AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Maria Woszek
Historia, Konspekty

"Umiłowanie mądrości, czyli czego można nauczyć się od filozofów greckich"

- n +

"Umiłowanie mądrości, czyli czego można nauczyć się od filozofów greckich"

W XII w p.n.e. - jak podaje historyk Jean -Pierre Vernandt - całą potęga kulturalna oraz życie społeczne Myken (a także Pylos) zostały bezpowrotnie zniszczone w skutek najazdów Dorów. Te same plemiona, które w tak zuchwały sposób grabiły i pustoszyły podbite plemiona, na podwalinach kultury mykeńskiej stworzyły własną równie bogatą kulturę. Ta z kolei stała się zalążkiem wielowiekowej i wspaniałej starożytnej kultury helleńskiej, która objęła swym zasięgiem cały Peloponez. Grecja stała się kolebką wszystkich nauk, architektury, sztuki. "Zrodziła" wielu sławnych tragików, poetów, pieśniarzy.

Agora - czyli rynek, stała się publicznym miejscem rozstrzygania ważnych spraw państwa i obywateli, miejscem popisu wielkich mówców i polityków.

Grecy byli wychowywani w duchu poematów Homera, to też we wszystkim dostrzegali ingerencję bogów. Uznawali, że ich życie, zjawiska przyrody czy też bieg wydarzeń podlegają kaprysom bogów na Olimpie.

Tylko w Grecji powstała wspaniała tradycja igrzysk olimpijskich związana tak ściśle z kultem pięknego, wysportowanego ciała.

Grecy - potomkowie upadłej cywilizacji mykeńskiej, ponownie nawiązali kontakt ze Wschodem, co zaowocowało rozwojem handlu, rzemiosła, etc..

Mimo, iż wiele jest podobnych elementów kultury greckiej i wschodniej, to jednak tylko w Grecji zrodził się "fenomen wszechczasów" - filozofia, zwana "królową matką wszystkich nauk".

Z etymologii słowa: "filozofia" znaczy "umiłowanie mądrości' (z gr. filein tes sofias) lub "przyjaciel mądrości' (z gr. fileos tes sofias). Według niektórych podań pierwszym, który miał użyć tego zwrotu był Pitagoras.

Okoliczności, w jakich pojawiła się filozofia można rozpatrywać w wielu aspektach. Przedstawmy najważniejsze z nich, powołując się na autorytet Gioranni`ego Reale.

Piękno świata przyrody; urokliwe miejsca, barwny krajobraz i słoneczny klimat sprawiły, że Grecy pełni zachwytu nad tym światem zapragnęli poznać jego tajniki, zrozumieć złożność przemian, jakie w nim się dokonują. Kierowała nimi idea bezinteresownego poznania. Grecy spostrzegli mimo całej złożoności świata jego porządek (z gr. Kosmos - ład, porządek). Pragnęli więc pojąć, jakaż to siłą trzyma w ryzach cały świat i zapewnia w nim wieczną harmonię... W tym, nazwijmy go "psychologicznym" aspekcie, filozofia byłą sposobem ujmowania otaczającego człowieka świata i wynikała z duchowej potrzeby jego poznania.

Gioranni Reale - autor czterotomowej "Historii filozofii starożytnej" pisze także o religijnym aspekcie powstania filozofii: " Grecy nie mieli ksiąg świętych lub ksiąg uważanych za owoc boskiego objawienia. Nie posiadali więc stałej i niedopuszczającej zmian dogmatyki teologicznej (..) W konsekwencji tego w Grecji nie mogło być nawet jakiejś kasty kapłańskiej, która byłaby stróżem dogmatu (...). Tak więc brak dogmatu i stróżów dogmatu pozostawiał szerszy zakres wolności dla spekulacji filozoficznych (...)"

Z kolei przemiany polityczne, jakie dokonały się od upadku tzw. "gospodarki pałacowej" - czyli systemu państwa mykeńskiego aż do ukształtowania się ustroju demokratycznego sprawiły, że życie publiczne rozkwitło i otworzyło drogę wszelkim naukom, a przede wszystkich filozofii.

