AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Małgorzata Walnik
Lekcja wychowawcza, Artykuły

Niepowodzenia dydaktyczne uczniów - zadania pracy korekcyjnej

- n +

Niepowodzenia dydaktyczne uczniów - zadania pracy korekcyjnej

Jedną z podstawowych dziedzin pracy szkoły, sprawiającą duże trudności, jest praca z uczniami wykazującymi kłopoty dydaktyczne. Z reguły, nauczyciele upatrują przyczyn niepowodzeń szkolnych w lenistwie lub braku zdolności. Tymczasem, problem niepowodzeń szkolnych powinno się rozpatrywać wieloaspektowo - zarówno od strony przyczyn, objawów, jak i możliwości przeciwdziałania im. Biorąc pod uwagę dużą plastyczność układu nerwowego u dzieci oraz związane z tym możliwości kompensacyjne, należy dążyć do objęcia tych dzieci opieką specjalistyczną jak najwcześniej. Uczeń sprawiający problemy dydaktyczne powinien być poddany obserwacji przez pewien okres czasu (zwykle nie dłużej niż dwa - trzy miesiące), a następnie skierowany na specjalistyczne badania do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej.

Wiemy wszyscy, że do czynników wpływających na stosunek dziecka do nauki szkolnej zalicza się najczęściej: czynniki środowiskowe, czyli warunki rodzinne (sytuacja materialna, mieszkaniowa, skład rodziny, zainteresowanie rodziców sytuacją szkolną dziecka, atmosfera w domu). Nauczyciele często nie zdają sobie sprawy z faktycznej sytuacji rodzinnej dziecka. Dlatego bardzo ważne jest rozpoznanie tej sytuacji przez wychowawcę klasy i współpraca w tym zakresie z pedagogiem szkolnym. Kolejno, ważną rolę odgrywają czynniki dydaktyczno-wychowawcze, a więc tkwiące w szkole. Wreszcie - czynniki psychiczne i somatyczne, tkwiące w samym uczniu. Te ostatnie są właśnie przedmiotem badania Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Są to: sprawność funkcji percepcyjno-motorycznych, będących podstawą rozwoju sfery poznawczej ucznia, odpowiedni poziom ogólnej sprawności umysłowej (myślenia i mowy), a także emocjonalno-motywacyjne możliwości uczenia się. Po przebadaniu ucznia otrzymujemy opinię, która ma pomóc nauczycielowi w pracy z uczniem. Na pewno każdy zetknął się z opinią Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, ale nie zawsze jasna była dla niego terminologia w niej stosowana. Dlatego pozwolę sobie pokrótce przedstawić najczęściej diagnozowane zaburzenia.

Jednym z głównych zaburzeń rozwojowych, będących przyczyną niepowodzeń szkolnych jest niski iloraz inteligencji. Nawet dzieci zakwalifikowane jako upośledzone w stopniu lekkim (I.I. = 55 do 69), mimo iż jest to najłagodniejsza forma upośledzenia, nie są w stanie opanować programu, który jest dostosowany do uczniów z inteligencją przeciętną i podlegają rewalidacji w klasach specjalnych. Jest jednak dość liczna grupa dzieci zakwalifikowanych do kategorii dzieci z pogranicza normy (tzw. "słaba norma", I.I. = 70 do 84) i ta grupa podlega terapii pedagogicznej w szkołach masowych, choć praca z nimi niewiele odbiega od typowej rewalidacji. Zdecydowana większość dzieci badanych przez Poradnię posiada jednak I.I. w normie (I.I. = 85 do 115). Za to, w opinii bardzo często występuje określenie: zaburzenie spostrzeżeń wzrokowych lub zaburzona funkcja analizatora wzrokowego (percepcji wzrokowej). Przyczyny zakłóceń spostrzeżeń wzrokowych mogą wiązać się z wadliwą budową gałki ocznej (krótko- lub dalekowzroczność, astygmatyzm, zez). Znacznie ważniejszą przyczyną trudności w uczeniu się jest zaburzenie spostrzegania wzrokowego jako następstwo defektu korowej części analizatora wzrokowego. W rezultacie zaburzenia analizy i syntezy wzrokowej, uczeń wadliwie odzwierciedla kształt liter, ma poważne kłopoty w różnicowaniu, zapamiętywaniu i odtwarzaniu figur geometrycznych. Może wystąpić zakłócenie orientacji przestrzennej, co czasem objawia się kłopotami w rozplanowaniu zapisu w zeszycie. Zaburzeniom percepcji wzrokowej towarzyszy słaba pamięć wzrokowa. Dzieci z takimi zaburzeniami uczą się czytać na pamięć, trudności z czytaniem utrzymują się w dalszych latach nauki - dotyczy to automatyzacji procesu czytania, a to wiąże się z trudnościami w uczeniu się innych przedmiotów, zwłaszcza w rozwiązywaniu zadań tekstowych z matematyki. Trudności mogą występować też podczas nauki geografii, geometrii, zajęć plastycznych, techniki, języków obcych i in. Stosowanie przez nauczyciela środków poglądowych, dodatkowo pogłębia trudności ucznia.

