Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Maria Wachta
Lekcja wychowawcza, Artykuły

Dziewczęta i chłopcy w wieku gimnazjalnym - charakterystyka psychologiczna

- n +

Dziewczęta i chłopcy w wieku gimnalnym charakterystyka psychologiczna

Działalność wychowawcza i zapobiegawcza jest obowiązkiem szkoły wobec jej uczniów. Zakres działalności szkoły w realizacji zadań dotyczących przeciwdziałania patologiom regulują następujące akty prawne:

  • rozporządzenie MENiS z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. z 2002 r. Nr 51, poz. 458);
  • Ustawa z dnia 26 pażdziernika 1982 r. o wychowaniu w trzeżwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2002 r. nr 147, poz. 1231, Nr 167, poz. 1372);
  • Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535);
  • Ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych;
  • Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. Nr 75, poz 468, z późniejszymi zmianami oraz z 2002 r. Nr 25, poz.253 i nr 113, poz.984).

    Aby w sposób rzetelny i skuteczny wywiązywać się z obowiązku wychowywania i przeciwdziałania patologiom niezbędne jest zapoznanie się z charakterystyką psychologiczna problemów młodzieży gimnazjalnej. Znajomość tych problemów ułatwi konstruowanie i wdrażanie programu wychowawczego i programu profilaktyki.

    Gimnazjum jest najtrudniejszym etapem edukacyjnym.. Przyczyną jest skomplikowana faza rozwojowa, jaką przechodzi młodzież 13-15 letnia, zwana wiekiem dorastania. Ten etap rozwojowy nie doczekał się w literaturze psychologicznej ani jednakowej periodyzacji, ani uzgodnionej terminologii. Zbyt silne akcentowanie przemian biologicznych organizmu spowodowało na przykład przyjęcie terminu dojrzewanie, dziś raczej zastępowanego terminem dorastanie, rozumiejąc przez to całokształt zmian charakteryzujących pewien etap ludzkiego rozwoju. Dokonywanie charakterystyki okresu dorastania jest bardzo trudne ze względu na postęp, jaki dokonał się w ujmowaniu tego okresu. Po pierwsze, nastąpiło znaczne rozszerzenie pojęcia "młodość". Na skutek akceleracji obniżyła się dolna granica tego okresu, młodzież pod względem biologicznym dojrzewa obecnie wcześniej, niż to było dawniej. Z drugiej zaś strony, podniosła się górna granica; postęp techniczny wymaga dłuższego okresu kształcenia młodzieży, a tym samym przedłuża proces zdobywania przez nią dojrzałości społecznej. Poza tym wiek dorastania nie jest okresem jednolitym. Spowodowało to próby podziału okresu dorastania na podokresy czy fazy. Wśród psychologów amerykańskich E.B. Hurlock proponuje następującą periodyzację:

    u dziewcząt u chłopców
    1) preadolescencja od 10-11 r. życia od 11 - 13 r. życia
    2) wczesna adolescencja od 12 - 16 r. życia od 14 - 17 r. życia
    3) późna adolescencja od 17 - 20,21 r. życia od 18 - 21 r. życia


    Wiek dorastania jest tym okresem w życiu człowieka, w którym dokonuje się przeobrażenie dziecka w osobę dorosłą. Na przestrzeni stosunkowo krótkiego czasu zachodzą radykalne zmiany fizyczne i psychiczne. Sam proces dorastania jest niezwykle skomplikowany. W teoriach zajmujących się wiekiem dorastania często można spotkać takie określenia: "kryzys", "okres burzy i naporu", "nowe narodziny". Pojęcia te w swoim potocznym znaczeniu odzwierciedlają niezwykłą intensywność zjawisk psychicznych, niepokoje i liczne trudności, jakie nurtują młodzież.

    Wiek dorastania to okres braku równowagi, nieprzystosowania, przemian. To ciąg procesów biologicznego dojrzewania, przez co zachodzą zmiany w fizjologicznym funkcjonowaniu organizmu. Poza tym przemiany te obejmują wiele dziedzin osobowości, m. in. rozwój emocjonalny, społeczny, intelektualny, woli, charakteru i zainteresowań.

    Ważny aspekt rozwoju stanowi dojrzewanie emocjonalne. Charakterystyczną cechą życia emocjonalnego dorastających jest.niezwykła intensywność i żywość przeżyć uczuciowych. Przeżycia w tym okresie osiągają stopień wysokiego napięcia - smutek przeżywany bywa głęboko, często ma charakter "tragedii", radość osiąga szczyty uniesienia.