Można zapytać: w jaki sposób uprawia się filozofię?
Cały ten proces sprowadza się do wyszukiwania a następnie rozwiązywania mocą własnego intelektu pewnych zagadnień. Początkowo tylko nieliczni stawiali sobie problematyczne zagadnienia. Z czasem jednak przybyło zarówno "miłośników mądrości" jak i problemów wymagających rozwiązania.

Z czasem jednym zagadnieniom zaczęto przypisywać większą wagę a drugim mniejszą, co doprowadziło do specjalizacji, czyli podziału filozofii na dziedziny.

Do dziś rdzeń filozofii stanowią: ontologia (nauka badająca podstawę strukturalną świata - czyli byt, jego istnienie oraz właściwości), epistemologia (nauka o sposobach poznania, o relacji między przedmiotem a podmiotem poznania), etyka (nauka o systemach norm postępowania, o moralności i obyczajach) i estetyka (nauka o pięknie, o kryteriach, wg których ocenia się, co jest piękne).

Do rdzenia filozofii zaliczamy także dziedziny stosunkowo młode i wciąż rozwijające się - filozofię społeczną oraz filozofię człowieka. Swój początek mają tu także nauki przyrodnicze, matematyczne, historyczne, ponadto psychologia, teologia i wiele innych. Przeszły one długą specjalizację i noszą nazwę "nauk szczegółowych".

Zanim w niniejszej pracy przedstawimy poczet najważniejszych filozofów greckich i zaprezentujemy krótko ich poglądy, zwróćmy wpierw uwagę na charakterystyczne cechy filozofii greckiej - tj. przedmiot poznania, metode, cel oraz naukowy charakter.

Pod pojęciem "przedmiotu poznania" kryje się cały otaczający nas wszechświat. W odróżnieniu od nauk szczegółowych, które wyodrębniają i badają tylko fragment rzeczywistości, filozofia bada wszystkie jej elementy, dowodzi podstaw oraz przyczyn tej rzeczywistości. Jedyną metodą, jaką posługuje się filozofia grecka jest racjonalizm. Zatem narzędziem właściwego poznania jest rozum. Grecy bowiem uznali "empirię" - czyli doświadczenie za złudną i niewystarczającą metodę szukania mądrości.

Racjonalny sposób odkrywania prawdy nadaje tym samym filozofii greckiej charakter naukowy. Pozostaje jeszcze do wyjaśnienia, co było celem filozofii.

Grecy nie uprawiali jej dla żadnych materialnych korzyści. Nie miała tez praktycznego zastosowania, ponieważ była "poszukiwaniem mądrości", celem samym w sobie. Wiedza dzięki niej zdobyta była cnotą, a życie w cnocie - największą wartością człowieka.

Pierwszym filozofem i uczonym, o którym wspominają źródła historyczne był Tales z Miletu - na wpół legendarny Grek, który żył prawdopodobnie za czasów Solona i Krezusa (VII - VI w p.n.e.). Był wszechstronnie uczony, podobno przepowiedział zaćmienie słońca. Głosił teorię, że "wszystko jest z wody", tzn. z wody powstało i z niej się składa. Przedmiotem jego badań była przyroda. W niej poszukiwał tzw. "przyczyny pierwszej" - zasady tworzenia świata i za jej pomocą chciał świat wyjaśnić. Tales należał do pierwszej grupy greckich filozofów zwanych "hylozoistami". Ci filozofowie nieodłącznie wiązali życie z materią. Chociaż poglądy Talesa nie zyskały sobie dużej popularności, to bezsprzecznie był on pierwszym starożytnym mędrcem, który poruszył zagadnienie początku świata i jego pochodzenia. W związku z powyższym uczeń Talesa, Anaksymander wprowadził na stałe w nomenklaturę filozoficzną pojęcie "arche", oznaczające pierwotnie "początek", a z czasem "pryncypialną zasadę rządzącą światem". Następcy Talesa różnie "arche" pojmowali. Dla Anaksymandra zasadą stworzenia świata był " bezkres" (z gr. apeiron), czyli "bezgraniczna natura" , z której wyłoniły się wszystkie światy. W poglądach innego ucznia - Anaksymenesa miejsce bezkresu zajęło powietrze, które zmieniając gęstość wytworzyło różne stany skupienia. W ten oto sposób grupa jońskich filozofów zapoczątkowała długa drogę poszukiwań właściwej "arche". Jest to tylko jedno z wielu zagadnień, którymi zajmowała się filozofia.

