Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Janina Dzenis
Język polski, Konspekty

Wizja świata obozów w ujęciu Tadeusza Borowskiego - konspekt lekcji języka polskiego dla uczniów liceum ogólnokształcącego

- n +

Wizja świata obozów w ujęciu Tadeusza Borowskiego.

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie IV

Cele lekcji według taksonomii:

Poziom I - Wiadomości, kategorie A i B
*Uczeń wie, zna, pamięta:

- zna elementy biografii pisarza
- zna treść opowiadań
- opisuje wpływ przeżyć obozowych na psychikę człowieka
- posługuje się pojęciami "człowiek zlagrowany", lagier
- charakteryzuje bohaterów
- definiuje pojęcie: "obóz oszustw"
- zna kodeks więźnia
- rozumie pojęcie behawioryzmu
- rozumie stwierdzenie, że człowiek nie rodzi się zlagrowany, takim czyni go obóz
- wyjaśnia pozycję narratora w świecie przedstawionym
- wskazuje przykłady " lagrowego esperanto"
- umie posługiwać się cytatem i trafnie go interpretuje

Poziom II - Umiejętności, kategorie C i D
*Uczeń umie, stosuje w sytuacjach typowych i problemowych:
- rozumie określenie Zofii Nałkowskiej o pisarzach "wyhodowanych wśród największej
egzotyki historycznej"
- rozumie "(...) najbardziej szatańską, prawdziwie tragiczną stronę lagrów"- "poszczucie brata na brata"
- rozumie tragizm więźniów- niewolników
- ukazuje demitologizację kultury, literatury, obozy jako konsekwencję historii
- określa wielość funkcji techniki behawiorystycznej
- dowodzi związku formy artystycznej utworu z jego przesłaniem
- rozumie prowokacyjność opowiadań i postawę narratora: nihilisty- moralisty
- wskazuje różnice w sposobie spojrzenia na obóz przez T. Borowskiego i Z. Nałkowską

Poziom III - Kategorie E i F
- poznanie warunków życia w obozach koncentracyjnych i obozie dipisów
- budzenie wrażliwości na krzywdę i zło
- kształtowanie postawy przeciwstawiania się złu i kłamstwu
- dostrzeganie uwikłań człowieka w historię, paradoksów historii
- doskonalenie umiejętności pracy w grupie

Metody kształcenia
- Pogadanka
- Praca z tekstem(wybrane opowiadania T. Borowskiego)
- Dyskusja
- Praca w grupach
- Mapy mentalne
- Film "Lista Schindlera" (fr. o pobycie Żydówek Schindlera w Oświęcimiu)

Forma pracy
- Zbiorowa

Środki dydaktyczne
- Opowiadania T.Borowskiego:
"U nas, w Auschwitzu...",
"Proszę państwa do gazu",
"Ludzie, którzy szli", w tomie "Wspomnienia, Wiersze, Opowiadania", Warszawa 1974
- Tadeusz Drewnowski "Ucieczka z kamiennego świata", Warszawa 1972
- Film "Lista Schindlera" w reż. S. Spilberga(fragmenty)
- Słownik "Świat polityki, dyplomacji, idei"- hasła: totalitaryzm, stalinizm, faszyzm, zbrodnie przeciwko ludzkości, holocaust
- W.Wójcik " Opowiadania T. Borowskiego", Warszawa 1972
- L. Bartelski " Genealogia ocalonych" Kraków 1963
- A. Werner "Zwyczajna apokalipsa" Warszawa 1971

Tok lekcji
1. Sprawy organizacyjne.

2. Rekapitulacja wtórna (przypomnienie wiadomości o T. Borowskim: pisarz pokolenia Kolumbów, rocznik 1922, typowe elementy biografii przedstawicieli tego pokolenia - student tajnej polonistyki, oczytany, przodujący w dyskusjach, poeta wydający w podziemiu. Więzień obozu w Oświęcimiu. Pierwsze opowiadania obozowe wydane zostały w 1946 r. w Monachium i była to książka-dokument pt."Byliśmy w Oświęcimiu", napisana wraz z Krystynem Olszewskim i Januszem Nelem Siedleckim. Następne opowiadania ukazały się w 1948r)
.
3. Część właściwa, wprowadzenie nowego materiału zgodnie z tematem lekcji. Wybrane opowiadania powinny być przeczytane w domu. Uczniowie zastanawiają się przez chwilę, jakie słowa (z opowiadań) są reprezentatywne dla tej problematyki, najbardziej "pojemne", aby wyrazić zasadniczy sens utworów. Propozycje, zapisane na tablicy, widoczne, pozostaną tam do końca lekcji:

"Myślę o tym i uśmiecham się pobłażliwie, gdy mi mówią o moralności, o prawie, o tradycji, o obowiązkach(...)".

