepokojem, lękiem, nastawione pesymistycznie, przez dłuższy okres smutne, są narażone na dwukrotnie większe ryzyko zapadnięcia na różne choroby, w tym: astmę, artretyzm, wrzody trawienne, choroby serca i uporczywe bóle głowy[4]. Toksyczność negatywnych emocji, takich jak lęk jest porównywalna do toksyczności papierosów, a więc pomaganie ludziom w lepszym kierowaniu uczuciami jest formą zapobiegania również chorobom somatycznym[5].

Jeżeli lęk towarzyszy człowiekowi zbyt często, to prowadzi zarówno do zmian psychicznych jak i fizycznych. Zmiany psychiczne przejawiają się przede wszystkim w zaburzeniach rozwoju osobowości. W jej kształtowaniu decydującą rolę odgrywa wczesny okres rozwojowy, zbyt silne i długo trwające sytuacje zagrożenia w tym okresie życia zostawiają zwykle trwały ślad w psychice dziecka[6]. Z różnych przyczyn może się wytworzyć taka osobowość dziecka, w której lęk nie będzie stanem aktualnym, lecz trwałą cechą charakteru. Mówimy wtedy o osobowości lękowej, bądź o dziecku lękliwym. Takie dziecko ma specyficzny stosunek do świata i samego siebie, charakteryzujący się tajemniczym i niezależnym od obiektywnych warunków, ciągłym lękiem. W wyniku czego postawa takiego dziecka jest zbyt ustępliwa, a zdolność działania obniżona [7]. Jego umysł wypełniony jest oczekiwaniem na zło, przykrości, niepowodzenia. Świat jest przytłaczający i w zetknięciu z nim można ponieść tylko klęskę. Nawet bodźce, które powinny być przyjmowane jako przyjemne, odbierane są przez takie dziecko jako zagrażające i wzmagają postawę lękową. Życie w stałym napięciu powoduje, że dziecko nie potrafi reagować inaczej niż lękiem, gdyż w końcu wszystko u niego potęguje lęk [8].

Na pewno wszyscy mieliśmy okazję wielokrotnie przekonać się o tym, że znalezienie się w sytuacji niebezpiecznej, takiej w rodzaju: nadjeżdżający samochód, zaczepnie zachowujący się przechodzień; powoduje dwa rodzaje reakcji: ucieczkę bądź agresję. Tak samo reagują osoby, które przez dłuższy czas borykają się z lękiem. Wybierają ucieczkę lub agresję jako swą postawę życiową. Często obie postawy przeplatają się. Trzeba też pamiętać, że podłożem agresji jest lęk. Związek tych dwóch emocji jest niepodważalny [9].

Zajmując się więc profilaktyką lęku, pomożemy swoim wychowankom uniknąć problemów związanych nie tylko z lękliwością, ale i agresywnością. Jednak, żeby efektywnie zająć się zapobieganiem, trzeba posiąść wiedzę o przyczynach.

BIBLIOGRAFIA
1. Goleman D., Inteligencja emocjonalna, Poznań 1997.
2. Kępiński A., Lęk, Warszawa 1995.
3. Pospiszyl K., Negatywne i pozytywne strony lęku, w: A. Roykiewicz (red.), Psychologia na co dzień, Warszawa 1987.
4. Ranschburg J., Lęk gniew agresja, Warszawa 1980.

Przypisy:
1. K. Pospiszyl, Negatywne i pozytywne strony lęku, w: A. Roykiewicz(red.), Psychologia na co dzień, Warszawa 1987, s.29.
2. Tamże, s.28.
3. A. Kępiński, Lęk, Warszawa 1995, s.13.
4. D. Goleman, Inteligencja emocjonalna, Poznań 1997,s.260.
5. Tamże, s.289.
6. A. Kępiński, op. cit., s. 297.
7. J. Ranschburg, Lęk gniew agresja, Warszawa 1980, s. 69.
8. A. Kępiński, op. cit., s. 298.
9. A. Kępiński, op. cit., s. 299.

Opracowanie: Anna Kutzmann

Wyświetleń: 6804