Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Ewa Kania
Zajęcia przedszkolne, Artykuły

Rozwój psychofizyczny a twórcza aktywność dziecka sześcioletniego

- n +

Rozwój psychofizyczny a twórcza aktywność dziecka sześcioletniego

"Człowiek, zarówno jako istota biologiczna, jak i społeczna, jest częścią świata, w którym żyje, toteż wszelkie procesy zachodzące w nim samym -od najprostszych do najbardziej złożonych- są pochodne w stosunku do procesów zachodzących w otaczającym świecie". W myśl tego założenia rozwój psychofizyczny małego dziecka przebiega w pewien ustalony sposób, według określonych praw, a poszczególne osiągnięcia rozwojowe pojawiają się w określonych granicach czasowych. Każde dziecko rozwija się jednak nieco inaczej, ma swoje własne tempo i rytm tych przemian, które wynikają zarówno z możliwości jego organizmu, jak i z warunków opiekuńczo-wychowawczych, stworzonych mu przez najbliższe otoczenie.

Jest indywidualnością i od rówieśników różni się różnymi cechami fizycznymi i psychicznymi, jednakże u wszystkich dzieci pomiędzy 3 a 7 rokiem życia zachodzą zmiany typowe, charakterystyczne wyłącznie dla dzieci w wieku przedszkolnym.

W wyglądzie i zachowaniu dziecka 6-letniego przejawiają się wszystkie właściwości rozwojowe okresu przedszkolnego, jak również zalążki cech, które rozwijają się i kształtują w młodszym wieku szkolnym. Żywo interesuje się ono światem przyrody oraz zjawiskami życia społecznego, z ciekawością chłonie informacje o bliższym i dalszym otoczeniu, jest przystosowane do pracy w zespole. Wszelkie zaniedbania opiekuńczo-wychowawcze, jak i wysiłki zmierzające do przyśpieszania procesów rozwojowych są działaniem szkodliwym. Dziecko dojrzewa do osiągania kolejnych stadiów rozwojowych, z których poprzednie musi być tak opanowane, aby stanowiło bazę dla następnego. Rzeczą niezbędną jest rozsądne pobudzanie rozwoju psychofizycznego poprzez właściwe ukierunkowanie aktywności dziecka, a w efekcie dostarczaniu mu odpowiednich do wieku wrażeń i bodźców rozwojowych.

Rozwój organizmu dziecka w wieku przedszkolnym wiąże się ze zwiększeniem wymiarów ciała. Przyrost wagi jest nieduży i waha się w granicach 2-3 kilogramów, wzrasta natomiast tempo rocznych przyrostów wysokości od 5-7 centymetrów. Sylwetka dziecka 6-letniego staje się bardziej proporcjonalna i smukła, wydłużają się nogi, tułów uzyskuje kształt trójkąta zwróconego ku górze, zmniejsza się ilość tkanki tłuszczowej. U dziecka w wieku 6 lat wzmacnia się kościec i muskulatura, oraz ustalają się naturalne krzywizny kręgosłupa. Ruchy mięśni są całkiem swobodne, lecz proces różnicowania w obrębie układu kostnego i mięśniowego nie został jeszcze zakończony. Rozwój układu kostnego, a także rosnąca sprawność drobnych grup mięśniowych wpływają na stopniowe zwiększenie się precyzji manualnej i wytrzymałości przy wykonywaniu różnych czynności ruchowych. Kostnienie nadgarstka u dziecka 6-letniego również nie jest zakończone, dlatego nie można go przeciążać czynnościami wymagającymi precyzji manualnej. W wieku przedszkolnym wzrasta sprawność narządów wewnętrznych. Serce i płuca pracują wydajnie, a szybkie tętno i oddech wyrównują ich małą początkowo pojemność. Rozwój ruchowy dziecka jest mniej intensywny niż przed szóstym rokiem życia. Cechuje go względna harmonijność. Do podstawowych sprawności ruchowych należą takie czynności jak: chód, bieg, skoki, wspinanie się. Dziecko 6-letnie porusza się szybciej, bardziej harmonijnie i estetycznie dzięki znacznie lepszej koordynacji pracy kończyn górnych i dolnych.

