Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Marzena Kococik
Różne, Artykuły

Rozwój motoryczny człowieka

- n +

Rozwój motoryczny człowieka.

Motoryczność człowieka, pod tym pojęciem rozumie się całokształt ruchowych możliwości człowieka, zarówno w znaczeniu ilościowym jak i jakościowym. Termin ten odnosi się do wszystkich form dotyczących poruszania się człowieka w przestrzeni na skutek zmian położenia ciała lub jego poszczególnych części.

Istnieje nieskończenie wiele kombinacji ruchowych możliwych do wykonania. Służą one np.: pracy, sportowi. Lokomocji, twórczości artystycznej, itp. A zatem ruch jest nierozerwalnie związany z życiem człowieka. Skuteczność każdego działania ruchowego zależy w dużej mierze od poziomu rozwoju cech motorycznych, do których zalicza się: szybkość, siłę, wytrzymałość oraz intercechy i cechy jakościowe ruchu - zwinność [koordynacja ruchowa], skoczność [moc] i gibkość. Rozwój cech motorycznych i ich doskonalenie uzyskujemy przez działanie.

Motoryczność zmienia się w ciągu ontogenezy, jest uboga w okresie niemowlęcym, wzbogaca się w dzieciństwie, osiąga wysoki poziom i duży stopień różnorodności w latach młodości. Zwykle stabilizuje się w produkcyjnym okresie życia i podlega inwolucji w okresie starzenia się. Zmiany te kształtują się dynamicznie przez cały okres wzrastania i są zróżnicowane według swoistego programu genetycznego i oddziaływań środowiska zewnętrznego, wpływu miejsca zamieszkania, warunków życia, jakości zajęć W-F itp.

Najskuteczniejszą metodą postępowania w procesie kształtowania zdolności motorycznych jest działanie zgodne z naturalnym rytmem i kierunkiem przemian rozwojowych. Działania stymulacyjne będą tym efektywniejsze, gdy wyprzedzą pełnię rozwoju danej cechy i pobudzą szereg funkcji i właściwości dopiero dojrzewających.

Motoryczność człowieka rozpatrywana jest zwykle z uwzględnieniem takich przejawów jak:
- RUCHLIWOŚĆ - wg Z. Gilewicza jest to skłonność człowieka do wyrażania stanów aktywności w częstych aktach ruchowych lub wrażliwość na bodźce kinestetyczne powodujące reakcje ruchowe. Stopień ruchliwości człowieka jest cechą indywidualną, najbardziej rozwiniętą w młodszym wieku. Oceniana była pięcioma stopniami, od ograniczonej do bujnej.
- UZDOLNIENIA RUCHOWE - to zespół właściwości, dzięki którym człowiek może łatwo i szybko uczyć się nowych i nieznanych form ruchu. Poziom ich zależy od takich cech osobowości jak pamięć, wyobraźnia czy inteligencja.
- SPRAWNOŚĆ RUCHOWA - jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się stron motoryczności człowieka. Sprawnym ruchowo nazywamy takiego osobnika, który umie wszechstronnie władać swoim ciałem i ma duży zakres podstawowych nawyków ruchowych. Przejawia się także w posiadaniu przez człowieka dużego zasobu umiejętności z różnych dyscyplin sportu, umiejętności i nawyków o charakterze utylitarnym.
- SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA - jest to zespół cech osobniczych, których wyrazem jest funkcjonalna wydolność organizmu. Sprawnym fizycznie nazywamy człowieka o prawidłowej budowie, charakteryzującego się dużą wydolnością układów wewnętrznych, odpornego na działanie niekorzystnych warunków bytowania, zdolnego do wszechstronnego angażowania swoich cech motorycznych.

Każdy okres rozwoju w ontogenezie od niemowlęcia aż do późnej starości, charakteryzuje się określonymi właściwościami w zakresie motoryki.

