Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Anna Budnik
Język polski, Artykuły

Czytanie ze zrozumieniem

- n +

Czytanie ze zrozumieniem

Pierwszy etap kształcenia przypadający w wieku 7-9 lat dziecka jest okresem wzmożonego jego rozwoju i kształtowania się podstawowych umiejętności, takich jak czytanie, pisanie i liczenie. Umiejętność czytania jest podstawową umiejętnością mającą wpływ na dalsze powodzenie w nauce. Opanowanie techniki czytania czyli kojarzenia znaków pisma danego języka z treścią tekstu jest procesem długotrwałym i skomplikowanym. W procesie tym występują trzy zasadnicze elementy:
1) wzrokowy, który stanowią spostrzeżenia obrazów graficznych;
2) słuchowo - dźwiękowy, który stanowi wymawiany odpowiednik spostrzeganych znaków graficznych;
3) znaczeniowy, czyli logiczny, kojarzący obraz wzrokowo- wymawiany z jego znaczeniem, czyli treścią pozajęzykową;

Pierwsze dwa stanowią układ percepcyjny, wzrokowo- słuchowy, trzeci dotyczy sensownej, czyli semantycznej strony czytania. Z punktu widzenia fizjologii czytanie jest łańcuchem odruchów warunkowych. W nauce czytania procesy postrzegania znaków graficznych i wymawiania odpowiadających im dźwięków automatyzują się.

Nauka czytania zajmująca ważne miejsce na pierwszym etapie nauczania nie kończy się jednak w klasie I szkoły podstawowej, gdy dzieci opanują część literową, lecz jest doskonalona w kolejnych klasach nauki szkolnej. Celem kolejnych faz nauki jest nabywanie coraz większej biegłości w czytaniu, coraz lepsze rozumienie czytanych tekstów, a przy czytaniu głośnym- odpowiednie stosowanie akcentów logicznych i emocjonalnych oraz stały wzrost estetyki czytania.

Podstawowym celem czytania jest rozumienie tekstu. Aby zaś rozumieć tekst, umiejętność czytania musi posiadać określone cechy:
- czytanie płynne - polega na tym, że dziecko czyta tekst chociaż wolno, ale całymi wyrazami;
- czytanie poprawne - polega na prawidłowym odczytywaniu wyrazów, tj. zgodnie z brzmieniem oraz na poprawnym wymawianiu głosek;
- czytanie biegłe - polega na indywidualnym, świadomym stosowaniu właściwego tempa czytania, umożliwiającego czytającemu i słuchającemu uchwycenie treści poszczególnych wyrazów, płynnie i poprawnie odczytanych. Polega również na uwzględnieniu właściwego akcentu i znaków przestankowych;
- czytanie wyraziste - polega na zachowaniu pauz, zachowaniu właściwej intonacji, zastosowaniu odpowiedniego tempa, znaków przestankowych, musi wydobywać walory uczuciowe i nastrój tekstu;

Elementami nauki czytania ze zrozumieniem są:
- należyte przygotowanie trudnego słownictwa przed czytaniem, wyjaśnienie niezrozumiałych słów i zwrotów;
- rozmowy wprowadzające, dobrze przemyślane, które nastawią ucznia na lepsze zrozumienie tekstu, zadanie pytania, na które poszukujemy odpowiedzi w tekście;
- omawianie ilustracji towarzyszących tekstowi;
- odpowiedni dobór tekstu do poziomu dzieci, przygotowanie czytania głośnego przez czytanie ciche;
- omawianie treści przeczytanych czytanek-ocena postępowania bohaterów opowiadania, ustalenie kolejności zdarzeń, układanie dalszego ciągu, itp.;
- wzorowe czytanie nauczyciela;
- organizowanie konkursów i popisów czytelniczych;
- troska o ćwiczenia gramatyczno- ortograficzne, które w całości prowadzą do zrozumienia budowy wyrazów i zdań;

Wyodrębnia się trzy podstawowe poziomy rozumienia czytanego tekstu:
a) pierwszy charakteryzuje się tym, że uczniowie w toku czytania wyodrębniają tylko poszczególne elementy treści zawarte w danym tekście;
b) drugi, oprócz wyodrębniania poszczególnych elementów treści cechuje się umiejętnością rozumienia związków przyczynowo- skutkowych między wyodrębnionymi elementami treści;
c) trzeci, polega na umiejętności wyodrębniania głównej myśli utworu.