W okresie przedszkolnym następuje dalszy rozwój i doskonalenie się ruchów narzędziowych, co wpływa na wzrost samodzielności i zaradności dziecka. W wieku 6-7 lat ruchy te stają się w pełni zautomatyzowane i sprawne, o ile dorośli umożliwiają ich ćwiczenie i nie wyręczają dziecka. W okresie tym stopniowo doskonalą się funkcje poznawcze oraz czynności umysłowe, dlatego dziecko osiąga wyższy jakościowo poziom rozwoju psychicznego. Wydatnie wzrasta u niego wrażliwość poszczególnych analizatorów na rozmaite podniety zewnętrzne oraz bodźce wewnętrznego środowiska organizmu.

Szczególnie ważną rolę w nabywaniu przez dziecko doświadczenia spełnia zmysł wzroku i słuchu. Wiek przedszkolny cechuje rozwój ostrości wzroku. Wzrasta zdolność odróżniania barw i kształtów. Dziecko ma jednak trudność w spostrzeganiu wielkości i proporcji, przestrzeni, odległości i kierunku. Przejawem wzrostu wrażliwości słuchowej u dzieci w wieku przedszkolnym jest zarówno rozwój słuchu werbalnego, tj. zwiększona wrażliwość na dźwięki mowy ludzkiej, jak też słuchu muzycznego, co wyraża się w coraz lepszej umiejętności rozróżniania tonów pod względem ich wysokości, siły i barwy, oraz w zdolności do rozpoznawania różnych szmerów.

Dzieci w tym wieku interesują się muzyką: lubią jej słuchać i potrafią śpiewać proste w układzie piosenki. Przejawem ich wrażliwości na różnice wysokości dźwięków bywa dostosowywanie się podczas śpiewu do biegu linii melodycznej w górę i w dół. Zajęcia muzyczne w przedszkolu przyczyniają się do rozwoju poczucia melodii i zalążkowego poczucia harmonii. Zmiana tonacji i nieprecyzyjne odtwarzanie melodii zdarza się jednak jeszcze dzieciom wstępującym do szkoły, z wyjątkiem dzieci wybitnie uzdolnionych muzycznie. W stosunku do poczucia melodii i harmonii bardziej zaawansowane jest u dzieci w wieku przedszkolnym poczucie rytmu. Przy dźwiękach muzyki dzieci klaszczą podskakują przytupują i tańczą.

Maria Kwiatowska podaje, że "Dziecko trafnie reaguje na dobitne zjawiska muzyczne jak: dysonans, kontrast dynamiczny, zmiana tempa, różnice wysokości dźwięków. W tym też okresie dziecko najefektywniej rozwija się muzycznie. Aprobuje wszelkie formy kontaktu z muzyką, rozumie stawiane mu polecenia i ich sens muzyczny. Zaczyna się pasjonować własnym wykonawstwem i muzykowaniem wraz z innymi. Stabilizuje się wówczas u dziecka poczucie tonalne i utrwala słyszenie wysokościowe, a także prawidłowa intonacja i pamięć muzyczna, wyraźnie ujawniają się muzyczne zdolności."

Uwaga dziecka nie jest zbyt trwała. Często zmienia przedmioty zainteresowania, odrywa się od jednej czynności lub zabawy, aby przejść do następnej, przerywa rozpoczętą czynność, gdy zaczyna się nią nudzić. Jego uwaga jest mimowolna, skoncentrowana na silnych i atrakcyjnych bodźcach, a nie podtrzymywana wysiłkiem woli. W wieku 6 lat kształtują się u dziecka zaczątki uwagi dowolnej. Potrafi ono już dłużej słuchać opowiadania nauczycielki, a także dotrwać do końca spaceru lub wycieczki mimo, że czuje się znudzone marszem i nadmiarem wrażeń.

Stopień koncentracji uwagi i umiejętności skupienia uwagi dowolnej w dużej mierze zależą od indywidualnych cech dziecka, zwłaszcza od typu jego temperamentu a nie tylko od wieku. Dziecko flegmatyczne na ogół łatwiej i dłużej koncentruje się na podjętej czynności, niż żywe i ruchliwe, które natomiast ma uwagę bardziej przerzutną.