Przedmiotem mojego zainteresowania w dalszych rozważaniach będzie rozwój motoryczny dziecka w wieku przedszkolnym, traktowany jako jeden z ważniejszych przejawów ontogenezy dziecka. Wprawdzie w tym okresie motoryka nie jest tak znamiennym wykładnikiem rozwoju osobniczego jak w pierwszych dwóch latach życia - bowiem w wieku przedszkolnym już wyraźniej uzewnętrzniają się specyficzne symptomy rozwoju umysłowego, emocjonalnego czy społecznego - niemniej ciągle jeszcze dziecko najczęściej w sposób motoryczny ujawnia zarówno poziom osiągniętej dojrzałości organizmu, jak też aktualne stany i nastroje. "Badania przeprowadzone z Zakładzie Teorii Wychowania Fizycznego AWF w Warszawie nad aktywnością ruchową dzieci dwu-, trzy- i czteroletnich wykazują, że np. radośnie emocjonujące wydarzenie w domu potrafi nawet dwukrotnie zwiększyć ruchliwość czterolatka".

Ruch jest fizjologiczną potrzebą dziecka przedszkolnego. Na skutek szybkiego rozwoju układu ruchu dziecko charakteryzuje się dużą ruchliwością i tzw. "głodem ruchu". W tym okresie z punktu widzenia zdrowia najbardziej wskazany jest ruch swobodny, dowolny, przerywany chwilami odpoczynku, które dziecko samo sobie reguluje. Różnorodne zabawy i gry ruchowe, indywidualne i zespołowe, prowadzone na świeżym powietrzu i w miejscu bezpiecznym, zaspakajają nie tylko głód ruchu, ale są również ważnym czynnikiem poznawczym, kształcącym i wychowawczym.

W okresie przedszkolnym dziecko zdobywa podstawowy zasób umiejętności ruchowych. Umie już swobodnie chodzić, biegać, skakać, rzucać, wspinać się i utrzymywać równowagę.

W latach 4 do 7 następuje rozwój aktywnej gibkości, skraca się czas reakcji oraz zwiększa się szybkość ruchów i dokładność. Różnice w jakości ruchów i poziomie cech motorycznych dzieci na początku i pod koniec okresu przedszkolnego wyraźnie można dostrzec na przykładzie jednej czynności ruchowej. Trzyletnie dziecko potrafi złapać piłkę tylko wówczas, gdy rzuci się ją z małej odległości, lekko i wprost na wyciągnięte ramiona. Natomiast dziecko siedmioletnie potrafi antycypować lot piłki, elastycznie amortyzować jej uderzenie, wykorzystując do tego ugięcie kończyn dolnych i tułowia, a więc uruchamiając cały wielki łańcuch ruchowy, jakim jest ciało z licznymi ogniwami (stawami), o różnym stopniu swobody ruchu.

W piątym roku życia dziecko wchodzi w tzw. apogeum motoryczności. Jego ruchy stają się płynne, swobodne, a nawet ładne. Pewną trudność sprawiają mu jeszcze czynności precyzyjne związane z samoobsługą, których przyczyną jest nie zakończony proces myelinizacji. W okresie przedszkolnym zaczyna się również zróżnicowanie motoryczne pomiędzy dziewczętami a chłopcami, wynikające między innymi z różnicy zainteresowań, tradycji i obyczajów. W wyniku dużej w tym wieku aktywności ruchowej dziecko gromadzi doświadczenia ruchowe, rozwija pamięć i wyobraźnię ruchową. Dużą rolę w tym zachowaniu się dziecka odgrywa telerecepcja. Wzrasta również znaczenie mowy, jako bodźca wyzwalającego ruchy.

Okres przedszkolny kształtuje większość ruchów dziecka i kończy się, kiedy motoryczność przedszkolaka przypomina w ogólnym obrazie model motoryki człowieka dorosłego. Jest to z tego względu niezmiernie ważny etap życia, obarczający rodziców i nauczycieli wielką odpowiedzialnością za stworzenie podstaw do przyszłego kształtowania motoryczności ludzkiej. Jest to równocześnie okres, w którym zbiegają się trzy elementy sprzyjające wychowaniu fizycznemu: duża potrzeba ruchu, duża wrażliwość na bodźce i czynniki oraz dostateczny poziom dojrzałości motorycznej, umysłowej i społecznej. Można również przyzwyczaić dzieci do codziennej aktywności ruchowej. W tym okresie należy również przygotować dziecko od strony fizycznej i motorycznej do podjęcia obowiązków szkolnych. Dojrzałość szkolna ma bowiem także swój aspekt motoryczny, co przemawia za słusznością wspomnianej tezy o zintegrowanym rozwoju osobniczym dziecka.