    Inną znamienną cechą jest łatwość oscylacji między nastrojami krańcowymi czyli przerzucanie się od radości do smutku, od entuzjazmu do zniechęcenia, od nadziei do rozpaczy. Wiąże się z tym specjalna chwiejność emocjonalna. Dorastający przejawia nieraz biegunowo przeciwne skłonności i upodobania, np. raz garnie się do ludzi i poszukuje towarzystwa, innym razem stroni od nich i pragnie samotności, raz jest dobry i litościwy, kiedy indziej przejawia skłonności do okrucieństwa; przesadna pewność siebie, poczucie siły i mocy ustępuje miejsca stanom załamania, rezygnacji, brakowi wiary we własne siły i możliwości. Chwiejności w dziedzinie uczuć towarzyszy duża ich ruchliwość, tzn. nietrwałość i łatwe przechodzenie od jednych stanów uczuciowych do innych. Jako zjawisko charakterystyczne wymienia się również bezprzedmiotowość uczuć, co oznacza, iż doznawane uczucia radości czy smutku często nie wiążą się z określonym bodźcem. Dorastający sam nie wie, dlaczego jest mu smutno lub wesoło, dlaczego w danej chwili wszystko go cieszy, a innym razem wszystko drażni lub gniewa. Często są to stany nieokreślonych smutków i tęsknot, bezprzedmiotowych pragnień. Źródło tego rodzaju przeżyć niektórzy psychologowie widzą w intensywnych przemianach hormonalnych organizmu, które rzutując na układ nerwowy, wyrażają się w formie mglistych stanów emocjonalnych, niepokojów, nieumotywowanego rozdrażnienia i zmienności samopoczucia.. Powszechnie znana jest też tendencja młodzieży do maskowania swoich uczuć, przybierania wobec dorosłych sztucznej pozy (nonszalancja, fanfaronada, itp.), głębokiej konspiracji swoich istotnych przeżyć.

    Najczęstszym powodem zmartwień, problemów osób dorastających są niepowodzenia w nauce, konflikty z rodzicami, utrata przyjaciółki, przyjaciela, problemy związane z własną osobą, wyglądem zewnętrznym (mankamenty urody), cechami charakteru. Z tym rodzajem problemów wiążą się często stany frustracji wynikające z niezaspokojonych potrzeb, pragnień, dążeń czy marzeń dziewczyny lub chłopca. Niezaspokojone potrzeby stanowią duże utrudnienie w ukształtowaniu się postawy społecznej uwzględniającej interesy innych, powodują brak współdziałania i współodczuwania. Prowadzi to do egocentryzmu, złośliwości, różnych form agresji słownej (wyzwiska, obraźliwe określanie osób), a nawet czynnej (rękoczyny, skłonność do bójek) i pośredniej ("zawzięte" milczenie, zaciętość i chęć niszczenia przedmiotów należących do osoby, która stała się przyczyną kłopotów).

    Młodzież jest na ogół przewrażliwiona na tle przystosowania i w sytuacjach nieoczekiwanych i nowych. Reaguje złością, strachem, zazdrością, unikaniem. Woli raczej, odsunąć się od czegoś nowego, aniżeli ponieść klęskę kompromitacji w swym środowisku. Stąd też często zamyka się w swoim wewnętrznym świecie, do którego niełatwo dopuszcza "obcych". Musi mieć do kogoś wyjątkowe zaufanie, by móc zwierzyć się ze swych przeżyć, j uczuć goryczy, zwątpienia, trudności lub gwałtownej, niepohamowanej radości i wesołości. U dorastającej młodzieży występuje pewna cecha, która również znana jest i dorosłym - niecierpliwość, a także ujmowanie wszystkiego z osobistego punktu widzenia.

    Ta niecierpliwość dorastających staje się czasami nieobliczalna, oślepia, mąci widzenie i ocenę, sytuacji. Zapominają oni, że są członkami rodziny. Dlatego w tym okresie więź z rodziną; najczęściej ulega rozluźnieniu wskutek chęci uniezależnienia się od jej wpływu, woli czy oczekiwań. Wynikają z tego nierzadko konflikty, narasta wzajemna niechęć do zwracania się a pomoc lub radę. W związku z tym często młodzi pozostają osamotnieni w swych trudnościach, są niepewni swych działań i podejmowanych decyzji, przerastających często ich możliwości. Wchodzenie w rolę dorosłych zaczyna się bardzo często od naśladowania przejawów zewnętrznych (modne stroje, farbowanie włosów, malowanie, palenie, papierosów, zażywanie narkotyków).

