Gry i zabawy dydaktyczne na lekcjach matematyki

KONSPEKT ZAJĘĆ OTWARTYCH W KLASIE V

Wymagane umiejętności:
- znajomość dziesiątkowego i rzymskiego systemu zapisywania liczb
- kolejność wykonywania działań na liczbach naturalnych
- działania na ułamkach zwykłych
- własności podstawowych figur i brył geometrycznych (kwadrat, prostokąt, koło, prostopadłościan).

Cele zajęć:
- sprawdza swoją wiedzę i umiejętności pracując w grupach
- kreatywnie rozwiązuje problemy
- poznaje różne rodzaje gier i zabaw matematycznych
- uczy się postrzegać, myśleć i w twórczy sposób rozwiązywać problemy
- pogłębia rozumienie pojęć i prawd matematycznych "ukrytych" w poszczególnych zadaniach
- uczy się aktywności i działania w zespole oraz budowania więzi między ludzkich
- dąży do godzenia własnego dobra z dobrem kolegów z grupy.

Metoda:
- praca interaktywna
- praca w zespołach
- dyskusja dydaktyczna
- zabawa w "teatr"
- burza mózgów

Pomoce:
Materiały na planszach: tangramy, gry planszowe, karty do gry w wojnę, plansze z układankami, instrukcje i pomoce dla uczestników

Tok zajęć:
1. Zapoznanie z formułą zajęć, podanie celu spotkania
2. Przypomnienie zasad pracy grupowej ze zwróceniem uwagi na to:
- aby stosować się do instrukcji poszczególnych zadań
- "mówić na temat"
- dzielić się z grupą wszystkimi posiadanymi informacjami
3. Omówienie ogólnych zasad oceniania.
4. Przebieg zajęć: uczniowie dzielą się na grupy i sprawdzają własną wiedzę matematyczną poprzez:
- układanie domina, które utrwalało znajomość rzymskiego sposobu zapisywania liczb.
- rozwiązywaniu zadań problemowych, polegających na odkrywaniu reguł matematycznych.
- grę "w wojnę", która sprawdzała znajomość porównywania, skracania i rozszerzania ułamków zwykłych.
- układanie puzzli matematycznych.
- składanie figur z pociętych tanów.
- wpisywanie haseł w krzyżówce literowej, dotyczących własności podstawowych figur geometrycznych i figur przestrzennych.
- rozwiązywanie krzyżówki liczbowej, utrwalającej kolejność wykonywania działań.
- grę "w Piotrusia", która sprawdzała znajomość na ułamkach dziesiętnych.
5. Przedstawienie wyników osiągniętych przez poszczególne zespoły uczniów, ze zwróceniem uwagi na te zadania, które sprawiły uczniom najwięcej trudności.
6. Zakończenie zajęć i ocena pracy poszczególnych grup.

Uważam, że przeprowadzone zajęcia okazały się dla uczniów fantastyczną podróżą w głąb matematyki. Każdy uczeń chętnie uczestniczył w zaproponowanych przeze mnie grach i zabawach dydaktycznych, gdyż praca przebiegała w miłej, nie stresującej atmosferze.

Zauważyłam, że uczniowie chętnie dzielili się swoją wiedzą z pozostałymi członkami grupy, ponieważ decydowało to o sukcesie całego zespołu. Błędnie wykonane zdania były konsekwencją wynikającą z pobieżnego czytania instrukcji i podejmowania nieprzemyślanych decyzji.

W moim odczuciu podczas zajęć osiągnęłam zamierzone cele. Jedyne zastrzeżenia dotyczyły przekroczenia ustalonej tolerancji hałasu typowej dla normalnej lekcji, ale przy organizacji tego typu zajęć trzeba nabrać trochę dystansu.

W przyszłości należy organizować więcej takich zajęć, gdyż zachęcają one do uczenia się matematyki.

"GRY DYDAKTYCZNE STOSUJEMY PO TO, BY- SIEBIE LUB KOGOŚ CZEGOŚ NAUCZYĆ"

WARSZTATY DLA NAUCZYCIELI POŚWIĘCONE GROM DYDAKTYCZNYM NA LEKCJACH MATEMATYKI, SZCZEGÓLNIE METODZIE TEATRALIZACJI

Warsztaty dla nauczycieli z miasta i gminy Skawina prowadziła
mgr Ewa Brożek w dniu 02.02.2004r. w Szkole Podstawowej w Krzęcinie.

INSCENIZACJE NA LEKCJACH MATEMATYKI.

Cel zajęć:
- rozwijanie w uczniach samodzielności i inicjatywy
- kształcenie wyobraźni i twórczych postaw
- opanowanie nowej wiedzy, utrwalenie nabytej oraz wyrabianie pożądanych postaw poprzez emocjonalne zaangażowanie

Istnieje wiele form i metod aktywizowania uczniów w procesie dydaktycznym. Jedną z nich jest stosowanie gier dydaktycznych, bowiem każda gra zabawia, ożywia zajęcia, uatrakcyjnia je, aktywizuje uczniów, pobudza ich pasje, wdraża do twórczego działania, wyzwala inicjatywę i operatywność oraz dostarcza pozytywnych przeżyć. Powstaje zatem pytanie: Co zrobić, by lekcja matematyki była polem aktywnych działań wszystkich uczniów?