Dziecko w wieku przedszkolnym jest obdarzone bujną wyobraźnią, potrafi zmyślać fakty i zdarzenia. W wieku 6 lat ma ona nadal charakter mimowolny, ale zaczyna się przekształcać w dowolną, kierowaną i twórczą Dziecko już lepiej potrafi kierować swymi wyobrażeniami wytwórczymi, zwłaszcza, gdy wykonuje interesującą je czynność lub zadanie np. podczas zajęć i zabaw w przedszkolu. Wyobraźnia stopniowo zaczyna się wyodrębniać z czynności percepcyjnych, czyli następuje większe usamodzielnienie się tej funkcji. Spostrzeżenia takiego dziecka nadal cechuje synkretyzm. Zjawiska dostępne jego rozumowaniu i doświadczeniu potrafi spostrzegać w sposób rozczłonkowany i powiązany, natomiast nieznane ujmuje globalnie. W spostrzeżeniach antycypuje już elementy czynności na przykład, zanim przystąpi do wykonywania danej czynności śledzi wzrokiem zarysy przedmiotów. U dziecka sześcioletniego, jak twierdzi Maria Przetacznikowa "...obraz przedmiotu i jego części kształtuje się na podstawie spostrzeżenia, a działanie praktyczne weryfikuje tylko adekwatność tego obrazu. Spostrzeżenie zostaje zatem wyodrębnione z działania przedmiotowego." Dziecko w wieku 6-7 lat osiąga stadium koordynacji czynności motorycznych i percepcyjnych, jak również ma tendencję do uprzedmiotowienia abstrakcyjnych kształtów geometrycznych. Zazwyczaj dobrze ocenia wielkość przedmiotów niezbyt od siebie oddalonych, natomiast w ujęciu perspektywicznym napotyka na duże trudności.

Dziecko w wieku przedszkolnym gromadzi ogromne zasoby doświadczeń w zakresie różnych dziedzin i płaszczyzn - ruchowej, poznawczej, emocjonalnej i społecznej. Zdobywanie tych indywidualnych doświadczeń umożliwia pamięć, która w wieku od 3 do 7 lat ma charakter mimowolny

Nie ma ono jeszcze wyćwiczonej i w pełni wykształconej pamięci słowno-logicznej. Lepiej pamięta materiał obrazowy oraz różne czynności ruchowe i manipulacyjne, a także czynności i zdarzenia o zabarwieniu emocjonalnym.

Pomiędzy 6 a 7 rokiem życia dziecko coraz lepiej zaczyna odtwarzać materiał sensoryczny niż werbalny. Obrazki tematyczne są przez nie zapamiętywane trwale, co świadczy o tym, że pamięć staje się bardziej sensowna. Występują u niego zachowania i wypowiedzi świadczące o jego znacznej aktywności umysłowej, jednak myślenie pojęciowe nie jest jeszcze ukształtowane.

Dokonuje ono uogólnień na podstawie mało istotnych cech i szczegółów, jakie spostrzega i wyobraża sobie. Zwykle są to obrazy konkretnych przedmiotów oraz zjawisk, dlatego jego myślenie określa się jako konkretne i obrazowe, charakteryzujące się nieodwracalnością. Na przełomie wieku przedszkolnego i młodszego szkolnego pojawiają się pewne normy odwracalności myślenia, jednak wg Piageta okres przedszkolny można traktować jako przedoperacyjny.

W trakcie jego trwania następuje u dziecka dalszy ilościowy i jakościowy rozwój mowy. Wzrasta liczba znanych i używanych przez dziecko słów. Zwiększa się np. proporcja i częstotliwość użycia części mowy oznaczających stosunki rzeczowe, przyczynowe lub logiczne, następują zmiany treściowe w obrębie części mowy, a także obserwuje się postępy w gramatyzacji mowy. Rozmowa dziecka 6-letniego staje się bogatsza pod względem treści i języka, dotyczy zdarzeń ubiegłych lub wyobrażonych, a jego wypowiedzi coraz bardziej przystosowują się do wypowiedzi i reakcji rozmówców.