    Ponieważ z reguły młodzież w tych swoich dążeniach napotyka na opór ze strony dorosłych, zwłaszcza rodziców, odwraca się od nich, szukając oparcia we własnej grupie rówieśniczej. Do najważniejszych czynników, które zdaniem młodzieży przyczyniają się do powstania konfliktów z dorosłymi należą:

  • cechy osobowości rodziców, nauczycieli - brak zrozumienia młodzieży, odmienny światopogląd, konserwatyzm w poglądach i postępowaniu, przywiązanie do tradycji;
  • zbytnie ograniczanie swobody, samodzielności,
  • niewłaściwe metody wychowawcze.

    Młodzież stopniowo dąży do rozszerzenia swoich kontaktów uczuciowych, zdobywa przyjaciół, miewa sympatie, angażuje się uczuciowo w służbie ideałów.
    W wieku dorastania stopniowo wzmaga się zainteresowanie płcią przeciwną. Ulegają przeobrażeniu wzajemne stosunki między dziewczętami i chłopcami. Dochodzą w tym okresie do głosu uczucia, kierowane do płci przeciwnej, o różnorodnej jakości i sile, jak:
    adoracja, flirt, przyjaźń i miłość.

    Zachowanie młodzieży w tym okresie jest pełne sztuczności i pozy. Chłopcy popisują się siłą, zręcznością, odwagą, dowcipem, aroganckim sposobem bycia, nadmierną pewnością siebie i często agresywnym zachowaniem. Z jednej strony dziewczęta podkreślają swoją kobiecość za pomocą stroju, figury, farbowanych włosów. Akcentują swoją dojrzałość zachowując się zbyt swobodnie, a nawet prowokująco. Z drugiej zaś strony są wyniosłe, niedostępne albo wstydliwe, stawiając wysokie wymagania chłopcom pod względem obycia, manier, ogólnej dojrzałości.

    Wiek dorastania jest mieszaniną negatywów i pozytywów. Stopniowo pobudliwość i niestałość emocjonalna ustępują miejsca stałości i równowadze. Zwiększa się skala przeżyć emocjonalnych, wzbogaca treść uczuć. Następuje przechodzenie od dziecinnych lęków i motywów do dorosłych bodźców emocjonalnych, od uciekania od konfliktów do stawiania im czoła. Ponadto wzmaga się znacznie rozwój tzw. uczuć wyższych - moralnych, społecznych, estetycznych. Serdeczność, życzliwość, przyjazny stosunek do młodzieży i jej problemów stanowi też rodzaj klimatu, w którym wychowanie i pielęgnowanie uczuć może zapewnić prawidłowy ich rozwój.

    Szybki rozwój psychiczny daje młodzieży poczucie dużej sprawności i orientacji w otaczającym świecie. Proporcjonalnie do swoich możliwości młodzież odczuwa dużą potrzebę samodzielności. Następuje szybkie dojrzewanie społeczne; od poczucia niepewności w grupie do osiągnięcia pewnej akceptacji przez grupę, od społecznej niezaradności do zaradności, od niewolniczego naśladowania rówieśników do wyemancypowania się oraz od społecznej nietolerancji do tolerancji i wnikliwości społecznej.

    W procesie kształtowania się osobowości - w okresie dorastania pojawia się u młodzieży zainteresowanie przeżyciami psychicznymi i światem doznań wewnętrznych. Zaczynają interesować się cechami własnej osobowości, porównywać się z innymi ludźmi,
    - co prowadzi do wyodrębnienia własnej indywidualności na tle środowiska społecznego, w jakim przebywają. Pojawia się zdolność samooceny i samokrytyki.

    Zależnie od nastroju młodzież ocenia siebie ciągle inaczej, popadając często w sprzeczności, z których nie zawsze potrafi wybrnąć. Oceniając siebie na tle grupy rówieśniczej młodzi bądź przeceniają bądź nie doceniają siebie i swoich możliwości. Potrzeba oceniania wszystkich i wszystkiego jest tak silna, że psychologowie mówią o "hiperkrytycyzmie" dorastających, którzy nie uznają żadnych okoliczności łagodzących. Rozwój własnej świadomości, przy jednoczesnym rozszerzeniu się i wzbogaceniu się sfery myślowej i emocjonalno-pragnieniowej sprawia, iż zjawia się u młodzieży potrzeba ekspresji nurtujących ją doznań i przeżyć. Poszukuje ona swej drogi życiowej, powołania. W sferze moralnej odbywa się generalna konfrontacja wartości, reforma, transformacja. Dorastający tworzą swoisty "kodeks etyczny", którego główne wymogi lo: szacunek dla osobowości, równość w stosunkach z ludźmi, pomoc wzajemna, zaufanie i wierność w przyjaźni. Są to normy, dzięki którym dorastający odnoszą się do siebie nawzajem jak dorośli, tj. zgodnie ze swoim uczuciem dorosłości. Stopniowo wzrasta znajomość siebie, rozwija się wola, charakter, rozszerzają i utrwalają zainteresowania.