Stosowanie metod aktywizujących prowadzi do:
- rozwijania twórczego myślenia i kreatywności
- motywowania do działania
- integracji wiedzy z różnych dziedzin
- rozwoju współpracy w grupie
- rozwoju komunikacji
- nabywania umiejętności organizowania pracy zarówno własnej jak i innych
- zwiększenia umiejętności uczenia się

Przedstawione w pierwszej części zajęć gry i zabawy z którymi uczniowie zetknęli się, a więc: układanie domina, tangramów, układanek matematycznych, rozwiązywanie krzyżówek liczbowych i literowych, gra "w wojnę", gra w Piotrusia są jedną z bardziej ulubionych form pracy, które możemy wykorzystać na lekcjach matematyki. Oto kilka funkcji tej metody, które przemawiają by przedstawione gry i zabawy oraz dyskusje dydaktyczne zastosować realizując program nauczania zarówno w klasie IV, V jak i VI:

Motywacyjna - budzą silną motywację do największego wysiłku intelektualnego związanego bezpośrednio z chęcią wygranej oraz wyzwalają emocje towarzyszące grze czy zabawie.

Poznawcza - ułatwiają poznanie, pogłębienie i rozumienie pojęć, prawd matematycznych, wyrabiają umiejętność skojarzeń, przyczyniają się do wzbogacenia słownictwa matematycznego.

Dydaktyczna - uczą zdobywania informacji, selekcjonowania i przetwarzania oraz wyciągania wniosków, budzą utajoną ciekawość, wymuszają działanie w sposób nie represyjny, rozwijają mowę ucznia i wyrównują jego braki, stwarzają warunki do uczenia się w działaniu.

Wychowawcza - wychowują ucząc przeżywania, dążenia do godzenia własnego dobra z dobrem innych, wiary we własne możliwości, rozwijania poczucia własnej wartości, cierpliwości wytrwałości w działaniu, budowania więzi międzyludzkich i kształtują postawę koleżeńską.

W pierwszej części zajęć warsztatowych została zaprezentowana metoda inscenizacji "zabawy w aktora", która polega na teatralizacji pewnego zdarzenia. Część uczniów staję się aktorami, a pozostali obserwatorami. Potem dochodzi do dyskusji i wspólnej oceny przedstawionego problemu. Wybrani uczniowie przedstawili przygotowaną inscenizację: "W świecie liczb pierwszych i złożonych"
Oto treść tej inscenizacji: Występują: D - dzielnik, U₁ - uczeń pierwszy, U₂ - uczeń drugi, U₃ -uczeń trzeci.
U₁: Popatrz, dzisiejszy temat lekcji jest niezwykle intrygujący: "Liczby pierwsze i liczby złożone". Czy słyszałeś kiedyś o takich liczbach, bo Ja nie. Owszem liczby parzyste i nieparzyste, to tak. Ale pierwsze i złożone?
U₂: Zaraz, coś sobie przypominam. Raz czytałem, że już starożytnym Grekom liczby pierwsze wydawały się fascynujące i nieuchwytne. A podobno bardzo skuteczną metodą ich szukania jest metoda odkryta przez Erastotenesa, matematyka i astronoma z Aleksandrii, która ma prawie 2200 lat. Ale przyznam się, więcej nie pamiętam.
D: Pozwólcie, że się wtrącę. Jestem dzielnikiem. Wiecie chyba co to są dzielniki?
U₃: Oczywiście. Każdą liczbę dzielącą inną liczbę bez reszty nazywamy jej dzielnikiem.
D: Brawo! To na pewno znacie też cechy podzielności przez: 2, 3, 4, 5, 9, 10, 25.
U₂: Tak, tak ostatnio nawet o tym dużo mówiliśmy, ale jak się do tego mają liczby pierwsze i złożone?
D: Okazuje się, że bez wiedzy o cechach podzielności nie zgłębisz problemu nurtujących Cię liczb.
U₃: No to powiedz nam coś więcej na ten temat.
D: Twój kolega na wstępie wspomniał o Erastotenesie, a Ja wam przedstawię "Sito Erastotenesa".
Oto tabelka, która wprowadzi Was w świat liczb pierwszych i złożonych. Według starożytnych liczby pierwsze to takie liczby, które dzielą się tylko przez 1 i przez samą siebie.

