AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Iwona Strumińska
Plastyka, Scenariusze

Stosunek estetyczny dziecka do dzieła sztuki

- n +

STOSUNEK ESTETYCZNY DZIECKA DO DZIEŁA SZTUKI.

"Między sztuką a dzieciństwem
istnieje stosunek wzajemnego
powiązania."

Maurice Debesse


Miarą wartości edukacji plastycznej nie są wyłącznie możliwości artystyczne dziecka, nie są nią również wąsko pojęte umiejętności przeżywania sztuki. Bowiem edukacja plastyczna przez realizowanie celów ogólnowychowawczych wnosi swój wkład do ogólnego rozwoju ucznia i do jego postępów w nauce. W edukacji tej widać realne szanse dla kształtowania cech osobowych, które składają się na postawę twórczą. A oto te cechy:
- nowatorstwo, czyli oryginalny, pełen inwencji stosunek do rzeczywistości, ciekawość
świata i otwarty umysł zdolny do samodzielnego myślenia,
- zaangażowanie emocjonalne cechujące wszelką działalność,
- szczerość i wiara w siebie, co przejawia się w odrzucaniu utartych wzorów na rzecz indywidualnej interpretacji zjawisk,
- wrażliwość estetyczna przejawiająca się w docenianiu różnych wartości estetycznych - nie tylko w dziełach sztuki - i tolerancji dla upodobań odmiennych od własnych.

Rozbudzanie i pielęgnowanie dziecięcej ciekawości świata, szczerości wypowiedzi , wrażliwości i zaangażowania staje się centrum uwagi w pracy z dzieckiem młodszym. Edukacja plastyczna w klasach młodszych jest pierwszą fazą tego wychowania w szkole. Pomyślność realizacji celów dydaktyczno - wychowawczych w drugiej fazie, kiedy wychowanie plastyczne przejmuje specjalista, zależy w dużym stopniu od właściwej pracy z dzieckiem w klasach młodszych. Zależność ta skłania do szczególnej troski o prawidłowy przebieg edukacji plastycznej w I etapie kształcenia dziecka.

Dlatego też, podczas zajęć plastycznych nie można ograniczać się do ekspresji kierowanej, ale również powinien wystąpić kontakt dziecka ze sztuką. Nie ma w tym względzie dużych wiadomości i doświadczeń, bo tendencja kontaktowania dziecka młodszego ze sztuką jest w pedagogice stosunkowo nowa i brak tu tradycji . Ze względu jednak na przekonywujące argumenty o stosunkach dzieci do podstawowych elementów języka plastycznego, jakimi są np. linia i barwa, trzeba zatrzymać się nad nimi.

Na przypomnienie zasługuje szczególnie m.in. studium J. Subes'a. Przeprowadził on badania metodą porównywania par reprodukcji utrzymanych w intensywnych i słabych kolorach, a w paru przypadkach - fotografii lub reprodukcji czarno - białych. Badaniami objęte były dzieci w wieku 7 - 14 lat, po 25 dziewczynek i 25 chłopców na każdy rocznik. Z badań tych wynikało, że z wiekiem zmniejsza się upodobanie do kolorów żywych, charakterystyczne dla dzieci mniej więcej do 10 roku życia, przy czym - stwierdził Subes - dziewczynki znajdują w nich upodobanie dłużej niż chłopcy. Obrazy ciemne nie są lubiane przez małe dzieci, upodobanie do nich występuje około 13 roku życia, szczególnie wyraźnie u chłopców. Na tę różnicę wpływa, zdaniem Subes'a, fakt, że u chłopców wyraźniej niż u dziewcząt zaznacza się dążenie do realizmu, bardziej niż ich rówieśniczki zwracają oni uwagę na to, czy kolory są "prawdziwe". Dlatego w niektórych wypadkach wybierają fotografie czarno - białe, a nie reprodukcje dzieła malarskiego, przedstawiającego ten sam fragment architektury, zarzucając mu niezgodne z rzeczywistością ujęcie pod względem kolorystycznym.

Subes przeprowadził również badania posługując się obrazami abstrakcyjnymi. Najbardziej podobały się dzieciom (szczególnie w grupie młodszej 7 - 10 lat) obrazy bogate w żywe kolory, o konturach czytelnych, formach wyraźnie oddzielonych. Odrzucane były obrazy, w których kolory były nawet różnorodne, ale rozbite na plamy drobne lub zachodzące jedna na drugą. Zdecydowanie na ostatnim miejscu znalazły się obrazy o kolorach zbliżonych do siebie, zgaszonych i formach przenikających się. U dzieci powyżej 10 roku życia można było zauważyć kształtujące się upodobania do kolorów ciemniejszych i nie tak żywych oraz do mniej wyraźnie oddzielonych form.

W badaniach referowanych przez Valentine'a również stwierdzono, że młodsze dzieci wolą jasne kolory i wyraźnie określone kształty. Nie lubią obrazów zamazanych i ciemnych. "U dzieci przeze mnie badanych wydaje się to prawie powszechne - pisał H. Devar. Jeśli obraz jako całość nie oddaje tego, co zamierza, jasno i wyraźnie, z miejsca nie podoba się. Przy porównywaniu parami dziecko wybierało ze słowami "to wyraźniejsze" i jako wyraźność miało na myśli to, co może być nazwane zarówno "psychologiczną jasnością", jak "fotograficzną wyrazistością".