Wspomnijmy zatem najciekawsze postacie filozofii greckiej i zastanówmy się, jakie wnioski z ich nauk może wyciągnąć dla siebie współczesny człowiek...

Około VI w przed Chrystusem urodził się w Elei Parmenides, któremu współcześni nadali zaszczytne miano "ojca ontologii". Napisał słynny traktat " O prawdzie i mniemaniu", w którym jako pierwszy postawił pytania: czym jest Byt? Jakie są jego cechy? Czy Niebyt w ogóle jest możliwy?

Z prostej zasady, że "byt jest a niebytu nie ma" wyciągnął logiczne wnioski, które jednocześnie dały podstawę od określenia niezmiennych cech tego bytu. Metodę, którą posłużył się Parmenides nazwano "dedukcyjną" i jest ona niczym innym jak logicznym wnioskowaniem. Do dziś posługujemy się parmenidejską metodą i wiemy, że jest ona niezawodna. Znalazła także zastosowanie w logice, a bez logiki żadna z nauk nie miałaby sensu.

Filozofowie zaszczepili w świadomości Greków przekonanie, że o ciało należy dbać - tzn. ćwiczyć je, by było piękne i wysportowane. Większą jednak dbałość o ciało niż duszę powinno się uważać za grzech, bowiem tylko dobra i cnotliwa dusza miała stanowić o pięknie i wartości człowieka.

Takie stanowisko reprezentowali m.in. Pitagorejczycy. Stworzyli oni bardzo zamkniętą i elitarną szkołę. Ich nazwiska w większości są mało znane. Wychowali się oni w duchu orfizmu, który zakładał, że "człowiek to dusza uwięziona w ciele". Może się ona jednak wyzwolić, jeśli odpokutuje za swoje grzechy. Nie może tego zrobić w inny sposób, jak tylko całkowicie poświęcić się zdobywaniu wiedzy i żyć w cnocie...

Pitagorejczycy są nie tylko znani z tego, iż byli zagorzałymi orfikami. Im zawdzięczamy takie terminy jak: parabola, elipsa czy hiperbola. Tworzyli oni początki matematyki, klasyfikując liczby na parzyste i nieparzyste. Odkryli liczby niewymierne. Przedstawili dowód twierdzenia o sumach kątków w trójkącie, powszechnie znanego nam jako twierdzenie Pitagorasa. Byli znawcami muzyki, uważali ją za sposób oczyszczania duszy. Przy tym odkryli także interwały muzyczne - kwarty, kwinty, oktawy...

Inną, ważną postacią wśród wczesnych myślicieli był Ksenofanes. Był pierwszym filozofem, który otwarcie dokonał krytyki greckiej koncepcji bogów. Przekonywał, że bogowie nie mogą mieć wyglądu ludzkiego, że nie postępują zwyrodniale. Uważał za absurdalne, by bogowie mogli się rodzić, a tym samym umierać. Niemożliwe więc by bogowie nie byli nieśmiertelni. Według Ksenofanesa istnieje tylko jeden Bóg, który jest kosmosem (ład, porządek). Bóg Ksenofanesa to ten, który "cały widzi, cały myśli, cały słyszy". Wszechobecny, wszechwiedzący i absolutnie doskonały - oto właściwe cechy, jakie zdaniem Ksenofanesa powinien posiadać Bóg, który bezmyślnie nie unosi się gniewem, zazdrością, pychą tak, jak czynili to greccy bogowie. Można więc z pewnością stwierdzić, że ów filozof odkrył przed człowiekiem nowe, właściwe oblicze Boga.