    W okresie dorastania młodzież interesuje się różnymi dziedzinami sztuki, nauki, często jest niezdecydowana co wybrać, czemu się poświęcić, jak wykorzystać posiadaną wiedzę. Nie lubi wydeptanych ścieżek, woli iść własną drogą, odkrywać tajemnice, które nie zawsze są jej dostępne. Jest to okres poszukiwania znaczeń, szukania obiektu metafizycznego i uniwersalnego. Te niepokoje metafizyczne odpowiednio zaspokajane i kierowane, przeradzają się w poważne postawy dociekliwości naukowej. Jest to możliwe dzięki ogromnemu postępowi. zarówno w ilościowym wzroście poszczególnych funkcji umysłowych, jak i w jakościowym skoku w zakresie procesów myślenia - przejście z etapu myślenia konkretnego na etap myślenia abstrakcyjnego (hipotetyczno-dedukcyjnego). Dzięki temu możliwa jest większa efektywność uczenia się i zdolność rozwiązywania problemów teoretycznych i praktycznych. Gwałtowny rozwój procesów intelektualnych w wieku dorastania powoduje przekonanie młodzieży o wszechpotędze własnej myśli. Z jednej strony wskutek ciągłej konfrontacji faktów i zjawisk, przeciwstawnych sądów i wartości, narasta u młodzieży krytycyzm, cynizm. Z drugiej zaś strony, zbyt optymistyczne przekonanie o słuszności własnych poglądów utrudnia jej obiektywne spojrzenie na, rzeczywistość społeczną. Ujawnia się uderzająca sprzeczność - młodzież rozumuje rygorystycznie wobec zjawisk materialnych, sprawdza każdą hipotezę, a jednocześnie wobec własnych planów życiowych, wobec zagadnień społecznych jest bardzo mało obiektywna.

    W miarę dorastania młodzież traci wiele ze swego radykalizmu, bezkompromisowej Dostawy i nieprzejednanego krytycyzmu. Cały ten kryzys dojrzewania kończy się krystalizacją charakteru (w którym "ja" obiektywizuje się), głębokim uspołecznieniem, wyborem drogi życiowej i powrotem do harmonii z otoczeniem.

    Podsumowując rozważania dotyczące charakterystyki okresu dojrzewania należy podkreślić, że młodzież w wieku 13-16 lat sprawia wiele trudności wychowawczych. Dlatego należy podjąć szczególne starania w poszukiwaniu właściwych form i metod stosowanych podczas procesu wychowania i nauczania. Bardzo ważne jest zjednoczenie działań rodziny i szkoły, a także innych podmiotów wpływających na wychowanie. Wyrozumiałość, cierpliwość, opanowanie powinny cechować rodziców i wychowawców, którzy są przecież jedynymi doradcami i powiernikami młodzieży.

    Skomplikowana faza rozwojowa, jaką przechodzi młodzież gimnazjalna wymaga od nauczycieli uczących w gimnazjum nie tylko wiedzy, serca, zapału, dużej plastyczności, właściwego doboru metod wychowawczych, ale również pewnej dozy życiowej mądrości. Dlatego tak ważni są nauczyciele. Przedmiotem ich troski powinien być nie tylko rozwój intelektualny, emocjonalny młodzieży, ale również moralny. Narzędziem pomocnym w osiąganiu tych celów będzie właściwie opracowany program profilaktyki, który musi korelować z programem wychowawczym szkoły oraz szkolnym zestawem programów nauczania.

    Opracowanie:
    Maria Wachta
    Dyrektor Publicznego Gimnazjum
    w Drohojowie

  • Zgłoś błąd    Wyświetleń: 10608
     
       Komentarze
  • mm, 2011-01-06

    Świetny tekst



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Średnia ocena: 6



    Ilość głosów: 2
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014