Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Teresa Dąbrowa
Wychowanie fizyczne, Artykuły

Rola szkoły w procesie wychowania zdrowotnego

- n +

Rola szkoły w procesie wychowania zdrowotnego

Wychowanie zdrowotne w szkole odgrywa ogromną rolę. Grzegorz Piramowicz pisał, że "Nie ma rozumieć nauczyciel, że na to tylko jest wezwany aby nauczył dzieci czytać i pisać i jako tako zbywać czas wolny. Cel jego bardzo szlachetny, przykładać się do szczęśliwości ludu przez dobre wychowanie co do zdrowia, co do wiary i cnoty, co do nauki potrzebnej ku dobremu odbywaniu powinności i spraw życia każdego z przyzwoitych" (M. Demel 1980, s. 105). Jednym z zadań współczesnej szkoły jest wyposażenie wychowanka w wiedzę, która będzie mu pozwalała utrzymywać zdrowie w jak najlepszej kondycji. W okresie nauki szkolnej powinien on otrzymać taki zasób wiadomości i umiejętności, by w ciągu dalszego okresu życia umiał spożytkować to wszystko dla własnego zdrowia. W procesie wychowania zdrowotnego jednym

z najważniejszych zadań jest zapobieganie wadom postawy. Dotyczy to wszystkich nauczycieli i wychowawców, gdyż nie można w pełni rozwiązać tego problemu tylko poprzez lekcje wychowania fizycznego i zajęcia korekcyjno wyrównawcze. Dlatego potrzebne jest wspomaganie nauczycieli wychowania fizycznego przez nauczycieli pozostałych przedmiotów i dyrekcję szkoły. Postępujące procesy cywilizacji powodują, że aktywność ruchowa w czasie wolnym jest podstawowym wymogiem higieny i troski o zdrowie. Dlatego ważne staje się dzisiaj przygotowanie dzieci i młodzieży do rekreacji fizycznej, turystyki, do permanentnej troski o sprawność fizyczną i zdrowie. "Wychowanie zdrowotne ma związek z jakością życia i tworzeniem dobrego fizycznego, społecznego i psychicznego samopoczucia człowieka. Obejmuje ono nie tylko przekazywanie wiedzy o tym, co jest korzystne lub szkodliwe dla zdrowia, lecz także rozwijanie umiejętności, które pomogą człowiekowi skutecznie wykorzystywać tę wiedzę. Dotyczy to również faktu, że we współczesnym świecie prowadzenie zdrowego stylu życia wymaga dokonywania właściwych wyborów, mających znaczenie dla obecnego i przyszłego życia" (J. Young, T. Williams 1990, s. 9).

Nauczenie młodzieży dokonywania tych wyborów jest zadaniem ambitnym, wspólnym dla wychowania zdrowotnego i społecznego. Jest to część wszechstronnego programu wychowawczego, przygotowującego uczniów do pełnego, skutecznego i odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu dorosłego społeczeństwa. Wychowanie zdrowotne polega na kształtowaniu cech fizycznych

i psychicznych środkami wychowawczymi przy możliwie maksymalnym zaangażowaniu sił osoby, której cechy zamierzamy kształtować. Szczególnie ważne jest wyrobienie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i zdrowie publiczne a także kształtowanie wrażliwości na potrzeby zdrowotne innych ludzi. Nauka
w szkole i wiążące się z nią zajęcia muszą być kontrolowane i realizowane zgodnie z zasadami higieny. Nadzór nad higieną w szkole sprawowany jest wielotorowo. Jednym z ogniw jest dyrekcja oraz grono pedagogiczne, którzy są odpowiedzialni za bieżący stan sanitarny szkoły, a także gmina odpowiedzialna za zapewnienie środków na jej utrzymanie. Drugim poziomem jest personel lekarsko-pielęgniarski sprawujący opiekę nad zdrowiem wychowanków, w gestii których znajduje się działalność wychowawczo-profilaktyczna.