W drugim okresie filozofii starożytnej tj. między V a IV w p.n.e. pojawili się wielcy wychowawcy, filozofowie i nauczyciele: Sofiści, Sokrates, Platon czy Arystoteles.

Współcześnie mianem "sofisty" określa się człowieka, który maskuje prawdę, wyostrza fałsz, jednocześnie nadając mu pozory prawdziwości, nakłaniającego do uznania swoich racji. Jednak pierwotnie sofistą nazywano mędrca. Natomiast pejoratywne określenie rozpowszechnił prawdopodobnie Sokrates, który uważał Sofistów - nauczycieli za obłudników, kłamców, wyzyskiwaczy. Zarzucał im brak bezinteresowności w nauczaniu o prawdzie... Władysław Tatarkiewicz tak pisze o roli, jaką pełnili Sofiści: "Z zawodu byli nauczycielami i wychowawcami przygotowującymi do życia publicznego (...). Sofistom wypadło uczyć teraz nie tylko młodzież, ale i dorosłych. Uczyli ich mówić i działać (...). Sofista był na wpół dziennikarzem, na wpół profesorem."

Sofiści zajmowali się nie tylko retoryka i polityką, ale także w sposób mistrzowski etyką, gramatyką, religią i wychowaniem." "(...) Wraz z nimi wysunął się na pierwszy plan i nabrał zupełnie innego znaczenia problem wychowania i zaangażowanie pedagogiczne." Sofiści rozpowszechnili pogląd, że wiedzę może zdobywać każdy, niezależnie od szlachectwa, urodzenia. Wiedza zdaniem Sofistów była cnotą (arete) i z tej przyczyny powinna być powszechnie dostępna. Najsławniejszym z grona Sofistów był Protagoras z Abdery, który swoją naukę oparł na tezie: "Człowiek jest miarą wszystkich rzeczy istniejących, że istnieją i nieistniejących, że nie istnieją". Należy przez to zrozumieć, że jedynym kryterium odróżniania prawdy od fałszu jest człowiek. W oparciu o tą tezę Protagoras i inni Sofiści nauczali swoich podopiecznych jakich używać argumentów " za" i "przeciw" w sprawach dotyczący np. życia politycznego. Każdy człowiek dla Sofistów był istotą odczuwającą i postrzegającą subiektywnie. Był także miarą tego, co dobre lub złe, pożyteczne czy szkodliwe. Za sprawą Sofistów zwrócono uwagę na problemy człowieka, zauważono jego istnienie w świecie. Pojawiły się w związku z tym nowe zagadnienia filozoficzne. Człowiek stał się wówczas obiektem refleksji. Rozpoczął się nowy rozdział historii filozofii zwany "humanistycznym okresem filozofii starożytnej".

W tym właśnie okresie pojawiła się postać legendarnego filozofa, "akuszera dusz ludzkich" - Sokratesa.

Życie i działalność tego filozofa pozostają w aurze tajemniczości. Sokrates niczego nie napisał a o faktach z jego życia i naukach dowiadujemy się pośrednio z przekazów jego uczniów m.in. Platona, Arystotelesa, Ksenofonta, lecz są to nieraz sprzeczne ze sobą informacje. Sokrates studiował filozofię przyrody, jednak to nie jej poświęcił całe swoje życie.

Nauki Sokratesa skupiały się wokół człowieka i jego ludzkich problemów, odwołując się do dwóch maksym: "poznać samego siebie" oraz "troszczyć się o siebie samych". Poznanie to miało być aktem czysto wewnętrznym i dotyczyć własnej duszy. Zdaniem Sokratesa to właśnie w duszy człowieka tkwi cała wiedza ( nie zdobyta, ale wrodzona), dzięki której poznajemy siebie, innych i cały nasz świat. Ta wiedza jest najwyższą cnotą, do której powinien dążyć człowiek. Uprawianie cnoty jest wiec równoznaczne z czynieniem duszy lepszą.