W tabeli mamy wypisane kolejne liczby naturalne od 1 do 48.
Oto tabela:


Wobec tego zaczynamy szukać tych liczb pierwszych. Jedynka, choć ma tylko siebie za dzielnik nie jest uważana za liczbę pierwszą (malujemy ją na różowo). 2 jest najmniejszą i jedyną parzystą liczbą pierwszą (zostaje jako liczba pierwsza w polu białym). Jak myślicie, dlaczego?
U₁: Ponieważ pozostałe liczby parzyste, to wielokrotności liczby 2, a więc mają co najmniej trzy dzielniki, więc nie są to liczby pierwsze (w tabeli malujemy je na niebiesko).
U₂: Teraz rozumiem dlaczego nie wykreślono z tabeli liczby 3, bo ma tylko dwa dzielniki. Natomiast należy wykreślić wszystkie wielokrotności liczby 3 (malujemy je na żółto, a wspólne wielokrotności liczb 2 i 3 na zielono).
U₃: Patrzcie następna niewykreślona liczba, to 5 - jest to więc liczba pierwsza, ale możemy usunąć wszystkie jej wielokrotności, które biegną po przekątnych z prawej strony w lewo w dół.
U₁: Kolejna liczba pierwsza to 7, a jej wielokrotności biegną z lewej strony w prawo w dół.
D: Jak myślicie jakie liczby pozostały w białych polach
U₂: To będą kolejne liczby pierwsze.
D: A jak możemy zdefiniować liczby złożone?
U₃: Liczby złożone będą miały więcej niż dwa dzielniki. Ale słuchajcie coś mi się nie zgadza, w którym zbiorze umieścimy liczbę 0 i 1?
D: Słuszna uwaga. Te dwie liczby nie są ani pierwsze, ani złożone.
Zapoznałem was z "wykrywaczem liczb pierwszych". Na mnie czas. Do zobaczenia uczniowie!

Po przedstawieniu nauczyciele analizowali tekst rozpatrując:
- jaki problem mieli uczniowie?
- kto im służył pomocą?
- w jaki sposób szuka się liczb pierwszych?
- jak wykorzystujemy cechy podzielności?

Celem dydaktycznym zastosowania np. tej inscenizacji jest wyposażenie uczniów w wiadomości z zakresu własności liczb naturalnych. Ta inscenizacja utrwala pojęcie dzielnika i wielokrotności liczb oraz znajomość cech podzielności.

Należy podkreślić fakt, że odpowiednia interpretacja tekstu przez poszczególne grupy uczniów przyczynia się do rozwijania pozytywnie twórczych postaw, rozwija zainteresowania matematyką, wzbogaca niełatwy język matematyczny, uczy pracy z tekstem matematycznym. A przede wszystkim ułatwia uczniom przyswajanie wiedzy oraz stanowi zachętę do zdobywania nowych wiadomości i umiejętności.

Formę zabawowo- inscenizacyjną nauczyciel stosuje jako środek przezwyciężania barier między potrzebami uczniów, a ich możliwościami związanymi z przyswajaniem wiedzy z zakresu matematyki. Poznawanie tekstu matematycznego jest praktycznym działaniem ucznia- aktora, działaniem wykonywanym przez niego z chęcią i pasją oraz z pewną dozą pozytywnych emocji.

Inscenizacja jest także jednym ze sposobów, które pomagają realizować cele dydaktyczno- wychowawcze. Jej wychowawcze aspekty wynikają z tego, że nie tylko urozmaica i ożywia zajęcia, ale wywołuje pożądane przeżycia emocjonalne, pokonuje stres i włącza każdego ucznia do pracy. Każdy bierze udział, nie ma ucznia biernego, a co za tym idzie każdy pracuje zgodnie ze swoimi możliwościami.

Można zatem stwierdzić, że inscenizacja sprzyja indywidualizacji treści dydaktycznych i tempa pracy. Uczniowie otrzymują lub wybierają sami role zgodnie ze swymi chęciami, zainteresowaniami możliwościami.

Zastosowana forma zabawy "w aktora" przełamuje w uczniach barierę strachu, zwalcza przykre myśli o trudnościach w nauce tego przedmiotu. Ponadto odtwarzanie przez uczniów gotowej inscenizacji nie jest tylko zwykłą prezentacją. Jest to indywidualny i zespołowy, zawsze twórczy popis jednostki i zespołu, wykonywany z ogromną chęcią i troską, by wypaść jak najlepiej przed grupą, klasą i nauczycielem. Stąd to twórcze, często oryginalne działania ucznia przy wypowiadaniu się słowem, gestem, mimiką i modulacja głosu. Nagrodą za najlepszą pracę zespołów i indywidualną pracę uczniów w zespołach mogą być zarówno wyróżnienia jak i oceny.

Skuteczność dydaktyczna tej metody zależy między innymi od tego czy:
- uczniowie mają dobrze opanowaną technikę czytania
- wykształconą umiejętność cichego czytania ze zrozumieniem
- chcą pracować samodzielnie oraz czy potrafią sobie pomagać i wzajemnie się wspierać
- jest odpowiednia organizacja zajęć dla danego zespołu klasowego

W dalszej części zajęć zostały zaprezentowane dwie zabawy "w aktora":
- dla klasy V "Która z figur jest ważniejsza" mająca na celu utrwalenie wiadomości o własnościach wielokątów i sposobie obliczania obwodów.
- dla klasy V "Co ważniejsze: kreska ułamkowa, czy przecinek" - prezentująca sposób wykonywania działań, w których występują jednocześnie ułamki zwykłe i dziesiętne.

Opracowanie: mgr Ewa Brożek

Wyświetleń: 7271