Pomoc osobom upośledzonym umysłowo

Z osobami upośledzonymi umysłowo, spotykamy się na ulicy, w sklepach, na przystankach i nie wolno nam zapominać że, są to ludzie, którzy wskutek różnych przyczyn mają ograniczoną możliwość rozwiązywania swoich problemów życiowych, nie radzą sobie z wieloma wydawałoby się banalnymi, dla ludzi zupełni zdrowych, sytuacjami. Dlatego zapewnienie im pomocy, jest jak pisze Dykcie[1], jest przesłaniem, prawem i obowiązkiem społeczeństwa. Na szczęście, coraz częściej zwraca się uwagę na potrzebę normalizacji życia, potrzebę wczesnej diagnozy i wielospecjalistycznej interwencji. W celu udzielania właściwej pomocy niezbędna jest współpraca i koordynacja działań wielu osób oraz różne formy rehabilitacji, resocjalizacji i rewalidacji.

1.Pojęcie rewalidacji.
Rewalidacja określa długotrwałą działalność terapeutyczno-wychowawczą, a więc wielostronną stymulację, opiekę, nauczanie i wychowanie jednostek o zaburzonej percepcji rzeczywistości, czyli osób upośledzonych umysłowo, niewidomych i niesłyszących [2].

Celem rewalidacji osób upośledzonych, jest ogólny rozwój oraz optymalne usprawnienie psychofizyczne i społeczne, prowadzące do poprawy myślenia, przeżywania doznań estetycznych oraz działania niezbędnego w pracy zawodowej i codziennym życiu [3]

W rewalidacji upośledzonych umysłowo, oprócz działalności pedagogicznej i terapeutycznej, niezbędna jest również działalność opiekuńcza i społeczna.

Pierwszą z nich prowadzą najczęściej, członkowie rodzin tych osób lub personel pomocniczy w zakładach opieki społecznej. Drugą natomiast, powołane do tego instytucje i stowarzyszenia, które zabiegają o wydanie odpowiednich ustaw i zarządzeń regulujących sprawy osób upośledzonych umysłowo, ze szczególnym uwzględnieniem ich ogólnych warunków rozwoju, kształcenia i zatrudnienia. Konieczne jest więc rozszerzenie tej działalności na dom rodzinny, zakład pracy i organizacje społeczne, które przy odpowiednim przygotowaniu mogą kontynuować rozpoczęte przez specjalistów zabiegi leczniczo-wychowawcze.
Podstawowym warunkiem skuteczności rewalidacji jest zrozumienie sytuacji emocjonalnej dziecka. Im szybsze poznanie przyczyn zaburzeń, tym większe są szanse na zmianę zachowań i nie tylko czasowe usunięcia objawów.

2. Metody pracy rewalidacyjnej.
W leczeniu i rewalidacji dzieci upośledzonych umysłowo, stosuje się wiele różnych metod, często jest to np.: psychoterapia indywidualna, psychoterapia grupowa, terapia edukacyjna czy środowiskowa.

Poniżej dokonano charakterystyki tych metod w oparciu o charakterystykę Haliny Wardaszko-Łyskowskiej[4].

2.1.Psychoterapia indywidualna.
Psychoterapia jest ukierunkowana na problemy pacjenta, na mechanizmy leżące u podstaw jego zaburzeń psychicznych. Przez odpowiednie metody, chce dowieść pacjenta do normalnego funkcjonowania w życiu. Istnieje wiele kierunków i technik psychoterapii. Ze względu na cel do którego zmierzają, można je podzielić na takie, których zadaniem jest podtrzymanie pacjenta, zapewnienie mu opieki osoby rozumiejącej go i darzącej sympatią, ale jednocześnie mocnej, która słucha, dodaje otuchy, wyjaśnia, sugeruje sposób postępowania w trudnych sytuacjach (psychoterapia powierzchowna) - oraz takie, które zmierzają do osiągnięcia przez leczonego wglądu, zrozumienia dlatego reaguje tak, a nie inaczej na bodźce, by następnie korzystać z tego wglądu w sytuacjach życiowych (psychoterapia głęboka, wglądowa).

2.2.Psychoteriapia grupowa.
Oprócz terapii indywidualnej, można wykorzystywać również terapię grupową. Może ona mieć charakter bardziej dyrektywny, dydaktyczny, czy też być obliczona na spontaniczną dynamikę grupy i samorzutną ekspresję uczuć jej członków. Specjalną postacią psychoterapii grupowej, o czym pisze H.Wardaszko-Łyskowska[5],. jest terapia rodzinna, której poddawani są wszyscy jej członkowie.

Rodzina niejednokrotnie wymaga różnego oddziaływań i pomocy. Czasem jest to porada, wyjaśnienie dotyczące genezy zaburzeń dziecka lub proponowanego leczenia, uświadomienie rodzicom ich nastawień do dziecka, czy błędów postępowania. Poradnictwo grupowe dla rodziców, daje niekiedy dobre wyniki, ukazując im powszechność pewnych trudności, pozwalając na lepsze zdumienie i radzenie sobie z nimi.

Poradnictwo grupowe dla rodziców daje niekiedy dobre wyniki, ukazując im powszechność pewnych trudności, pozwalając na lepsze zrozumienie i radzenie sobie z nimi poprzez poznanie sposobów rozwiązań stosowanych przez innych w analogicznych sytuacjach.