Sokrates zasłynął jako twórca tzw. "metody położniczej" (maieuktyka), czyli sposobu wydobywania wiedzy z głębi duszy. Stąd otrzymał przydomek "akuszera dusz ludzkich" - czyli tego, który pomaga urodzić się wiedzy o tym, czym jest dobro. Metoda ta jest niczym innym jak rozmową mistrza z uczniem, podczas której mistrz naprowadza swego wychowanka na "drogę prawdy". Wiedza zdobyta w ten sposób staję się wiążąca. "(...) Sokrates dokonuje przewrotu na tradycyjnej skali wartości, której trzymali się dotąd wszyscy Grecy(...)" (G. Reale). Wymaga to wyjaśnienia... W Grecji rozpowszechniony był kult ciała, stad więc do podstawowych wartości można było zaliczyć zdrowie, piękną i wysportowaną sylwetkę. Pozostałe wartości natomiast związane były z dobrami materialnymi (bogactwo) lub zewnętrznymi potrzebami człowieka: władza, sława. Można zauważyć, że powyższy grecki system wartości nie odbiega znacząco od współcześnie istniejącego. Po sokratejskim przewrocie na skali wartości miejsce nadrzędnych zajęły wartości duchowe, przede wszystkim wiedza. Dziś w dobie szaleńczej gonitwy za władzą, karierą i próżną sławą powinniśmy z refleksją spojrzeć na proponowane przez Sokratesa wartości. Prawdą jest, że dziś wykształcenie zapewnia poważnie społeczne, ale czy służy także uszlachetnianiu duszy? Etyka sokratejska nie poucza nas tylko o naczelnych wartościach, o sposobie poznawania i uszlachetniania duszy. Sokrates jako pierwszy wprowadza do etyki pojęcie "panowania nad sobą" (enkrateia). Oznacza ono w istocie panowanie nad swoją ułomną naturą, zarówno w stanach szczęśliwości jak i w bólu, cierpieniu. Dopiero wówczas, kiedy człowiek opanuje swoją zwierzęcą naturę stanie się naprawdę wolny. Sokrates to najsłynniejszy starożytny filantrop i etyk. Mimo, iż swoich nauk nie spisał, wyryły się trwale w pamięci Greków. Przysłużyć się mogą współczesnym "poszukiwaczom mądrości", ponieważ są ponadczasowe... Wartości etyczne oraz wspomnianą wyżej tradycję intelektualną przejęli od Sokratesa jego uczniowie. Na bazie nauk swojego mistrza formułowali własne poglądy i myśli. Założyli wiele szkół m.in. Szkolę Cyników, Szkołę Cyraneików oraz najsłynniejszą - Akademię Platońską...

Źródła filozoficzne wspominają o Platonie (427 - 347 p.n.e.) jako o najbardziej utalentowanym spośród wszystkich uczniów Sokratesa. Dlatego też jemu poświęcimy nieco więcej uwagi.

Właściwie imię jego brzmi Arystokles z Aten. Przydomek "Platon" nadano mu podkreślając szerokie ramiona, którymi obdarzyła go natura - "platonos" z gr. znaczy barczysty. Twórczość filozoficzna Platona jest bardzo bogata. Jego pisma prawdopodobnie przetrwały w całości. Do najważniejszych z nich należą "Obrona Sokratesa", "Uczta", "Państwo", "Fedon", "Parmenides", "Sofista". Wszystkie one mają formę dialogu. Korzystając z nauk swojego nauczyciela Platon sformułował teorię ideii. Mówi ona o istnieniu bytów (ideii), niezależnych, samych w sobie, których cechą jest niezmienność (np. piękno samo w sobie). Idee tworzą prawdziwą strukturę rzeczywistości, która jest hierarchiczna. Na szczycie tej hierarchii stoi idea dobra. Są one pewnymi wzorami, obrazami rzeczy materialnych. Demiurg - platoński Stwórca, wpatrując się w idee odzwierciedla je w świecie materialnym nadając im treść i formę. Mnogość ideii jest przyczyną różnorodności w świecie. Zasadą stworzenia tego świata była odwieczna harmonia. W naukach Platona szczególne miejsce ma teoria poznania, która łączy się ściśle z teorią ideii. Jedynym rodzajem poznania jest racjonalizm. Platon proponuje metodę, którą może posłużyć się rozum - metodę zestawienia pojęć i twierdzeń, analizy i syntezy zwaną dialektyką. Platonowi zawdzięczamy nowe pojęcie "duszy". W tej koncepcji jest ona czynnikiem życia, ożywia ciało i zmysły, poznaje cały otaczający świat właśnie z ich pomocą. Jest niematerialna, nieśmiertelna, niezależna od ciała. Jest "panią" samej siebie. Koncepcja Platona silnie nawiązuje do tradycji orfickiej, zgodnie z którą dusza "upadła" na skutek grzechu i stałą się więźniem ciała. Platon widzi możliwość odkupienia win przez duszę w momencie poznania prawdy.