Należy jeszcze raz stwierdzić, że prawidłowe wykorzystanie aktywności motorycznej dzieci przedszkolnych zarówno przez rodziców jak i wychowawców w przedszkolu może gwarantować ich prawidłowy wszechstronny rozwój i stworzyć podstawy do optymalnego kształtowania i wzbogacania motoryczności w następnym okresie rozwoju, jakim jest okres wczesnoszkolny.

Moment, w którym dziecko przekracza próg szkolny jest dla niego pewnego rodzaju wstrząsem fizjologicznym, spowodowanym zmianą trybu życia. W okresie wczesnoszkolnym trwa nadal proces osyfikacji szkieletu oraz w ostatnią fazę wkracza innerwacja mięśni ręki. Następuje wzmacnianie mięśni oraz połączeń kostno - stawowych. Wszystko to sprawia, iż organizm dziecka krzepnie, wzrasta siła, wytrzymałość i ogólna sprawność. U dzieci o opóźnionym rozwoju mogą wystąpić jeszcze w tym okresie trudności w wykonywaniu ruchów precyzyjnych, np. w pisaniu.

Dziecko rozpoczynające naukę szkolną wykazuje już opanowanie wszystkich podstawowych form ruchowych. W dalszej kolejności następuje doskonalenie tych form i tworzenie ich kombinacji, np. chwytu z biegiem, rzutu z rozbiegiem itp. Jednak większość tych ruchów nie jest należycie skoordynowana. W ciągu dwóch pierwszych lat pobytu w szkole dziecko doskonali je i uczy się nowych ruchów i nowych kombinacji, np. łączenie biegu ze skokiem, biegu z rzutem, wiązanie rzutów i chwytów z dodatkowymi ruchami (przysiadem, obrotami) itp. Pomaga mu w tym jego ruchliwość spowodowana potrzebą zaspokojenia tzw. "głodu ruchu", a także zdolności naśladowcze. Dzieci 7-, 8-letnie znajdują się jeszcze na niskim stopniu intelektualizacji i ich działanie ruchowe jest raczej spontaniczne. Niemniej coraz bardziej zaczynają się interesować efektami wykonywanych zadań ruchowych, wykazują chęć uzyskiwania coraz lepszych rezultatów, silnie odczuwają zadowolenie z sukcesu ruchowego, z każdego udanego ćwiczenia. Są to przeżycia radosne i należy je wykorzystywać w procesie dydaktyczno - wychowawczym.

W klasie trzeciej można zaobserwować już pełne przystosowanie motoryczne dzieci do warunków szkolnych. Weszły one w szczególny dla motoryki okres tzw. "dziecka doskonałego". Ruchy ich są bardziej świadome i celowe. Na uwagę zasługuje fakt, że w tym czasie występuje najwyższa łatwość w opanowywaniu nowych, nawet skomplikowanych nawyków ruchowych. Istota nauczania ruchu polega na przyswajaniu przez uczniów całych przebiegów ruchowych, dlatego staje się ważny poprawny pokaz. Dzieci ćwiczą chętnie, interesują je zadania skomplikowane, a także osiągane wyniki.

Między dziesiątym a dwunastym rokiem życia dziecko przeżywa drugi okres dynamicznego rozwoju motoryczności. Szczególnie mocno rozwijają się takie cechy jak: szybkość, zwinność i moc. U dziewcząt jest to dobry czas dla rozwijania wytrzymałości. W tym okresie istnieją możliwości i potrzeba stosowania ćwiczeń o charakterze siłowym i wytrzymałościowym. W postępowaniu wychowawczym obowiązywać powinien umiar w natężeniu i nasileniu tych ćwiczeń. Serce dziecka nie nadąża za rozwojem całego organizmu, również i płuca nie są jeszcze w pełni rozwinięte.

