AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Małgorzata Magdzińska
Zajęcia zintegrowane, Artykuły

Ideał postawy nauczyciela - wychowawcy w poglądach Janusza Korczaka

- n +

Ideał postawy nauczyciela - wychowawcy w poglądach Janusza Korczaka

"Jedno wiem, że mieć dziecko to wielka odpowiedzialność wobec niego, że wiele trzeba, by mieć prawo być ojcem i matką. Prawdę powiedziałeś trudno dziecko wychować, obowiązek i odpowiedzialność przed narodem, światem, Bogiem i własnym sumieniem"

J. Korczak Pedagogika - żartobliwa


Człowiek i jego dzieło, któremu na imię Janusz Korczak, to przede wszystkim dorobek pisarski i pedagogiczny ponad czterdziestoletniej twórczej i ofiarnej działalności, lekarza z wykształceniem z zawodu, poety - pisarza z talentu i pedagoga z powołania.

Epoka, w której kształtowała się pedagogiczna postawa Korczaka nacechowana była nędzą i cierpieniami ludzkimi, płynącymi z rozpanoszenia się zła na świecie, które ujawniało się głównie w nienormalnych stosunkach społecznych, w upośledzeniu i zepchnięciu na dno nędzy najuboższych. W latach przełomu XIX i XX wieku młody Korczak poznał zło społeczne, szczególnie uwidaczniające się w tragicznym położeniu dziecka opuszczonego i osieroconego. Wtedy też stwierdził: "Nie mogę być dłużej bezwartościowym "nic" czując współodpowiedzialność za to, co się wokół niego dzieje". Większość z postępowych w owych czasach myślicieli, twórców i pisarzy ograniczała się bądź do podejmowania krytyki mieszczańskiego świata, bądź do ucieczki przed tym światem. Natomiast Janusz Korczak potrafił przekroczyć granice protestu literackiego i wejść w życie konkretnym czynem, zarówno jako lekarz pediatra w szpitalu, a później jako kierownik i wychowawca Domu Sierot i Naszego Domu. Zamienne dla niego jest ciągłe wskazywanie nieprawidłowości, dociekanie jej przyczyn, a zwłaszcza codzienna, uparta, wytężona praca nad ograniczaniem zasięgu i skutków społecznego zła, na płaszczyźnie stwarzania dzieciom warunków radosnego dzieciństwa i rzetelnego wychowania w duchu tolerancji dla rasy, wyznania i narodowości, szczególnie dzieciom opuszczonym. Warto przytoczyć w tym momencie jego słowa, kiedy mówił w liście do przyjaciela M. Zybertala w 1937 roku: "Przypominam sobie tę chwilę, gdy postanowiłem nie zakładać własnego domu.

/.../ Niewolnik nie ma prawa mieć dzieci... I zaraz to odczułem jako zabicie samego siebie. Z siła i mocą poprowadziłem swoje życie, które było na pozór nieuporządkowane, samotne i obce. Za życia wybrałem ideę służenia dziecku i jego sprawie. Na pozór straciłem". Słowa te przytacza Igor Newerly. "Na pozór przegrał w oczach świata", lecz jednak nie ugiął się, poświęcił się bez reszty dzieciom i wychowania. Był wychowawcą i to wychowawcą - nowatorem, który nie tylko głosił i upomniał się o prawa dziecka do szczęśliwego dzieciństwa, ale który to życie dziecka w myśl swych ideałów organizował, przynajmniej w takiej skali, na jaką mu warunki i możliwości pozwalały. Był wychowawcą, którego osobowość, postawa do tej pory winna być wzorem dla współczesnych nauczycieli wychowawców.

Dokonując próby syntezy poglądów Janusza Korczaka na temat ideału postawy nauczyciela - wychowawcy w jego pismach pedagogicznych można sformułować naczelną ideę, z której wypływają kolejne cechy tej postawy opartej na sprzężeniu zwrotnym między własną osobą, a otaczającą rzeczywistością pedagogiczną. Natomiast przestrzegł przed dogmatycznym i bezwzględnym orzekaniem o tej rzeczywistości. Rozmyślanie, poszukiwanie, dostrzeganie nawet drobnych epizodów, zadawanie coraz to dalszych pytań - oto podstawowa zasada "rozumnego wychowawcy", którą zalecał innym i którą sam spostrzegał.

Ten badawczy, samodzielny i odkrywczy stosunek do rzeczywistości pedagogicznej powinien według Korczaka - prowadzić do wszechstronnego poznania dziecka.

Z tego wszechstronnego poznania wynikać powinien - zdaniem Korczaka - odpowiedni stosunek dziecka, a więc akceptacja, miłość, tolerancja, bezinteresowność. Jak pisał żył nie po to, aby jego kochali i podziwiali, ale po to, aby on działał i kochał. Uważał, że to obowiązek nauczyciela - wychowawcy jest troszczyć się o świat i człowieka, a nie odwrotnie, kiedy bezradny nauczyciel - wychowawca oczekuje na pomoc innych.