Kolejne określenie występujące w opinii Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, to zaburzona analiza i synteza słuchowa lub percepcja słuchowa, albo też zaburzenia słuchu fonematyczno-fonetycznego, inaczej mownego. Takie zakłócenia mogą stać się przyczyną opóźnień w rozwoju mowy, pojawiać się mogą wady wymowy, uczniowie mają trudności w nauce czytania i pisania ze słuchu, słabiej uczą się tabliczki mnożenia, wierszy, muzyki i języków obcych. Niewyrównane w porę zaburzenia percepcji słuchowej wpływają na opóźnienie rozwoju myślenia słowno-pojęciowego, co przejawia się trudnościami w rozumowaniu, wnioskowaniu i uogólnianiu na materiale werbalnym. I tu bardzo pomocne jest nauczanie oparte na materiale poglądowym.

Trzecie określenie spotykane w opiniach to zaburzenie rozwoju kinestetyczno-ruchowego, czyli fragmentaryczne zmiany okolic ruchowych mózgu, powodujące obniżenie precyzji i szybkości ruchów docelowych, synkinezje, czyli współruchy, wadliwą regulację napięcia mięśniowego i zaburzoną lateralizację, czyli stronność. Dotyczy to z reguły dzieci młodszych podczas nauki pisania, może też jednak dać znać o sobie w klasach starszych, podczas ćwiczeń wymagających precyzji, a więc na lekcjach wychowania fizycznego, techniki, geometrii i wszystkich przedmiotów przyrodniczych.

Diagnozowane zaburzenia mowy nie wymagają szerszego komentarza. Jeśli są pochodzenia endogennego, wymagają pomocy logopedy.

Obecnie bardzo często mówi się na temat specyficznych trudności w uczeniu się czytania i pisania, które określane są terminem dysleksja rozwojowa. Termin ten obejmuje kilka rodzajów zaburzeń:
- dysleksja(zaburzenia zarówno tempa jak i stopnia rozumienia treści),
- dysortografia (trudności z opanowaniem poprawnej pisowni, uczeń popełnia błędy ortograficzne mimo dobrej znajomości zasad pisowni),
- dysgrafia (niski poziom graficzny pisma),
- dyskalkulia (problemy w matematyce, niski poziom rozumowania operacyjnego, kłopoty z pojęciami abstrakcyjnymi, np. pojęciem liczby, wielkości proporcji).

Zaburzenia te mogą występować każde oddzielnie lub współistnieją ze sobą. Dzieci dyslektyczne mają problemy z nauką czytania i pisania, pomimo dobrej sprawności intelektualnej, posiadanej wiedzy i umiejętności rozwiązywania problemów oraz motywacji do nauki i ćwiczeń.

Wreszcie, spotykamy się z pojęciem: zaburzenia procesów emocjonalno-motywacyjnych. Co to oznacza? Często przyczyną zaburzeń emocjonalnych u dzieci są przykre przeżycia związane z nauką szkolną. Dzieci z zaburzeniami rozwoju, funkcji percepcyjno-motorycznych, sprzężonych często z zakłóceniami dynamiki procesów nerwowych, natrafiają na trudności już zwykle na początku kariery szkolnej. Naturalną konsekwencją nie dających się pokonać trudności jest spadek zainteresowania nauką, zanik motywacji do pracy szkolnej. Wadliwe interpretowanie tych przejawów jako przyczyn niepowodzeń szkolnych, powoduje dezaprobatę otoczenia i kary. Skutkiem tego wytwarza się u dziecka poczucie zagrożenia związane z niezaspokojeniem takich potrzeb, jak: bezpieczeństwa, akceptacji, uznania osiągnięć, poczucia własnej wartości. Istnieje nieuchronny przymus zaspokajania tych potrzeb, a gdy napotyka on przeszkody, staje się źródłem silnych reakcji emocjonalnych, o charakterze afektów, jak gniew i lęk. Gniew najczęściej przejawia się w formie reakcji agresywnych, skierowanych na przedmiot lub osobę będące jego przyczyną. Lęk przed niepowodzeniem na lekcji powoduje silne napięcie emocjonalne, dezorganizuje procesy poznawcze, wzmaga reakcje wegetatywne. Utrwalone postawy lękowe prowadzą do nerwicy, fobii szkolnej, a w przypadku gniewu sprzyjają kształtowaniu się zachowań aspołecznych. Jaka jest sytuacja ucznia doznającego niepowodzeń szkolnych? Nie do pozazdroszczenia. Ganiony, karany, czasem wyśmiewany lub zawstydzany, nie akceptowany przez najbliższe otoczenie żyje w ciągłym konflikcie i poczuciu zagrożenia. Stara się wtedy bronić przed stałym uczuciem napięcia, dzięki mechanizmom psychologicznym, których celem jest redukcja lęku związanego z zagrożeniem poczucia własnej wartości. Jednym z tych mechanizmów jest przypisywanie winy innym i poczucie doznanej od wszystkich krzywdy, które rodzi postawę agresji i buntu. Bunt manifestuje się w postaci aroganckich zachowań wobec nauczycieli, rodziców, lekceważenia obowiązków szkolnych. Innym mechanizmem obronnym jest obniżenie znaczenia tych działań, w których spotyka ucznia porażka oraz zmniejszenie znaczenia tych osób, które ucznia nie akceptują. Mechanizm ten prowadzi do negowania wartości nauki, obojętnienia na nagany i pochwały, obniżenia autorytetu rodziców i nauczycieli. Stąd, przez wagary i ucieczki z domu, prosta droga do wykolejenia społecznego, szukania zaspokojenia potrzeb gdzie indziej. Nasilenie się tych objawów zależy od wieku. W klasach I - III dominują zaburzenia emocjonalno-motywacyjne, w klasach III - IV zwiększa się liczba reakcji nerwicowych, natomiast od klasy V wzwyż, obserwuje się wzrost reakcji agresywnych i zachowań aspołecznych.