"Wychowanie zdrowotne obejmuje wartości, postawy, zachowania i dlatego nie może być realizowane przez wyodrębnioną grupę nauczycieli. Każdy pracownik szkoły jest odpowiedzialny za tworzenie w szkole właściwej atmosfery i warunków sprzyjających zdrowiu. Promowanie zdrowia w szkole można określić jako połączenie wychowania zdrowotnego i wszystkich pozostałych działań jakie podejmuje szkoła w celu ochrony i poprawy zdrowia wszystkich osób, które się w niej znajdują. Zadaniem szkoły jest tworzenie społeczności, która troszczy się o dobre samopoczucie uczniów i pracowników" (J. Young, T. Williams 1990, s. 13, 17).

Zdrowie rozumiane jest obecnie holistycznie, nie tylko jako brak choroby lub niepełnosprawności, lecz w aspekcie pozytywnym jako:
- dobre samopoczucie fizyczne, psychiczne (emocjonalne, duchowe), społeczne,
- zdolność do adaptacji oraz do pełnienia ról społecznych.

Współczesna koncepcja zdrowia i jego promocji uznaje zdrowie za:
- wartość dla jednostki,
- warunek, środek do codziennego życia i poprawy jego jakości,
- zasób dla społeczeństwa.

Uświadomienie tych faktów jednostkom i społeczeństwu jest możliwe poprzez wszechstronną, odpowiednio zaprogramowaną i realizowaną edukację zdrowotną. Szczególną rolę ma tu do spełnienia szkoła gdyż:
- edukacja do zdrowia jest fundamentalnym prawem każdego dziecka,
- zdrowie jest ważne dla samej edukacji, zdrowy uczeń ma lepszą dyspozycję do nauki, może osiągnąć w niej lepsze wyniki,
- inwestycja w szkolną edukację zdrowotną jest najbardziej skuteczna
i opłacalna, można nią objąć całą populację dzieci i młodzieży oraz ich rodziców.

Proces edukacji zdrowotnej obejmuje:
- nabywanie (lub korektę) wiedzy o zdrowiu,
- ukształtowanie postaw wobec zdrowia ułatwiających dokonywanie właściwych wyborów, zmianę zachowań itd.,
- nabywanie umiejętności niezbędnych dla stylu życia sprzyjającego zdrowiu,
- ukształtowanie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych.

Edukacja zdrowotna nie oznacza wyłącznie przekazywania uczniom wiedzy
i uczenia ich odpowiednich umiejętności w ramach realizacji programu nauczania. Składa się na nią w równym stopniu wiedza i doświadczenia, jakie uczeń zdobywa w całym swym życiu w szkole i poza nią.

Są one między innymi związane z:
- atmosferą panującą w szkole (relacje między ludźmi, poczucie bezpieczeństwa, akceptacji, wzajemnego respektowania i zaufania),
- wzorcami tworzonymi przez nauczycieli, innych pracowników szkoły i rówieśników oraz rodziców i inne znaczące osoby,
- samopoczuciem i kompetencjami nauczycieli,
- warunkami materialnymi szkoły, np. budynek, wyposażenie, warunki higieniczno-sanitarne,
- organizacją życia szkoły ułatwiająca zachowania, sprzyjające zdrowiu (rozkład zajęć, posiłki szkolne, sposób spędzania przerw, dostępność różnych form aktywności ruchowej),
- opieką medyczną,
- współdziałaniem szkoły z rodzicami i ich zaangażowaniem,
- powiązaniem szkoły z innymi działaniami na rzecz zdrowia w społeczności lokalnej,
- oddziaływaniem środków masowego przekazu itd.

Holistyczne podejście do zdrowia, a także mnogość czynników warunkujących skuteczność edukacji zdrowotnej uczniów, wskazują na potrzebę:
1. Nadania sprawom zdrowia wysokiej rangi w działalności szkoły.
2. Zapewnienia realizacji edukacji zdrowotnej w programie nauczania szkoły w integracji z różnymi przedmiotami nauczania, z możliwością wydzielenia także odrębnego przedmiotu nauczania.
3. Stworzenie w systemie oświaty zaplecza umożliwiającego szkole prowadzenia edukacji zdrowotnej (np. kształcenie, dokształcanie nauczycieli i doskonalenie ich kwalifikacji).