Wydaje się, że z punktu widzenia współczesnego człowieka największe znaczenie ma etyka Platona oraz nauka o państwie. Na platońską etykę składają się nauki o: cnotach, miłości, wartościach. Cnota w myśl Platona jest porządkiem i harmonią duszy. Dusza natomiast podzielona jest na trzy części: rozumną, gniewną, pożądliwą. Tym właśnie częściom odpowiednio przysługują trzy cnoty. Cnota mądrości przysługuje części rozumnej duszy, męstwo jest cnotą części gniewnej, a panowanie nad sobą to cnota duszy pożądliwej. Platon wprowadza do tej koncepcji czwartą cnotę - sprawiedliwość, która łączy wszystkie części duszy, zapewniając tym samym jej harmonię. Harmonia ta powinna zdaniem filozofa stanowić równowagę między przyjemnościami a obowiązkami rozumu. Uważał on bowiem, że życie w ciągłej przyjemności jest domeną zwierząt... Zasługą Platona jest stworzenie pełnej, uporządkowanej skali wartości. Najwyższe miejsca na tej skali zajmują wartości religijne, związane z Bogiem, zaraz za nimi znajdują się wartości duchowe, potem cielesne, a na najniższym szczeblu tej hierarchii są dobra materialne. Taki podział wartości wydaje się być zgodny z zasadami wiary chrześcijańskiej. Etyka platońska jest źródłem wielu terminów, którymi posługujemy się do dziś... Jednym z nich jest "miłość platoniczna". Pierwotne znaczenie tego terminu było nieco inne, niż uznaje się to dzisiaj. "Miłość platoniczna" zwana także "platońską", to przede wszystkim pragnienie i dążenie do najwyższego piękna, dobra, mądrości - słowem do Absolutu. Zanim jednak to uczucie osiągnie swą pełnię, musi przejść przez stopnie niższe tj. miłość fizyczną, miłość do pięknej duszy, miłość czynów, miłość do nauk. Taką gradację uczuć Platon przedstawił w dialogu pt. "Uczta". To, co dziś rozumiemy pod pojęciem "miłości platonicznej" to uczucie wyzbyte cielesnych pragnień, a przecież Platon nie negował miłości zmysłowej. Stanowiła ona jedynie etap w osiąganiu miłości absolutnej.