Wobec tego, można stwierdzić, że na stosunek dzieci do dzieła plastycznego wpływają następujące czynniki:
- Temat nawiązujący do ich zainteresowań, zasobu wiadomości i poziomu intelektualnego.
- Wartości uczuciowe, jakimi obraz jest nasycony. Zgodnie z potrzebami dzieci dominować w nim powinien ton pozytywnego nastawienia do rzeczywistości. Wielkie znaczenie ma humor. Szczególnie ważna jest ekspresja mimiczna ukazywanych postaci.
- Kolor, im dziecko młodsze, tym znaczenie koloru jest większe, jednak i starsze
dzieci (do 14 roku życia) wolą na ogół obrazy kolorowe niż jednobarwne.
Upodobania dzieci w zakresie koloru zmieniają się zależnie od wieku: punktem
wyjścia jest kolorystyka barw zasadniczych i podstawowych, stopniowo rozszerzane na barwy przełamane, zagęszczone. Wydaje się jednak, że wszystkim dzieciom wspólna jest niechęć do zimnych szarości, barw brunatnozielonych, zwłaszcza jeśli są mało zróżnicowane i przenikają się wzajemnie, a ich zastosowanie nie tłumaczy się tematem obrazu.
- "Wyraźność" obrazu, badania ujawniły, że dzieci aż do 14 lat wolą obrazek nawet jednobarwny, lecz o wyraźnie odgraniczonych formach niż o tej samej tematyce i kompozycji obrazek kolorowy, ale o konturach niewyraźnych, przenikających się kolorach i chropowatej powierzchni.

Niektóre badania na temat wrażliwości dziecka na wartości plastyczne ujawniły paradoksalne zjawisko, że dzieci najmłodsze, do 5 - 6 lat, w wyborze dzieł sztuki są bliższe opinii ekspertów niż dzieci starsze, że mają bardziej "malarskie spojrzenie". Zaznacza się to szczególnie w stosunku do niektórych dzieł sztuki nowoczesnej, wybieranych z upodobaniem przez dzieci młodsze, a odrzucanych przez starsze pod zarzutem odstępstwa od rzeczywistości, niedbałego wykonania, wprowadzenia form i kolorów niezgodnych z faktycznym stanem rzeczy.

Badania wykazują, że z wiekiem nie zmniejsza się, a ogólnie biorąc wzrasta smak estetyczny dziecka, rozumiany jako umiejętność rozróżniania dzieł plastycznych wartościowych pod względem artystycznym i pozbawionych tej wartości na materiale dostępnym dziecku. Umiejętność ta u młodszych dzieci (do 10 roku życia) jest mniejsza niezależnie od środowiska, gdyż ważniejsze od jego wpływów są własne dyspozycje dziecka związane przede wszystkim ze spostrzeganiem, procesami intelektualnymi i emocjonalnymi.

Wpływ otoczenia na wzrost umiejętności dokonywania przez dzieci słusznej oceny estetycznej zaznacza się wyraźniej dopiero po 10 roku życia, gdy może znaleźć oparcie w bardziej dojrzałych formach spostrzegania i myślenia dzieci. Można więc chyba powiedzieć, że dzieci do lat 5 są rzeczywiście bardzo wrażliwe na formę, zwłaszcza na kolor, ale "smak" mają gorszy niż starsze. Etap realizmu , potrzeba konfrontowania obrazu z rzeczywistością stanowi pewne zacieśnienie spojrzenia dzieci na dzieło malarskie, nie ma jednak wpływu na obniżenie ogólnej umiejętności dokonywania przez nie słusznej oceny estetycznej. Ukształtowanie się postawy realistycznej jest dowodem postępu w rozwoju dziecka , dowodem ciekawości świata, pragnienia wiedzy, umiejętności patrzenia i porównywania, siły wyobrażeń odtwórczych, tak jak postępem jest również stopniowe odchodzenie od tej postawy około 11 - 12
roku życia wraz z powstawaniem zaczątków świadomej oceny estetycznej dzieła (według kompozycji, zestawień barwnych, ekspresji) i wczuwania się w intencje twórcy.

Z punktu widzenia wrażliwości na formę charakterystyczne są:
- reakcja bardziej estetyczna (choć dzieci mówią tylko o temacie) o charakterze zmysłowo - emocjonalnym,
- element treści na pierwszym planie, kryteria estetyczne wtórne,
- początek stosowania w ocenie estetycznych kryteriów formalnych oraz możliwość podejścia dziecka do dzieła plastycznego, gdy wyłączne zaabsorbowanie treścią może zostać przezwyciężone na rzecz świadomości ekspresji formy, na rzecz zrozumienia, że dzieło plastyczne może nie tylko opisywać, ale i wyrażać.

BIBLIOGRAFIA:
1. Borzym I. - "O wychowaniu estetycznym i twórczości rysunkowej dzieci. " w: "Materiały do nauczania psychologii. "Red. L. Wołoszynowa PWN, t.3, Warszawa 1968.
2. Gołaszewski T. - "Dziecko w muzeum. " Nasza Księgarnia, Warszawa 1967.
3. Słońska I. - "Psychologiczne problemy ilustracji dla dzieci. " PWN, Warszawa 1977.

Opracowanie: mgr Iwona Strumińska

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 2843


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 6



Ilość głosów: 1

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.