Dla dzieci rozpoczynających naukę szkolną typowe jest dosłowne rozumienie czytanego zapisu, gdyż wyobraźnia dziecka nie bierze jeszcze udziału w czytaniu. Dopiero w miarę uzyskiwania wprawy w technice czytania oraz dzięki rozwijającej się wyobraźni dziecko staje się zdolne do wykrywania ukrytego sensu w odczytywanym tekście. Podstawowe umiejętności twórczego i wnikliwego czytania dziecko powinno opanować już w pierwszych latach nauki szkolnej, dlatego też naukę czytania na I szczeblu edukacji należy urozmaicać i uatrakcyjniać tak, aby uczeń był w nią zaangażowany.

Aby udoskonalać technikę czytania i rozumienia tekstów nauczyciel powinien stosować odpowiednie zestawy ćwiczeń usprawniających te czynności. Do takich ćwiczeń możemy zaliczyć np.:
- podpisywanie rysunków właściwym wyrazem lub zdaniem;
- dorysowywanie brakujących elementów na rysunku;
- pisanie czym się różnią te dwa obrazki;
- ćwiczenia antyregresyjne- poprawne odczytywanie par wyrazów podobnych optycznie, jednak różniących się znaczeniowo np.: kowal- koper, laska- lalka, palec- pajac, sok- sos;
- gimnastyka oka- rysowanie wzrokiem po śladach, obejmowanie wzrokiem całych, krótkich wyrazów, odczytywanie wyrazów składających się z coraz większej liczby liter, itp.;
- ćwiczenia koncentracji uwagi np.: wyszukiwanie w tekście wyrazów nie pasujących do całości, tworzenie wyrazów z podanych liter lub liter danego wyrazu;
- odpowiadanie na różne typy pytań i poleceń- dziecko podczas czytania musi myśleć o zawartej w tekście treści, starać się ją zrozumieć i odpowiednio ustosunkować, np.: Kto leczy ludzi?
Nadaj wspólną nazwę wyrazom: biurko, krzesło, łóżko.
Postaw krzyżyk z lewej, (prawej) strony np. drzewa.
Ile dzieci jest dzisiaj w klasie?

Pytania czy polecenia możemy pisać dzieciom na tablicy, na kartkach, paskach papieru, itp.
- różnego rodzaju rozsypanki: literowe, sylabowe, wyrazowe, zdaniowe;
- rysowanie obrazków na podstawie fragmentu przeczytanego tekstu;
- wypowiadanie się w różnych formach na temat przeczytanego tekstu;
- czytanie ciche sprzyjające skupieniu uwagi, zrozumieniu i zapamiętaniu treści;

Czytanie ze zrozumieniem może być doskonalone w czasie różnych ćwiczeń, podczas czytania tekstów o tematyce przyrodniczej, historycznej, zadań z treścią. Nadają się do tego także wszelkiego rodzaju przepisy, wykonywanie zadań zgodnie z instrukcją np. prace techniczne, a także zabawy dydaktyczne, gry planszowe z objaśnieniami itp.

Życie niesie wiele sytuacji, w których można ćwiczyć, rozwijać umiejętność czytania ze zrozumieniem, trzeba je jednak dostrzec i wykorzystywać.

Rozumienie tekstu jest funkcją techniki czytania i uchwycenia treści oraz struktury tekstu. Zależy ono od wielu czynników. Czynniki wpływające na rozumienie czytanego tekstu można podzielić na:
a) tkwiące w dziecku (wewnętrzne), a więc: zdolności intelektualne, poziom słownictwa, pewność siebie, motywacja, zdolność koncentracji uwagi, pamięć, zainteresowania, doświadczenie życiowe czytającego, wszechstronne przygotowanie do czytanego tekstu tj. poprawna wymowa i znaczenie trudnych słów i pojęć, dostateczna biegłość techniczna czytania.
b) tkwiące poza dzieckiem (zewnętrzne) - sytuacja, w której znajduje się czytający, styl tekstu, rodzaj i stopień trudności tekstu, struktura języka oraz bodźce stosowane przez nauczyciela.

Opanowanie techniki czytania, czytania ze zrozumieniem prowadzi do samodzielnej pracy z książką, samodzielnego wyboru lektury. Każde dziecko to indywidualność i dlatego zainteresowanie książką może powstać u każdego w innym momencie i pod wpływem innych pobudek. Zależy to od doboru odpowiedniej książki. Dzieci szczególnie lubią książki o żywej, ciekawej akcji, często z towarzystwem ilustracji. Dużą wartość dydaktyczną mają zajęcia z ciekawą książką, np. pod hasłem "Wśród ciekawych książek", "Zachęcam cię do przeczytania..." Można organizować wystawki książek, rysunków ilustrujących treść książek itp. Należy zachęcać dzieci do korzystania z biblioteki szkolnej, wymiany książek między sobą. Powyższe ćwiczenia i działania wyrobią u dziecka potrzebę obcowania z książką, chęć samodzielnego czytania oraz umiejętność cichego i głośnego czytania ze zrozumieniem.