Motoryczność dziecka 10-, 12-letniego charakteryzuje się celowością, refleksyjnością i ekonomicznością, w przeciwieństwie do poprzedniego okresu, w którym dziecko charakteryzowało się nadpobudliwością i rozrzutnością ruchową. Panuje ono teraz nad swoim ciałem, szybko przyswaja sobie umiejętności ruchowe. Jest to doskonały okres inicjacji sportowej. Dziecko staje się podatne w tym czasie na wszelkie wzory ruchowe, w tym także sportowe. Silnie odczuwa zadowolenie z sukcesu motorycznego i dobrze wykonywanego zadania ruchowego. Są to przeżycia radosne i należy je wykorzystywać w procesie dydaktyczno - wychowawczym.

Dzieci z niższych klas odznaczają się dużą pobudliwością i ciągłą gotowością do ruchu. Jest to przyczyną wielu kłopotów wychowawczych, które nauczyciele i rodzice starają się niewłaściwie rozwiązywać poprzez zakazy i kary. Na zajęciach wychowania fizycznego należy zwracać uwagę, aby ćwiczenia nie były zbyt monotonne i długie, gdyż dziecko w tym wieku nie potrafi przez dłuższy czas koncentrować się na jednej czynności.

Pod koniec tego okresu w gruczołach dokrewnych i budowie dziecka zachodzą istotne zmiany. Rozpoczyna się okres dojrzewania płciowego.

Okres dojrzewania to burzliwe przemiany, rozchwianie proporcji i funkcji organizmu. Skok pokwitaniowy jest przyczyną zaburzenia koordynacji ruchowej, czego konsekwencją jest pewna niezaradność ruchowa, trudności w wykonywaniu ruchów płynnych i precyzyjnych.

Okres młodzieńczy to okres stabilizacji i harmonii. Po dojrzewaniu wzrost ulega zwiększeniu tylko w nieznacznym stopniu. Zanika szorstkość i kanciastość ruchów i sylwetki z okresu dojrzewania.

Okres od 17 do 22 roku życia to okres optymalny w zakresie motoryczności. Człowiek w tym czasie staje się bardziej zrównoważony, odporny fizycznie, silny i wytrzymały - sprawny fizycznie. To czas korzystny dla wysokich osiągnięć sportowych. Młody człowiek wchodzi w świat dorosłych i czasem nie dzieje się to bezkolizyjnie.

Rozpatrując dzieje ludzkości z punktu widzenia motoryczności człowieka można dostrzec znaczny regres jego naturalnych funkcji ruchowych. Postęp cywilizacji, zdobycze nauki i techniki, kolejne nowe rozwiązania urbanistyczne idą w kierunku jednoznacznie eliminującym potencjał motoryczny i wysiłek fizyczny z czynności, które kiedyś decydowały o przetrwaniu jednostki.

BIBLIOGRAFIA:
1. Barankiewicz J., Poradnik nauczyciela wychowania fizycznego, Kalisz 1992
2. Bielski J., Życie jest ruchem, Warszawa 19996
3. Gilewicz Z., Teoria wychowania fizycznego, Warszawa 1964
4. Krychowski A., Geneza potrzeb ruchowych człowieka, "Lider" 1995, nr 6, s.8
5. Meinel K., Motoryczność ludzka, Warszawa 1967
6. Przewenda R., Wybraniec B., Charakterystyka rozwoju motorycznego dziecka w wieku przedszkolnym, "Wychowanie w przedszkolu" 1984, nr 7/8, s.394
7. Wlaźnik K., Wychowanie fizyczne w klasach 1 - 3, Warszawa1998

Opracowanie: Marzena Kococik

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 15786
 
   Komentarze
  • Ciekawa, 2004-05-27

    Jeśli mówi Pani o motoryczności człowieka, dlaczego opuszcza jego
    okres starości?...

  • ktoś, 2014-10-09

    Szanowna Pani! Jest Pani kompletnym laikiem a świadczy o tym m.in.
    błędnie napisane nazwisko Prof Przwędy



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Średnia ocena: 5



    Ilość głosów: 2
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014