" Oto jest dziwne opętanie człowieka przez człowieka".

" Nie ma piękna, jeśli w nim leży krzywda człowieka".

"Gdyby opadły ściany baraków(...)".

" Zakładamy podwaliny jakiejś nowej, potwornej cywilizacji."

"Kto raz tu wszedł, nie wróci do tamtego życia".


Uczniowie, podzieleni na grupy, otrzymują od nauczyciela pytania(karty pracy), które
ukierunkują samodzielną analizę opowiadań:
1. Kto opowiada? Wjaki sposób ujawnia się narrator? Kim on jest? Czym się zajmuje?
(do tej postaci wrócimy ponadto w innym problemie)
2. Jak wygląda życie w obozie? (istotna byłaby kolejność określeń)
3. Kim (czym) jest człowiek w obozie? (epizody, które ukazują człowieka w różnych sytuacjach, upamiętnione postacie)
4. Więzień Tadeusz Borowski a vorarbeiter Tadek?- Dlaczego tak jest? Czemu to służy?
5. Behawioryzm jako metoda twórcza. Czy okazała się przydatna w opowiadaniach?
6. Specyfika obozowego języka

Po kilkunastu minutach kontrolowanej przez nauczyciela pracy, poszczególne grupy zapisują
na przygotowanych na tablicy planszach swoje spostrzeżenia. Mogłyby one wyglądać w sposób następujący

Ad 1. Narracja pierwszoosobowa,
narratorem jest więzień Tadek, jego oczy rejestrują epizody jak kamera filmowa
jest jednocześnie głównym bohaterem
istnieje duża zbieżność między nim a Borowskim(np. to samo imię)
utożsamia się ze społecznością obozową
uczy się na kursach sanitarnych
pracuje na rampie
pracuje w oddziałach Kanady
pracuje na Harmenzach

Ad 2. Kolejność określeń stworzy zarys całego obozu - schemat, machinę, którą był-
np. transport--- rampa--- numer--- komora gazowa--- brama---obóz oszustw---praca---
---człowiek zlagrowany--- muzułmanin--- "odwrócony dekalog"---cynizm---nihilizm---
--- głód---śmierć---bezsilność---ciągłość--- system niewolniczy---walka o byt---czas
pogardy------------------ ALE-----------tutaj ------TRZEBA ŻYĆ ---------------------.

Epizody z tego "normalnego" życia:
- murowane budynki - potajemnie przenoszone listy
- betonowe drogi - krematoria(różne sposoby palenia w kominie)
- kursy sanitarne - grupy remontowe
- puff ale i blok dziesiąty - boisko do piłki nożnej
- orkiestra - oddział Kanady
- sala muzyczna - rampa
- muzeum - transport- dla obozu życie, dla innych śmierć
- biblioteka - oddziały sanitarne
Obóz opanowuje psychikę ludzi, życie w nim nabiera pozorów normalności, dla więźniów, którzy nauczyli się tu żyć obóz staje się prawdziwym światem .Dostrzegają wewnętrzną zwyczajność tego innego świata...........Ciągle paradoksy.
Tadeusz Borowski jako jeden z pierwszych stwierdził, że obóz był konsekwencją rozwoju cywilizacji europejskiej. Już starożytność była według niego systemem niewolniczym, olbrzy-
mim koncentracyjnym obozem. Obóz tworzy swoje niepisane reguły, przyjmuje je człowiek zlagrowany, jeżeli ich nie przyjmie, ginie. Prawda może przerażać, ale pozwala żyć.