W literaturze pedagogicznej i psychologicznej wielu autorów wypowiadało się na temat czytania ze zrozumieniem. J. Rytlowa definiuje czytanie "jako czynność psychiczną polegającą na wnikaniu w treść czytanego tekstu, która opiera się na rozumieniu poszcze-gólnych wyrazów, zdań, myśli oraz przeżyć utrwalonych w tekście." Zdaniem J. Malendowicz, czytanie ze zrozumieniem, czyli "czytanie świadome, polega na skojarzeniu obrazów graficznych i ich fonetycznych odpowiedników. Zrozumienie takie odnosi się do pojedynczych słów zawartych w tekście. Do zrozumienia całości tekstu potrzebne jest logiczne powiązanie treści słów, zdań w logiczne struktury myślowe."

W obecnym czasie istnieje pilna potrzeba pracy nad doskonaleniem sztuki czytania ze zrozumieniem. Jest to podyktowane tym, że czytanie jest jednym z podstawowych narzędzi zdobywania wiedzy o rzeczywistości. Czytanie ze zrozumieniem sprzyja poznawaniu świata, rozszerzaniu kręgu doświadczeń, rozwijaniu uczuć wyższych, kształtowaniu systemu wartości i postaw społeczno- moralnych i estetycznych oraz wypełnianiu wolnego czasu, jest więc - mimo rozwoju audiowizualnych środków masowego przekazu- nigdy nie wysychającym źródłem uczenia się przez całe życie. Czytanie książek i czasopism służy w dobie postępu naukowo- technicznego coraz szerzej celom praktycznym, ułatwiając ludziom ich życie codzienne i sprzyjając ciągłemu doskonaleniu kwalifikacji zawodowych. Z tych względów wdrażanie dzieci i młodzieży do czytania staje się ważnym zadaniem na wszystkich szczeblach edukacji.

Początek XXI wieku, którym zawładnęły komputery niesie konieczność rozumienia tekstu pisanego. Niestety badania wykazują, że większość Polaków ma z tym duże kłopoty. Wielu nie rozumie prostych informacji, ma kłopoty z wypełnieniem druków, formularzy, ze sformułowaniem prostych komunikatów. W Polsce mamy do czynienia z wtórnym analfabety-zmem, czyli trudnościami ze zrozumieniem i przyswojeniem tekstu. Przyczyna tkwi w "zobrazkowanym" przekazie informacji, gdzie znaki graficzne i ruchome obrazy zastępują dogłębne informacje zawarte w tekście pisanym. Aby takiemu zjawisku przeciwdziałać należy już od pierwszych lat szkoły podstawowej stosować wiele różnorodnych ćwiczeń na spostrzegawczość, koncentrację uwagi, bogacenie słownictwa, pamięć, rozwój doświadczeń dziecka. Należy zwrócić szczególną uwagę na opanowanie techniki czytania, aby dziecko skupiło się nad tym, o czym czyta, a nie jak czyta. Należy też zwiększyć nacisk na analizę tekstu czytanego. W realizacji tych wszystkich zadań pomogą różnorakie ćwiczenia roz- wijające prowadzone systematycznie od samego początku nauki czytania (przykłady podawane były wcześniej).

Trzeba też stosować wielokrotnie testy sprawdzające czytanie ze zrozumieniem o odpowiednim stopniu trudności już od klasy I szkoły podstawowej (po opanowaniu części literowej).

TEKST SPRAWDZAJĄCY CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY I.

Przeczytaj uważnie tekst:

SARNA
Sarenka spostrzegła, że grozi jej niebezpieczeństwo. Zaczęła szybko uciekać w stronę gajówki, gdzie dawniej opiekowała się nią córeczka gajowego, Kasia. Wilk biegł jej tropem i już, już ją doganiał, ale sarenka wpadła na podwórko gajówki. Psy czując wilka zaczęły głośno ujadać. To rozbudziło gajowego. Wyjrzał na ganek i zrozumiał co się dzieje. Szybko chwycił dubeltówkę i zabił wilka.

Odpowiedz na pytania, zakreśl prawidłową odpowiedź.

1.Kto opiekował się sarenką?
a) gajowy
b) córeczka gajowego
c) mama Kasi
d) inne dzieci

2.Kim opiekowała się dziewczynka?
a) jeżem
b) pieskiem
c) sarenką
d) wilczkiem

3.Kto gonił sarenkę?
a) wilk
b) psy
c) Kasia
d) gajowy

4.Co obudziło gajowego?
a) krzyk Kasi
b) wycie wilków
c) wystrzał
d) ujadanie psów

TEKST SPRAWDZAJĄCY CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY II

Przeczytaj uważnie tekst:
NA LOTNISKU
Samolot podchodził do lądowania. Umilkł szum silników. Samolot lekko potoczył się po zielonej trawie lotniska. Janek ujrzał swoich znajomych. Wraz z mamą i siostrą powitał ich serdecznie. Na lotnisku stał już autobus wycieczkowy. Zabierze wszystkich na wspaniałą wycieczkę po naszej stolicy. Po odpoczynku wszyscy pojadą zwiedzać inne, piękne miasta Polski. Wycieczka będzie trwała trzy dni.