Charakteryzując rozwój dziecka 6-letniego pragnę równocześnie zwrócić uwagę na ważniejsze momenty rozwoju emocjonalno-społecznego. W wieku 6 lat dziecko dojrzewa emocjonalnie, uczy się opanowywać swe afekty oraz ich zewnętrzne przejawy ruchowe i słowne. Obserwuje się u niego rozwój uczuć wyższych - intelektualnych, społecznych, moralnych i estetycznych, zdolne jest do przeżywania uczuć coraz bardziej świadomych i głębokich. Dziecko zaczyna formułować oceny estetyczne i moralne, chociaż są jeszcze bardzo naiwne i przypadkowe. Rozwój sfery emocjonalnej uzależniony jest od kontaktów społecznych jednostki.. Jeśli uczęszcza do przedszkola, to stopniowo wdraża się do przestrzegania zasad współżycia w grupie i uczy się zachowywać w zróżnicowanych sytuacjach przedszkolnych, a jednocześnie ma możliwość pełnienia ról społecznych, następuje rozwój osobowości dziecka. Prawidłowy rozwój psychofizyczny dziecka zależy od wielu czynników zewnętrznych i wewnętrznych takich jak: wyposażenie anatomiczno-fizjologiczne, własna aktywność jednostki, środowisko i wychowanie. "Aktywności własnej dziecka przypisuje (...) szczególnie duże znaczenie Stefan Szuman, uważając ją za niezmiernie ważny czynnik rozwoju psychicznego."

Aktywność własna jednostki ma swoje źródło w cechach organizmu ludzkiego, który czynnie uczestniczy w swym rozwoju. Aktywność ta wywodzi się z wrodzonej zdolności do czynnego zaspokajania potrzeb. Wraz z wiekiem dziecko przejawia i kształtuje coraz bardziej różnorodne skomplikowane formy aktywności i działalności. Nie jest i nie może ono być jedynie obiektem, który dorosły zmienia i kształtuje według przyjętego przez siebie, czy narzuconego wzorca.
"Dziecko od najmłodszych lat ma swój udział w tym, kim się staje i kim będzie."

Anna Brzezińska przytacza słowa M. Debesse "wychowanie nie tworzy człowieka, ale pozwala mu tworzyć samego siebie." Uważa ona, że "Ów udział dziecka w tworzeniu samego siebie będzie tym większy, im częściej aktywność, jaką podejmuje, będzie rzeczywiście jego własną aktywnością."

Robert Gloton i Claude Clero twierdzą, że "Dziecko ma w sobie naturalną potrzebę wyrażania sobie samemu i innym tego: co myśli, co czuje. Nie jest potrzebna żadna strategia, aby je do tego skłonić. Istotną sprawą jest stworzenie możliwości uzewnętrznienia tego, co pragnie wyrazić, kiedy odczuwa taką potrzebę, a także stworzenie sytuacji motywacyjnych dla tego rozwoju działalności".

Aktywność własna dziecka jest to aktywność wewnętrznie motywowana, to motywacja typu "chcę". Ma ona dwa źródła: albo powstaje spontanicznie, jako ochota do działania, albo też pod wpływem otoczenia. Tak rozumiana aktywność własna w większym stopniu przyczynia się do realizowania przez dziecko różnych zadań (a więc także do jego osobistego rozwoju), niż aktywność wymuszana przez otoczenie. Dziecko ma wówczas poczucie swobody: wyboru może podejmować decyzje i uczy się je podejmować, czyli nabywa umiejętność samodzielności.

Ma ono poczucie panowania nad otoczeniem, kształtuje się w nim przekonanie, iż może w jakimś stopniu wpływać na to, co i jak się dzieje wokół niego i w nim samym, czyli staje się zaradne. Dziecko ma również poczucie, że jest akceptowane, że może liczyć na dorosłego w przypadku trudności, ale przede wszystkim rozwija się w nim przekonanie, że potrafi dać sobie radę.

Uczy się ono różnych sposobów pokonywania przeszkód, a jednocześnie kształtuje się w nim wiara w siebie. Z kolei w pewnych sprzyjających okolicznościach zewnętrznych i wewnętrznych aktywność własna (w sensie źródeł motywacji) może stawać się aktywnością twórczą. O aktywności twórczej można mówić wówczas, gdy działania dziecka doprowadzają do powstania jakichś zmian w jego otoczeniu, gdy dziecko stara się przystosowywać to otoczenie do siebie, wywoływać w nim zmiany zgodnie z własnymi potrzebami.