Zdarza się że, rodzice sami mają zaburzenia psychiczne i leczenie ich może zasadniczo zmienić sytuację zaburzonego emocjonalnie dziecka. Czasami psychoterapia rodziców może pomóc im w zmaganiu się z ich poczuciem winy, wrogością, bezradnością. Celem psychoterapii rodzinnej jest zmiana układów rodzinnych, tak by objawy psychopatologiczne dziecka ustąpiły, a jego przystosowanie społeczne uległo poprawienie.

Oddziaływanie na dziecko i jego rodzinę może nie przynieść spodziewanych rezultatów wówczas, gdy nie przyjmie go szersze środowisko. Stąd też konieczne jest przewidywanie takich oddziaływań na społeczeństwo, by uczynić je jak najmniej uszkadzającym, jak najbardziej terapeutycznym.

Te zadania mieszczą się w programach, tzw. psychiatrii środowiskowej, której celem jest między innymi, rozeznanie potrzeb zdrowotnych środowiska, zintegrowanie wszelkich wysiłków dla różnych służb, które byłyby na różnych etapach zachwiania się stanu zdrowia najbardziej odpowiednie do potrzeb. Do programu jej działalności należy więc też kształtowanie właściwych postaw personelu zawodowego, jak i społeczeństwa, aby rzeczywiście można było tym potrzebom sprostać.

2.3 Terapia edukacyjna
Czynnikiem rewalidującym może być samo nauczanie. W planowaniu terapii edukacyjnej dla dziecka upośledzonego bierze się pod uwagę fakt, iż ma ono głębokie defekty osobowości i należy rozwinąć te funkcje psychiczne, które są mniej uszkodzone, a więc zdolność do naśladownictwa, reagowania na bodźcie, uczenie się przystosowania do życia realnego.

W terapii tej kładzie się szczególny nacisk na wymagania realności zewnętrznej, zmniejszenie poziomu lęku, przez jasne ukazanie oczekiwań, rozróżnianie sytuacji, bodźców w czasie, na naukę wyrażania uczuć i myśli w słowach, na koordynację aktywności ruchowej.

Przez stopniowanie wymagań nauczyciel wzmacnia motywację do uczenia, zabawy, aktywnego uczestnictwa. Wzmocnienie zdolności intelektualnych ułatwia samoocenę i identyfikację z rówieśnikami.

2.4 Terapia środowiskowa
Dla celów rewalidacyjnych dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi mogą być wykorzystywane skutecznie różne zajęcia szkolne, jeśli dostrzeże się ich wartość i odpowiednio zaprogramuje. Uwzględniać należy oczywiście walory tych zajęć i cele, jakie za ich pomocą chce się osiągnąć tak w odniesieniu do grupy, jak i jednostki. Do takich naturalnych zajęć należy: sport, rozrywka, organizacja wolnego czasu, praca czy koła zainteresowań. Pozwalają one na włączenie dziecka z zaburzeniami emocjonalnymi w grupę, w nurt życia społecznego, na poprawę jego kontaktu w rówieśnikami i dorosłymi, rozbudzają inicjatywę, poczucie odpowiedzialności za siebie i innych, uczą wykonywania zadać społecznych, dają szansę rozwoju nowych umiejętności, krytycznego spojrzenia na siebie, podwyższenia własnej oceny.

Mimo faktu, iż najlepszym środowiskiem dziecka jest rodzina, to zdarza się, że rewalidacja wymaga czasami umieszczenia dziecka w zakładzie, internacie czy rodzinie zastępczej.

Skierowanie dziecka na długotrwały pobyt w zakładzie jest wskazane wówczas gdy otoczenie nie może już sobie poradzić z zaburzonym emocjonalnie dzieckiem, lub samo jest czynnikiem powodującym zaburzenia. Założeniem teoretycznym zakładu jest stworzenie w nim takiej atmosfery i terapii, by dziecko mogło się nauczyć pewnych poprawnych reakcji, które przetrwałyby po opuszczeniu zakładu. Często skierowanie do zakładu ma miejsce wtedy, gdy nie ma innych możliwości i gdy dotychczasowe działania uznaje się za nieskuteczne. Psycholodzy jednak - podkreślają że, dyscyplina panująca w zakładach, regulaminy, określony porządek, mogą odebrać osobom upośledzonym umysłowo bodźce do kierowania sobą. Skierowanie do zakładu jest niezwykle głęboką ingerencją w intymne, emocjonalne związki dziecka, poza tym nawet najlepsze, komfortowe warunki zakładu nie zastąpią dziecku bliskości i miłości najbliższych mu osób.

BIBLIOGRAFIA
1.Dykcik W., 2001 - Pedagogika specjalna., WNU., Poznań
2.Hulka A. (red), 1988 - Pedagogika rewalidacyjna., PWN., Warszawa
3.Kirejczyk K. (red), 1981 - Upośledzenie umysłowe -
pedagogika., WSi P., Warszawa
4.Kościelak R., 1989 - Psychologiczne podstawy rewalidacji upośledzonych umysłowo., PWN., Warszawa
5.Kościelska M.., 1995 - Oblicza upośledzenia., PWN., Warszawa

Przypisy:
1. Dykcik W.: Pedagogika specjalna. 2001;
2. Tamże;
3. Dziedzic S. W: Hulka A.: Pedagogika rewalidacyjna, 1988;
4. Wardaszko-Łyskowska H. W: Hulka A.: Pedagogika rewalidacyjna, 1981;
5. Tamże;

Opracowanie: Sylwia Tomczyk

Wyświetleń: 693