Odpowiedz na pytania, zakreśl prawidłową odpowiedź.
1. Samolot potoczył się po:
a) szerokim pasie startowym
b) zielonej trawie lotniska
c) przygotowanym boisku
e) lotnisku

2. Kogo ujrzał Janek?
a) kolegów
b) rodziców
c) swoich znajomych
d) wycieczkę szkolną

3. Z kim Janek witał znajomych?
a) sam
b) z tatą i bratem
c) z tatą i siostrą
d) z mamą i siostrą

4. Jaki samochód wyjechał po podróżnych?
a) samochód z przyczepą
b) nyska
c) samochód osobowy
d) autobus wycieczkowy

5. Jakie miasto zwiedzą najpierw?
a) Kraków i jego okolice
b) Warszawę
c) miasta leżące nad morzem
d) Poznań

TEKST SPRAWDZAJĄCY CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY III
Przeczytaj uważnie tekst:

PRZYGODA PIOTRUSIA
Pewnego ranka Piotruś wyszedł przed chatkę - gajówkę. Dzień był piękny. Na pobliskim drzewie ćwierkał wróbelek, a po stawie pływała kaczuszka. Nagle nad-biegł kot skradając się ostrożnie, bo chciał schwytać wróbelka. Piotruś zdołał go ostrzec w porę- zagwizdał przenikliwie na palcach. Wróbelek odleciał. Niespodziewanie zjawił się wilk - postrach lasu. Kot zdołał się przed nim schronić na drzewie, ale niezgrabna kaczka nie zdążyła umknąć. W mgnieniu oka zniknęła
w paszczy wilka. Piotruś widząc to wszystko postanowił wilkowi dać nauczkę. Zerwał się z miejsca, wskoczył na gałąź drzewa i zręcznie chwycił wilka w pętlę ze sznurka. Nadeszli myśliwi i razem z Piotrusiem - dumnym ze swej odwagi, odprowadzili wilka do ogrodu zoologicznego.

Odpowiedz na pytania, zakreśl prawidłową odpowiedź.

1. Co Piotruś lubił robić w lesie?
a) obserwować życie zwierząt
b) dokuczać zwierzętom
c) naśladować ruchy zwierząt

2. Jak zareagował Piotruś, kiedy kot chciał schwytać wróbelka?
a) strzelił z dubeltówki
b) zagwizdał na palcach
c) krzyczał i machał rękami

3. Co zrobił wróbelek?
a) spadł
b) odszedł
c) odleciał

4. Co Piotruś zrobił z wilkiem?
a) złapał wilka w sidła
b) złapał wilka w pętlę ze sznurka i odprowadził go do ogrodu zoologicznego
c) zabił wilka z dubeltówki

5. Kto pomógł Piotrusiowi odprowadzić wilka do ZOO?
a) rodzice
b) koledzy
c) myśliwi

6. Jakim dzieckiem był Piotruś?
a) tchórzliwym
b) śmiesznym
c) odważnym

Literatura:
1. J. Długosz, E. Orzech "Materiały do pracy z tekstem literackim w klasach początkowych" Rzeszów, 1992r.
2. E. Malmquist "Nauka czytania w szkole podstawowej" WSiP Warszawa, 1982r.
3. Z. Ratajek "Kształcenie wczesnoszkolne w perspektywie zmian w polskim systemie oświatowym" Kielce 1993r.
4. J. Rytlowa "Czytanie w szkole" PZWS Warszawa, 1958r.
5. J. Zborowski "Początkowa nauka czytania" PZWS Warszawa, 1959r.
6. J. Malendowicz "Nauczanie języka polskiego w klasach I- IV"
7. W. Okoń "Słownik pedagogiczny" PWN Warszawa, 1984r.
8. J. Rytlowa "Czytanie i omawianie czytanek i lektury" PZWS Warszawa, 1976r.

Opracowanie: ANNA BUDNIK

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 5098
 
   Komentarze
  • Myszak, 2004-08-17

    jestem studentka pedagogiki, artykul jest swietny. Od dluzszego czasu
    poszukuje informacji na temat czynnikow wplywajacych i determinujacych
    rozumienie czytanego tekstu i tu je znalazlam wraz bogata literatura
    na ten temat.



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Oceń artukuł!



    Ilość głosów: 0
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014