"W edukacji dziecka przedszkolnego szczególnie pożądana jest aktywność twórcza, tj. taka, jaką dziecko podejmuje dla niej samej, dla przyjemności, satysfakcji, jaką przynosi działanie, a nie na polecenie czy na skutek nacisku otoczenia.

Istotne znaczenie dla podjęcia tego typu aktywności ma również dostrzeżenie zadania, dążenie do pokonania trudności, osiągnięcie satysfakcjonującego wyniku działania. Określenie aktywność twórcza nawiązuje do rozumienia twórczości przede wszystkim w sensie subiektywnym, w którym eksponuje się także rodzaje działań motywowanych wewnętrznie." Działania te z punktu widzenia jednostki prowadzą do odkrycia czegoś nowego dla niej samej.

"Aby można mówić o twórczej aktywności dziecka powinny być spełnione stepujące warunki:
- wystąpienie wewnętrznej motywacji do działania przejawiającej się w tym, że dziecko będzie podejmowało działanie na skutek zaciekawienia treścią propozycji nauczyciela, powodowane ochotą do wykonywania określonego rodzaju aktywności, a nie pod wpływem nacisków zewnętrznych (polecenia, zakazu, lęku przed karą czy obietnicą otrzymania nagrody),
- wystąpienie u dziecka zachowań świadczących o jego osobistym stosunku do wykonywanych czynności,
takich jak radość, zadowolenie towarzyszące działaniom, również upór, wytrwałość w działaniu, dążenie
do pokonywania pojawiających się trudności i przeszkód,
-pojawienie się u dziecka poczucia, że ono samo odkrywa coś nowego, że poznaje to, czego dotąd nie znało lub nie rozumiało; uczy się wykonywać czynności, których dotychczas robić nie umiało; tworzy coś, czego dotąd nie było w jego zasobie doświadczeń czy świecie wyobrażeń."

Sztuka dziecka, będąca następstwem twórczości spontanicznej, mniej wypracowanej z uwagi na brak doświadczenia i wiedzy, związana bardziej z czynnikiem przypadku pozostaje czystą twórczością. Bez względu na to, czy ma ona charakter indywidualny, czy zbiorowy jest dla dziecka rodzajem pracy. "Aktywność dziecka składa się z cierpliwości dokładności, powagi, gdy rysuje, mobilizuje całą swoją energię, chce wykonać coś pożytecznego, już pracuje.

(...) w przekonaniu, że dziecko jest twórcą z potrzeby, że jego czynności naśladowania lub spontaniczność, jego inwencja stanowią równocześnie zorganizowane pragnienie, akt niezręczności, zakwestionowanie, i przeciwstawienie się czy odkrycie, należy mu zaproponować środki wzbogacania i urozmaicenia siebie przy równoczesnym osiąganiu wyższego stopnia wiedzy. Rozwój dziecka powinien dokonywać się we współczesnym, przekształconym przez człowieka świecie harmonijnym, estetycznym, przyjemnym w warunkach, gdy dziecko byłoby otoczone przedmiotami i zabawkami odpowiednimi dla jego poziomu, przeznaczonymi dla rozwoju jego osobowości i zapewniającymi jego kształcenie."

Stefan Szuman podkreśla wartość zabawy jako czynności, która wszechstronnie rozwija psychikę małego dziecka: jego umysł, uczucia i wolę oraz umiejętność współżycia i współdziałania z rówieśnikami. Zabawa pozwala dziecku być aktywnym i działać, czyli dla dziecka w wieku przedszkolnym jest jednym z najważniejszych sposobów uprawiania i przejawiania aktywności w zewnętrznym świecie. Podkreśla również dużą rolę tej formy aktywności małego dziecka, którą nazywa działaniem, przede wszystkim rolę czynności manipulacyjnych i konstrukcyjnych

"Postawa twórcza, która stanowi źródło lęku. radości, emocji, strachu, obaw, wyraża się za pośrednictwem sztuk plastycznych, śpiewu, muzyki.. . i stanowi życiową funkcję." Aby dziecko mogło wyzwolić swój wewnętrzny świat, oraz posługiwać się aktywnością plastyczną i muzyczną trzeba uszanować jego spontaniczność, a także czuwać nad tym, by unikać wszystkiego, co może pociągać za sobą zahamowanie.