Platon - filozof, etyk, zdaniem wielu historyków był także pierwszym przedstawicielem nauk społecznych. Napisał dwutomowe dzieło pt. "Państwo", w którym przedstawił idealistyczną koncepcję społeczeństwa jako "systemu całości". Społeczeństwo Platona "to trwała wspólnota, która ma solidniejsze podstawy niż wola jednostek i cel wyższy, niż uczynienie jednostek szczęśliwymi"(J. Szacki). Państwo zapewnić miało swoim obywatelom godne i szczęśliwe życie. Platon pierwszy zwrócił uwagę na problemy nierówności społecznej. Widział w niej przyczynę rozpadu państwa, dlatego też postulował m.in. zniesienie własności prywatnej, by wytworzyć się mogła równość majątkowa. Stąd mówi się o "platońskim komunizmie" - wspólnocie interesów, praw i dóbr. Państwo według Platona powinno dążyć do doskonałości, a może to uczynić wówczas, gdy u władzy zasiądą mędrcy - filozofowie, którzy wiedzą co jest dla obywateli dobre i pożyteczne. Zdaniem G.Reale Platon "był dogłębnie przekonany, że kontemplowane prawda i dobro powinny zostać wprowadzone w życie, aby ulepszyć rzeczywistość, powinny kształtować politykę". Był idealistą w każdej dziedzinie - głosił wyższość wiecznych i niezmiennych ideii nad wszystkimi realnymi i zarazem nietrwałymi bytami. Powyższą teorię nazywamy platonizmem. Jak potężny był wpływ Platona na przekonania uczonych różnych epok, najlepiej obrazuje fragment z "Historii filozofii" Władysława Tatarkiewicza.

"Ostatnie wieki filozofii starożytnej od I w p.n.e. są pod przemożnym wpływem Platona i nie tylko jeden prąd, który otrzymał tę nazwę, ale bez mała całą ówczesna filozofia jest neoplatonizmem. Jednocześnie pod jego też wpływem powstałą filozofia chrześcijańska, ustrój kościelny realizował zasadnicze punkty platońskiego programu z "Państwa". Przez wczesne średniowiecze aż po XIII w Platon był nieporównanie najpotężniejszą powagą europejskiej filozofii."

Platon założył szkolę, a w właściwie "instytut naukowy", do którego uczęszczali i w którym pracowali wybitni uczeni i ich uczniowie. Instytut ten mieścił się w gaju Akademosa, stąd otrzymał nazwę Akademii. Wykładano w niej filozofię, ćwiczono metodę dialektyczną oraz matematykę, astronomię, zajmowano się klasyfikacją roślin oraz zwierząt. Program Akademii obejmował wiele różnorodnych dziedzin. Zmieniali się następcy Platona, zmieniały się zainteresowania naukowe, a mimo to Akademia przetrwała prawie tysiąc lat.

W jej murach "dojrzewał" geniusz Arystotelesa - wybitnego i oryginalnego ucznia Platona.

Urodził się w 384 p.n.e. w Stagirze, w środowisku lekarskim. Arystoteles nie przyjmował bezkrytycznie nauk swojego mistrza. Zgodził się co do istnienia ponadzmysłowej rzeczywistości, o której Platon mawiał, że składa się z bytów "samych w sobie", czyli ideii. Ale w koncepcji arystotelesowskiej ponadzmysłowe byty są inteligencjami. Do owych inteligencji należą: Bóg Poruszyciel, istoty duchowe i dusze rozumne w ludziach. Nauka, która bada byty ponadzmysłowe i ich właściwości zwie się metafizyką - "filozofią pierwszą".

Metafizyka, która później stała się synonimem ontologii, bada podstawę rzeczywistości, a zatem musi się posługiwać niezawodną metodą taką, która nie byłaby sprzeczna z tą rzeczywistością. Metodę tą można sprowadzić do trzech zasad: tożsamości, niesprzeczności oraz wyłączonego środka. Metafizyka bada nie tylko przejawy, przyczyny i właściwości bytu ogólnego, ale także każdego jednostkowego... W tym celu Arystoteles określił warunki, jakie musi spełnić każdy jednostkowy byt i byt ogólny, żeby mógł być nazwany "bytem". Warunki te precyzyjnie określone noszą miano "teorii złożeń bytowych" i są to: substancja (istota rzeczy), kategoria, przypadłość, forma, materia, akt i możność. Całą teorię złożeń bytowych, cel i rolę "pierwszej filozofii" i wiele ciekawych zagadnień przedstawił Arystoteles w jednym ze swych najsłynniejszych dzieł pt. "Metafizyka".