Realizacja programu edukacji zdrowotnej wymaga koordynacji na poziomie szkoły. Formy tej koordynacji mogą być różne w zależności od aspiracji, możliwości i potrzeb danej szkoły. Program edukacji zdrowotnej w szkole powinien być:
1. Ramowy tak, aby każda szkoła i nauczyciel miał swobodę doboru treści i form ich realizacji w zależności od potrzeb uczniów, warunków i możliwości szkoły
2. Zapewniający utrwalenie wiedzy i umiejętności oraz ich stopniowe rozszerzanie.
3. Realizowany w powiązaniu z innymi ośrodkami wychowawczymi, zwłaszcza z rodziną.

Celem tej edukacji jest spowodowanie, aby uczeń nie tylko nabył określoną wiedzę i umiejętności, ale aby chciał i umiał z nich korzystać. Osiągnięcie tego celu wymaga zastosowania nowych metod pracy, a zwłaszcza:
1. Wprowadzenie metod aktywizujących i interakcyjnych, przy których uczeń nie jest biernym odbiorcą wiedzy, lecz współtworzy ją przy pomocy nauczyciela.
2. Stworzenie w czasie zajęć warunków i atmosfery zapewniającej: poczucie bezpieczeństwa, akceptacji i współdziałania, stymulującej uczniów do identyfikacji własnych problemów i poszukiwania sposobów ich rozwiązania.
3. Rozpoczynanie pracy z uczniami od zebrania informacji o posiadanej wiedzy, doświadczeniach i umiejętnościach. Jest to podstawa do ich wzbogacania lub korygowania błędów bez powtarzania treści znanych.
4. Dokonywanie ewaluacji przebiegu i wyników edukacji.

Treści edukacji zdrowotnej zależą od nakładających się na siebie potrzeb jednostki, grup i społeczeństwa. Uzależnione są one między innymi od: wieku, poziomu rozwoju, zainteresowań uczniów, środowiska społecznego i fizycznego w jakim żyją i związanych z nim zagrożeń dla zdrowia, warunków możliwości i potrzeb szkoły, klasy, preferencji rodziców, problemów zdrowotnych uznanych za priorytetowe do rozwiązania w danej społeczności, regionu, kraju itd.

Do podstawowych należy zaliczyć następujące bloki tematyczne:
1. Higiena osobista i otoczenia.
2. Bezpieczeństwo i pierwsza pomoc.
3. Żywność i żywienie.
4. Aktywność ruchowa w życiu człowieka.
5. Praca i odpoczynek.
6. Życie w rodzinie oraz psychologiczne i środowiskowe aspekty edukacji zdrowotnej.
7. Zdrowie psychospołeczne.
8. Edukacja seksualna.
9. Życie bez nałogów.

W programie edukacji zdrowotnej należy:
1. Uwzględnić poziom edukacji:
- szkoła podstawowa (możliwe warianty klasy 0-III, IV-VI lub poszczególne klasy),
- gimnazjum,
- szkoła ponadgimnazjalna.

2. Wyodrębnić trzy sfery (aspekty) życia ucznia jako:
- jednostka ("ja i troska o mnie"),
- członka rodziny i społeczności szkolnej ("ja i moje relacje z innymi ludźmi"),
- członka społeczności pozarodzinnej i pozaszkolnej oraz społeczeństwa osoby żyjącej w środowisku i współtworzącej go (" ja, społeczeństwo i moje środowisko").

3.Określić co uczeń kończąc dany poziom edukacji powinien wiedzieć, powinien umieć i jakie powinien mieć postawy.

Wyznaczy to równocześnie zakres edukacji i cel, jaki należy osiągnąć na danym poziomie. Stanowić to może podstawę do ewaluacji wyników. (B. Woynarowska 1994, s. 6-7).

Istnieje wiele definicji edukacji zdrowotnej. Na przykład według:
- M. Demela - wychowanie zdrowotne jest integralną składową kształtowania pełnej osobowości;
- T. Williamsa - edukacja zdrowotna jest to proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i społeczności, w której żyją;
- Rezolucji Rady Wspólnoty Europejskiej - edukacja zdrowotna jest procesem opartym na naukowych zasadach, stwarzającym sposobność planowanego uczenia się, zmierzającym do umożliwienia jednostkom podejmowania świadomych decyzji dotyczących zdrowia i postępowanie zgodnie z nimi. Odpowiedzialność za ten bardzo złożony proces ponosi rodzina, system edukacji i społeczeństwa.