Oczekuje się, aby własne przeżycia dziecko konkretyzowało głównie w wytworach plastycznych, w pomysłach muzycznych, inscenizacyjnych, w ekspresji słownej, zabawach tematycznych i konstrukcyjnych. Nastawienie do wyrażania własnych przeżyć i spontanicznych ekspresji z tym związanych stanowi podstawę kształtowania się indywidualności dziecka.

Muzyka pełni funkcję ogólnorozwojową, umożliwia jednocześnie rozwój emocjonalny, umysłowy i ruchowy, wdraża do pracy, ucząc różnych metod działania.

"Świat przyszłości, to świat (...) człowieka twórczego, wielkiego w swym człowieczeństwie, wrażliwego, intensywnie wypełniającego swe ograniczone w czasie życie poznawaniem prawdy i piękna, tworzeniem nowych wartości." Aby sprostać tym wymaganiom człowiek powinien poszerzać możliwości poznawania, odczuwania, twórczego przekształcania świata., umiejętności radosnego, a równocześnie szczęśliwego, pożytecznego i twórczego życia. Już mały człowiek ujawnia swoje marzenia i tęsknoty, odsłania lęki i obawy, które wyzwalają różne skojarzenia, mnogość i oryginalność pomysłów, dlatego ten wielki dar jakim jest fantazja należy wykorzystać tak: aby prawidłowo i wszechstronnie przebiegał psychofizyczny rozwój dziecka Dzięki życiowej potrzebie wzrastania ku przyszłości będącego przekraczaniem samego siebie, twórcza aktywność dziecka zyskuje swój istotny sens biologiczny. Jeżeli dziecko jest twórcze i wszystko musi zostać uruchomione po to, by sprzyjać jego możliwościom twórczym, dzieje się tak dlatego, że twórcza aktywność stanowi potrzebę biologiczną której zaspokojenie jest absolutną koniecznością dla optymalnego rozwoju istoty ludzkiej w okresie wzrostu.

BIBLIOGRAFIA:
Gloton R., Clero C: Twórcza aktywność dziecka. W.S. i P" Warszawa 1985.
Kwiatowska M.: Wychowanie estetyczne. W: Podstawy pedagogiki przedszkolnej.
Pod red. Kwiatowskiej M.. W S i P, Warszawa 1985.
Przetacznikowa M.: Wiek przedszkolny. W: Psychologia rozwojowa.
Pod red. Żebrowskiej M.. PWN, Warszawa 1980.
Przetacznikowa M., Makiełło-Jarża G.: Psychologia rozwojowa W.S. i P., Warszawa, 1977.
Przetacznik - Gierowska M., Makiełło-Jarża G.: Psychologia rozwojowa
i wychowawcza wieku dziecięcego. W S i P. Warszawa 1985.
Przychodzińska-Kaciczak M.: Muzyka i wychowanie. N K Warszawa 1979.
Strelau J., Jurkowski A., Putkiewicz Z.: Podstawy psychologii dla nauczycieli PWN, Warszawa 1979.
Szuman S.: O sztuce i wychowaniu estetycznym. P Z W S Warszawa 1962.

CZASOPISMA:
Brzezińska A.: Aktywność własna jako warunek kształtowania się postawy twórczej u dziecka w wieku przedszkolnym. "Wychowanie w Przedszkolu" 1988, nr 1.
Prokosz M.: Umuzykalnienie dzieci sprzyja rozwijaniu ich twórczej aktywności
"Wychowanie w Przedszkolu" 1990, nr 8.
Skowrońska-Lebecka E.: Twórcza aktywność muzyczna dzieci.
"Wychowanie w Przedszkolu" 1983, nr 10.
Zdańska-Brincken M.: Stymulacja rozwoju psychomotorycznego małych dzieci przy pomocy
zabawki. "Wychowanie w Przedszkolu" 1983.

Opracowanie: Ewa Kania

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 3790
 
   Komentarze
  • ewelina, 2004-03-14

    podoba mi sie to ale w nie ktorych sprawach ogolnikowo wiecej o o
    rozwoju psychicznym i fizycznym dziecka miedzy innymi jakis konkretny
    przypadek cos bardzo ciekawego zeby wciagnac do czytania druga osobe:)
    to wszystko

  • Karolina, 2013-06-24

    A gdzie bibliografia?



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Oceń artukuł!



    Ilość głosów: 0
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014