Szukając pewnego odzwierciedlania idei korczakowskich we współcześnie funkcjonujących placówkach opiekuńczo - wychowawczych, którymi są domy dziecka, można zastanowić się nad treścią statutu, który postuluje określony typ postawy nauczyciela - wychowawcy i określa jego zadania. Według najnowszego statutu państwowego domu dziecka placówka taka spełnia podstawowe funkcje rodziny w zakresie opieki i wychowania, zapewniając wychowankom wszechstronną opiekę oraz stwarzając im sprzyjające warunki wszechstronnego rozwoju. Natomiast nauczyciel - wychowawca ma zadanie w odniesieniu do dziecka:

- przywracać możliwość prawidłowego i harmonijnego rozwoju;
- przywracać radość życia, zaufanie do ludzi;
- dać możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb fizycznych, psychicznych i emocjonalnych;
- rozbudzić zamiłowania i zainteresowania;
- nauczyć aktywnego uczestnictwa w kulturze;
- zapewnić udany start życiowy i wybór zawodu zgodnie z możliwościami i zamiłowaniami;
- wdrożyć do aktywnego udziału w życiu społecznym i politycznym;
- uczyć dobrej roboty.

Aby móc te cele realizować, nauczyciel - wychowawca powinien prezentować odpowiednią, pozytywną postawę wobec dziecka. Z. Dąbrowski omawia szereg cech pozytywnej postawy wychowawcy, które krótko można ująć jako:
- akceptacja każdego wychowanka takiego, jakim on jest, określająca generalnie pozytywny stosunek do niego;
- możliwość wobec podopiecznego i jego spraw wyzwalająca jednocześnie pozytywne zachowanie wobec niego;
- liczenie się z osobowością i indywidualnością podopiecznego;
- aktywne nastawienie do potrzeb wychowanka;
- zachowanie trzeźwości i rozsądku w sprawie opieki.

Postulowana współcześnie pozytywna postawa odbiega od tej, którą kreślił Korczak. Czy zaniechano, czy pominiętą sprawę bezwarunkowej, danej z góry miłości do dziecka? Sprowadzono do większej naukowości to, co Korczak pisał "od serca", co było zestawem spontanicznych refleksji ubranych w proste słowa, ale brzmiących jednoznacznie. Trafne określenie bezpośrednich form oddziaływania na dziecko dawały konkretne, jasne wskazówki dla nauczycieli - wychowawców działających w Domu Sierot i Naszym Domu.

Obecnie natomiast zbyt uogólnione i nieprecyzyjne, a nawet niekonkretne wymienianie cech, jak: cierpliwość, wyrozumiałość, miłość zaciera charakter faktycznych działań wychowawcy.

Kiedyś Dom Sierot i Nasz Dom, prace pedagogiczne Janusza Korczaka oraz on sam i postulowane cechy były realizowane - dziś mamy statuty, prace badawcze na postawę opiekuna w domu dziecka, ale często brak tego "motoru" wprowadzającego w życie martwe litery. Może powtórzyć za Z. Dąbrowskim, że "postawa pozytywna jest w jakiejś mierze elementem rzeczywistości, faktem: a o tyle ile nie jest jeszcze powszechna - realistyczna postulatem"

Nasuwa się jeszcze jeden wniosek. Jakkolwiek lektura dzieł Janusza Korczaka to niewątpliwie kopalnia bezcennych wiadomości, wskazówek, rad, to jednak trzeba stwierdzić, że pisma te w dalszym ciągu nie znalazły miejsca w kanonie polskich prac pedagogicznych. Być może przyczyną takiego stanu rzeczy jest to, że do tej pory wydano jedynie wybory tekstów, a szkoda, bo idee i koncepcje Janusza Korczaka - jakkolwiek solnie związane z ówczesną epokę i wyrastające na gruncie prądów nurtujących tę epokę - wykraczają daleko poza nią. Żal, że nie są "chlebem powszednim" obecnej praktyki wychowawczej, chociaż wciąż uznajemy ich słuszność.

BIBLIOGRAFIA

Dąbrowski Z.: Teoretyczne podstawy opieki i wychowania opiekuńczego, Warszawa 1980r.
Lubiński G.: Współczesne rozumienie pojęcia wychowawca, "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" nr 8, 1978
Moskal F.: Próba określenia modelu opiekuna-wychowawcy, "Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze" nr8, 1975
Nawroczyński R.: O wychowaniu i wychowawcach, Warszawa 1968, PWN
Okoń W.: Osobowość nauczyciela, Warszawa 1959, PZWS

Opracowanie:
Małgorzata Magdzińska

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 7750


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4



Ilość głosów: 2