Powszechnie uznaje się Arystotelesa za "ojca logiki". Jest to nauka, która bada prawdziwość procesu myślenia, uczy sposobów dowodzenia. Pisma logiczne Stagiryty zostały zebrane w jedno dzieło i opatrzone nazwą "Organonu", co z gr. oznacza narzędzie. Pierwotnie logika miała służyć jako narzędzie uprawiania filozofii. Nie pozostała jednak w jej "służbie". Stałą się bazą wszystkich nauk szczegółowych, od matematyki poprzez biologię, chemię po kierunki filologiczne. Obecnie wykładana jest w szkołach wyższych a jej znajomość jest niezbędna... Arystoteles miał także olbrzymi wkład w rozwój nauk przyrodniczych. Dokonał pierwszego, szczegółowego podziału taksonomicznego rośli i zwierząt. Pojęcia takie jak: królestwo, rząd, gromada, gatunek, który sformułował Arystoteles są dziś powszechnie używane w systematyce roślin i zwierząt. Opisał i sklasyfikował około 1300 gatunków roślin, które zachowały nazwy po dziś dzień. By pierwszym w ludzkości autorem podręcznika do anatomii człowieka, który nieszczęśliwie spłonął w Bibliotece Aleksandryjskiej wraz z innymi dziełami geniuszu ludzkiego...

Nie sposób przedstawić nawet pobieżnie wszystkich wspaniałych systemów, czy teorii filozoficznych. Nie można także w pełni zrozumieć charakterystycznego sposobu myślenia, którym posługiwali się starożytni, ani wagi jaką przywiązywali do uprawiania filozofii, czy wiary w sens poszukiwania prawdy. Dzieli nas przecież ponad 2700 lat.

Jedyne co dziś nam przypomina o świetności umysłów tamtych czasów to wielokrotnie interpretowane poglądy sławnych filozofów. Czy są one ważne, czy dawno już zdezaktualizowane? Zdaniem wielu uczonych problematyka filozofii greckiej jest jednak ponadczasowa i powinna znaleźć miejsce w obecnych czasach. Jest nam bowiem potrzebne zdroworozsądkowe myślenie i rozumienie odwiecznych praw rządzących światem.

Zmieniło się nasze otoczenie, nauka i technika dzielą pomiędzy siebie władzę, a człowiek stał się marionetką w rękach polityków. Pojawiły się fałszywe wartości, na podstawie których człowiek buduje sobie własny światopogląd. Nauka przekracza wszelkie granicy moralności, sięgając po atrybuty Boga. Odwieczny porządek ( kosmos), który tak cenili sobie Grecy uległ zachwianiu. Człowiek zatracił swoją samodzielność w poszukiwaniu prawdy, zdał się na łaskę możnych tego świata, którzy tą prawdą manipulują dla własnych celów. Jedynie racjonalne myślenie, odrzucenie wątpliwych autorytetów i kontemplacja mogą nas uchronić przed fałszem. Jest nam potrzebna jak pisze G. Reale "ciągła demitologizacja", ale nie taka jak rozumieli ja Grecy. Dziś demitologizacją można nazwać obalanie fałszywych wartości i budowanie prawdziwego obrazu świata...

Kształt przyszłych tajemnic i ich sens określimy naszą filozofią, bo będą one takie jakimi jesteśmy, a jesteśmy tym, czym teraźniejszość i przeszłość nas zrodziła. A z tych trzech przeszłość jest najważniejsza, ponieważ ona jedynie już się dokonała, jest pewna i nie podlega żadnym zmianom. Zatem przeszłość determinuje przyszłość. Starożytna filozofia grecka określiła pozycję i rolę człowieka we wszelkich jego aspektach i wymiarach.
Wszystko co było potem, było tylko jej rozwinięciem lub pochodną...

Bibliografia:

Giovanni Reale - "Historia filozofii starożytnej"(tom I, II)
Redakcja wyd. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2000, 2001
Władysław Tatarkiewicz - "Historia filozofii" (tom I)
Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981
Jean -Pierre Vernant - "Źródła myśli greckiej"
Jerzy Szacki - "Historia myśli socjologicznej"(tom I)
Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981

Opracowanie: mgr Maria Woszek

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 10527


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4.33



Ilość głosów: 3

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.