Ludzie w obozie to również zaplanowana hierarchia:
* więźniowie-człowiek zlagrowany i muzułmanin- 10 tysięcy mężczyzn stoi bezradnie wobec kobiet wiezionych do gazu, nie mogą nic zrobić, jak normalni ludzie
* Niemcy i służby obozowe
"dziwne opętanie człowieka przez człowieka"

Ad 3. Ludzie w obozie to przede wszystkim zbiorowość, tłum, niemożliwy czasami do
zidentyfikowania
uczą się przetrwania, sprytu
bezwzględni
zapominają o dekalogu
współpracują dla zdobycia żywności, ubrania
rywalizują o wszystko(przede wszystkim o żywność)
ciągle sobie zagrażają
przeważnie anonimowi
"tłumek"
"milionowcy"

Upamiętnieni przez Borowskiego indywidualni bohaterowie:
-"U nas, w Auschwitzu...": prominent, Kurt, Staszek(przenosi listy),Witek, elektryk, Hiszpan, Francuzka(ślub), Abramek
- "Ludzie, którzy szli": blokowa Mirka, młoda piękna dziewczyna z transportu, oddział Kanady
, - "Proszę państwa do gazu": Henri, marsylczyk, Andriej

To wszyscy
I tak jak ich niewielu
niewiele powie o nich


Niewiele jest również heroicznych postaw u Borowskiego, będą to jedynie kolejne epizody:
blokowa Mirka ukrywa w bloku niemowlę
dziewczyna z transportu idzie na śmierć z dumnie podniesioną głową

Obóz przyniósł dehumanizację, deheroizację, reifikację stosunków międzyludzkich.
Tragizm więźnia polegał na niemożności wyboru pomiędzy dobrem a złem, na konie czności życia według zasady, nazwanej przez Borowskiego "przeciętną przetrwania". Bohater nie może zrozumieć i ocenić swojej nienawiści, jaką żywi do mordowanych, swojego okrucieństwa,niewrażliwości, które czynią go podobnym do oprawców.

CZŁOWIEK ZLAGROWANY:
przystosował się do warunków życia w obozie
pozbył się ludzkich odruchów i uczuć
zabił w sobie pragnienie wolności
nie buntuje się
zaspokaja swoje potrzeby fizjologiczne
marzy tylko o tym, aby się najeść, wyspać, uniknąć śmierci
oszukuje przy pracy
zabija w sobie odruchy ludzkie: miłość, przyjaźń, współczucie, troskę
obojętny na śmierć i cierpienie innych ludzi
Czy w związku z tym szczęśliwy? Czy może się nazywać człowiekiem?

Ad 4. Borowski mówił- w obozie można żyć, w obozie trzeba żyć, ja przeżyłem- tymi wszystkim stwierdzeniami niezwykle prowokował. Tę prowokacyjność opowiadań spotęgował jeszcze fakt, że poecie- vorarbeiterowi nadał własne imię.
Dlaczego to zrobił?
Postąpił tak nie przypadkiem. Był to świadomy akt moralny.
Pragnął również na siebie wziąć winę za to, co było udziałem zwykłego człowieka.jego czasu.
Czuł się winny, że przeżył, "cząstka ponurej sławy Oświęcimia i wam się należy".

Jaką osobowość pisarza ukształtowały obozowe doświadczenia?
Borowski - nihilista:
- neguje dotychczasowy dorobek cywilizacji
- obozy są logicznym efektem rozwoju ludzkości
- wszelkie materialne sukcesy cywilizacji są z potu i krwi niewolników
- historia to zmowa wolnych przeciw niewolnikom
- prawda, piękno, dobro to ułudy; w obozie piękno ukrywa krzywdę, prawda ją pomija,
a dobro na nią pozwala
- jedynym celem człowieka jest przetrwanie
- człowiek to tylko biologiczne odruchy

Borowski - moralista:
- ciągłe zainteresowanie kwestiami etycznymi
- wyczulenie na krzywdę ludzką
- odpowiedzialność za koszmar obozu
- człowiek nie rodzi się zlagrowany, takim uczynił go obóz
- jako pisarz, chce dać świadectwo swojemu czasowi, ni można ukrywać prawdy
o obozie

Miłość do Marii jest swoistym ratunkiem, próbą ucieczki od powszechnie panującego zła, dzieli się z nią swoimi najskrytszymi myślami, mówi jej o marzeniach, o tęsknocie do lepszych czasów, jej powierza spostrzeżenia na temat para doksów historii, opisuje swoje, obce dla niego samego reakcje na ludzką krzywdę, stara się nie ukrywać przed nią prawdy, przypomina jej i sobie te chwile, kiedy byli na wolności.