EDUKACJA ZDROWOTNA A PROMOCJA ZDROWIA

Promocja zdrowia jest nową strategią działań na rzecz zdrowia. Zgodnie
z Kartą Ottawską, promocja zdrowia jest to proces umożliwiający ludziom zwiększenie kontroli nad własnym zdrowiem w celu jego poprawy. R. Grossmann i K. Scala określają promocję zdrowia jako sztukę interwencji w systemy społeczne i zachęcanie ich, aby rozwijały się w kierunku zdrowych środowisk.

Edukacja zdrowotna jest nieodłącznym i komplementarnym elementem promocji zdrowia. Aby ludzie kontrolowali własne zdrowie i środowisko, dokonywali w nim korzystnych zmian, a także aktywnie uczestniczyli w leczeniu występujących u nich chorób i w zapobieganiu im, muszą wiedzieć, rozumieć, umieć i chcieć to robić, między innymi dzięki edukacji zdrowotnej. Edukacja zdrowotna to działania ukierunkowane na jednostki, a promocja zdrowia na systemy społeczne (B.Woynarowska 2000, s. 422-424).

Cele i zadania edukacji zdrowotnej są formułowane w różnorodny sposób, w zależności od przyjętej definicji i koncepcji. W praktyce opracowując programy edukacyjne przyjmuje się, że edukacja zdrowotna (z punktu widzenia osoby edukowanej) polega na: nabywaniu wiedzy, kształtowaniu umiejętności, przekonań i postaw niezbędnych do zachowania i doskonalenia zdrowia własnego i innych ludzi. Z punktu widzenia koncepcji promocji zdrowia można przyjąć, że celem edukacji zdrowotnej jest pomoc ludziom w:
- podejmowaniu odpowiednich decyzji i wyborów, wspierających ich harmonijny rozwój i zdrowie (fizyczne, psychiczne, społeczne i duchowe), w sposób uwzględniający potrzeby innych ludzi i środowiska;
- kształtowaniu zdrowego stylu życia;
- identyfikacji własnych problemów zdrowotnych i podejmowaniu działań prowadzących do ich rozwiązywania.

W podobny sposób określono cele edukacji zdrowotnej w szkole w podstawach programowych wprowadzonych w Polsce w 1997 roku. W edukacji zdrowotnej tradycyjnie dominowało przekazywanie wiedzy. Zakładano, że wiedza wpłynie "automatycznie" na zmianę zachowań ludzi. Wyniki wielu badań wskazują, że związek między "przyrostem" wiedzy, a zmianą zachowań jest niewielki.

Edukacja zdrowotna w szkole jest fundamentalnym prawem każdego dziecka. Przekazując dzieciom wiedzę o zdrowiu, kształtując odpowiednie umiejętności, przekonania i postawy ułatwia się im zdrowy styl życia, poprawę zdrowia i jakości życia. Panuje przekonanie, że edukacja zdrowotna w szkole jest najbardziej opłacalną, długofalową inwestycją w zdrowie społeczeństwa. Edukacja ta ma przygotować ucznia do roli aktywnego obywatela, który może indywidualnie i w grupie podjąć działania do zdrowego życia i środowiska. Proces uczenia, ukierunkowany na osiągnięcie wyżej wymienionego celu, różni się zasadniczo od dotychczasowej edukacji zdrowotnej zorientowanej na zachowania zdrowotne, której celem jest zmiana indywidualnych zachowań w pożądanym kierunku. Aby rozwiązać obecne problemy zdrowotne należy dążyć do rozwoju zdolności ucznia, do wpływania na własne życie i życie społeczności. Najważniejszym celem do osiągnięcia przez edukację zdrowotną jest wyzwanie do poszukiwań, zdobywania doświadczeń, opinii, budzenia niepokoju w kierunku uczenia dziecka systematycznej pracy dla zmiany jego bezsilności w pożądaną zdolność do działania. Nauczanie powinno doprowadzić do takiego niepokoju u uczniów, aby obudzić ich rzeczywistą świadomość zdrowia i środowiska. Centralnym punktem edukacji zdrowotnej jest koncepcja "działania".