Jako oczywisty nasuwa się wniosek o konieczności wczesnego i właściwego rozpoznania i korygowania trudności w uczeniu się. Powodzenie pracy korekcyjno-kompensacyjnej zależy przede wszystkim od wzbudzenia w uczniu właściwej motywacji uczenia się. Motywacja przy niepełnej sprawności funkcji percepcyjno-motorycznych dziecka może spełniać ważną rolę w zakresie aktywizacji jego organizmu i zwiększania gotowości do działania. Natężenie motywacji nie może być zbyt niskie, ani zbyt wysokie, jeśli ma prowadzić do skutecznego działania (prawa Yerkesa-Dodsona). Najkorzystniejszym motywem uczenia się jest motyw zainteresowania. Nauczyciel ma możliwość wpływania na motywy ucznia i jego potrzeby poprzez wzmocnienia pozytywne (nagradzanie, ocenianie, chwalenie, życzliwy stosunek do dziecka). Szkoła musi na miarę swoich potrzeb i możliwości organizować zajęcia korekcyjne i wyrównawcze. Terapia uczniów ze specjalnymi trudnościami w nauce polega na usprawnianiu zaburzanych funkcji (wzroku, słuchu i ruchu) i rozwijaniu tych, które działają bez zakłóceń, aby w ten sposób osiągnąć pożądane efekty. Terapia jest jednak tym skuteczniejsza im wcześniej zostanie podjęta. Dlatego też podstawą działań związanych z przezwyciężaniem trudności szkolnych dziecka jest wczesna diagnoza postawiona przez nauczyciela, świadomego problemów, z jakimi na etapie już nauczania początkowego spotykają się dzieci dyslektyczne oraz posiadającego umiejętność rozpoznania objawów tych trudności. Pierwszym etapem tej diagnozy jest obserwacja ucznia, mająca na celu rozpoznawanie zaburzeń w czytaniu i pisaniu. Drugi etap to profesjonalna diagnoza prowadzona w poradni psychologiczno-pedagogicznej przez pedagoga i psychologa, uzupełniana niekiedy konsultacją logopedy, psychiatry czy neuropsychiatry dziecięcego. Zdiagnozowanie ucznia ze specyficznymi trudnościami w nauce pisania i czytania nakłada na nauczycieli obowiązek podjęcia następujących działań:
- indywidualizacji pracy w klasie szkolnej,
- specjalny sposób oceniania ucznia, głównie na podstawie wypowiedzi ustnych,
- rozumienie zachowań współtowarzyszących dysleksji (przede wszystkim zaburzenia emocjonalne),
- kontaktów opartych na zrozumieniu problemów dziecka i ścisłej współpracy z rodzicami
- zorganizowaniu i prowadzeniu zajęć korekcyjno-kompensacyjnych lub terapii pedagogicznej, prowadzonych przez specjalnie przygotowanych do tej pracy nauczycieli.

Literatura:
Spionek H., "Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne" PWN, Warszawa 1973
Bogdanowicz M., "O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu", Wydawnictwo Popularnonaukowe LINEA Lublin 1995,
Sawa B., "Jeżeli dziecko źle czyta i pisze", WsiP, Warszawa 1994,
"O dysleksji czyli specyficznych trudnościach w nauce", Biblioteczka Reformy 18, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Warszawa 1999,
Nartowska H., "Opóźnienia i dysharmonie w rozwoju dziecka", WSiP, Warszawa 1980

Opracowanie: mgr Małgorzata Walnik

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 4363


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.