Ad 5. Nowa rzeczywistość wymagała nowego sposobu przedstawienia.
Tworząc,(czy odtwarzając) obraz obozu koncentracyjnego Borowski skupia uwagę na zjawiskach zewnętrznych, obserwuje ludzkie zachowania, gesty, odruchy, odezwania. Rezygnuje z analizy psychologicznej postaci(już to wcześniej wynikło w inny zagadnieniu).

Taka metoda twórcza to- BEHAWIORYZM- na ile się sprawdza w opowiadaniach T. Bowowskiego:
- daje wrażenie maksymalnego obiektywizmu, surowej prawdy
- oddaje uprzedmiotowienie człowieka, czyni go czystą biologią, odartą z uczuć i myślenia, gubi indywidualizm
- nie można oddać pięknym językiem literackim tego, co wynaturzone
- tworzy nieustanne napięcia w obrębie różnych elementów tekstu, np.: między wiedzą czytelnika o wykształceniu, inteligencji i przeszłości narratora a jego zachowaniem, którego się niestety nie komentuje, nie usprawiedliwia
- pozostawia czytelnika w pewnej bezradności i zagubieniu
- czytelnik zostaje postawiony twarzą w twarz z rzeczywistością obozu, musi sam zająć stanowisko wobec zdarzeń, musi sam ocenić w kategoriach moralnych rzeczywistość obozu


Ad 6. Język narracji to bardzo często " zdrada artystycznej formy". Pojawiają się w wielu wypowiedziach emocjonalnie ujemnie nacechowane wyrazy, Dialogi bohaterów pełne zwrotów z gwary obozowej, np.: apel, blok, buda, bunkier, flegmona, fleger, kapo, Kanada, komin, prominent, stary numer, wybiórka. Wiele wyrazów i zwrotów obcojęzycznych. Ze względu na technikę behawiorystyczną, która rezygnuje z analizy psychologicznej, język również wydaje się oszczędny, ascetyczny. Po prostu o świecie, w którym nie ma dobra, prawdy, piękna, nie można pięknie pisać.

4. Rekapitucja pierwotna: Podsumowanie i uporządkowanie ogromu materiału na temat:
* Obóz jest celowo uformowaną społecznością.
* Obóz jest sprawnie zorganizowanym systemem zniewolenia
* Od zlagrowania nie ma ucieczki.
* Człowiek musi przyjąć prawa obozu, jeżeli chce przeżyć (fizycznie).
* Z człowiekiem można zrobić wszystko.
* Prawda o obozie może przerażać, ale pozwala przeżyć
* Prawdziwy świat to obóz..
* Tragizm człowieka w warunkach obozowych..

Jeszcze jedno spojrzenie na zapisane na tablicy, na początku lekcji słowa. Proszę o ciszę.
Każdy w milczeniu, jeszcze raz zastanowienie się nad ich sensem.

Jarosław Iwaszkiewicz trafnie ocenił opowiadania T. Borowskiego:
" Nikt poza Borowskim nie sięgnął tak głęboko w istotę hańbiącej ludzkość sprawy, nikt nie potrafił tak precyzyjnie narysować metod i skutków upodlenia człowieczeństwa.".


Na koniec jednak oddajmy głos samemu Tadeuszowi Borowskiemu:

"LECZ MYŚLĘ CZĘSTO O PRZYSZŁOŚCI. O ŻYCIU, KTÓRYM BĘDZIEMY ŻYĆ, JEŻELI...".

Niech te słowa będą jednocześnie zapowiedzią kolejnych utworów interesującej, intrygującej literatury współczesnej ...

Praca domowa: Uporządkuj materiał dotyczący opowiadań T. Borowskiego.

Opracowanie: Janina Dzenis

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 10515
 
   Komentarze
  • abgar, 2004-12-03

    Super. Dzięki. Bardzo mi się przyda.

  • guger, 2006-09-01

    dziękuję bardzo, ciekawa propozycja, na pewno wykorzystam tę pomoc

  • Agnieszka, 2006-10-31

    Bardzo ciekawa lekcja- wykorzystałam w III gimnazjum.



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Średnia ocena: 4.33



    Ilość głosów: 6
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014