DZIAŁANIE A ZACHOWANIA I AKTYWNOŚĆ

Istnieje tendencja do stawiania znaku równości między działaniami, a zmianami zachowań. Jednak udowodniono, że wiedza nie zawsze prowadzi do działania i do zmiany zachowań. Podejmuje się wysiłki, które mają na celu rozwijanie metod wpływających na zachowania uczniów np. walka z wpływem reklamy papierosów, poprzez reklamę przeciwko paleniu, wykorzystanie nauczyciela jako wzorca niepalenia może mieć istotny wpływ wychowawczy. Działanie zawsze jest uświadomieniem sobie czy dana osoba ma potrzebę dokonywania zmiany zachowań (to wewnętrzny komponent koncepcji działania). Oznacza on, że człowiek decyduje się podjąć działania, gdy pojawia się pytanie w sprawie zmiany zachowań albo też próby wpływu na warunki życia.

W edukacji zdrowotnej istnieje tendencja do wprowadzania różnorodnych praktycznych aktywności, które zwiększają motywację uczniów, uatrakcyjniają nauczanie. Aktywności te jeśli mają wpływać na działanie uczniów muszą być połączone z poszukiwaniem rozwiązań danego problemu czy wątpliwości. Jest to zewnętrzny komponent koncepcji działania.

DZIAŁANIA ZBIOROWE I INDYWIDUALNE

Działania indywidualne są najczęściej związane ze stylem życia, podczas gdy zmiany warunków życia są zależne od działań zbiorowych. Należy jednak brać pod uwagę wszystkie cztery możliwości umieszczone na podanym schemacie.



Na przykład decyzja osoby o zmniejszeniu spożycia alkoholu jest jej indywidualnym działaniem dotyczącym stylu życia. Jeśli człowiek decyduje się nie robić tego sam, lecz dołączyć do grupy, która podejmuje podobne wysiłki - jest to wówczas zbiorowe działanie na poziomie stylu życia. Aktualne problemy zdrowotne stanowią wyzwanie dla edukacji. Chcąc stworzyć skuteczne rozwiązania, należy dokonać zasadniczych zmian w sposobie myślenia o zdrowiu. "Sukces szkolnej edukacji zdrowotnej nie może być mierzony ilością wiedzy biologicznej uczniów dotyczącej różnych problemów zdrowotnych, ani też poprzez ocenę ich zachowań zdrowotnych. W edukacji zdrowotnej wskaźnikiem skuteczności jest chęć i zdolność uczniów do działania w kierunku wpływania na własne życie i społeczności, w której żyją i wzrastają" (B. Jensen 1994, s. 22-25).

W większości rozwiniętych krajów edukacja zdrowotna nie jest odrębnym przedmiotem nauczania, włączonym do planu lekcji, za który odpowiedzialny jest jeden nauczyciel. Jest to tzw. ścieżka edukacyjna, międzyprzedmiotowa, zintegrowana ze wszystkimi przedmiotami i innymi "ścieżkami". Aby realizować niektóre tematy, uznane przez szkołę za priorytetowe, można organizować cykle lekcji, spotkań np. w ramach lekcji wychowawczych lub zajęć pozalekcyjnych. Podobną koncepcję przyjęto w Polsce w podstawie programowej zreformowanej szkoły. Czy w nowej sytuacji kraju po reformie edukacji i w czasie przygotowań do włączenia się Polski do Unii Europejskiej warunki takie zaistnieją? "Wydaje się, że szanse takie istnieją, jeśli potrafimy współpracować i wykorzystać trzy źródła, które -zdaniem M.Demela- zasilają postęp w każdej bez wyjątku dziedzinie: tradycje, obce wzory, własne oryginalne pomysły". (B. Woynarowska 2000, s. 417).

Opracowanie: mgr Teresa Dąbrowa

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 3289
 
   Komentarze
  • GOCU, 2011-05-15

    Bardzo pozytywna praca Ciekawi mnie tylko gdzie moge dostać pozycje
    (J. Young, T. Williams 1990) gdyż w internecie jedyne na co natrafiam
    to właśni ta praca



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Oceń artukuł!



    Ilość głosów: 0
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014