Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Hanna Lech
Wychowanie fizyczne, Artykuły

Rozwój fizyczny i sprawność fizyczna dzieci upośledzonych umysłowo

- n +

Rozwój fizyczny i sprawność fizyczna dzieci upośledzonych umysłowo

Upośledzenie umysłowe definiowanie jest w różny sposób, w zależności od ujęcia problemu i doboru kryteriów oceniających ten stan. Ogólnie możemy wyróżnić trzy podejścia do tego zagadnienia: kliniczno-medyczne, praktyczne, psychologiczno-społeczne.

Upośledzenia umysłowego nie można rozpatrywać jako jednoznacznej postaci odchyleń od normy, gdyż różna jest etiologia i bardzo zróżnicowana fenomenologia, różne są także kryteria oceny upośledzonych umysłowo z punktu widzenia ich możliwości przystosowania społecznego. Dlatego pojęcie niedorozwoju umysłowego jest zakreślone nie tylko determinantami biologicznymi czy psychologicznymi, ale również warunkami społecznymi, w których żyje człowiek.

Praktyk - nauczyciel, wychowawca, terapeuta, czy inny pracownik prowadzący daną jednostkę - opierając się na sztywnej, mało elastycznej diagnozie - może ustalić nieprawidłowy plan działania i wybrać nieskuteczną metodę. Może to spowodować przeoczenie stale odbywających się na jego oczach zmian, które muszą być ciągle nie tylko dostrzegane, ale również wypatrywane. Od nich musi być uzależniony dobór metod postępowania pedagogicznego.

Sztywność definicji jest trudnością teoretyczną, zwłaszcza dla jej zastosowań praktycznych niebezpieczną. Błędna diagnoza może zaważyć na całym życiu dziecka, jeśli na przykład nieopatrznie zakwalifikuje się je do upośledzonych, podczas gdy jest ono tylko zaniedbane pedagogicznie. Niedopatrzenie zaszłych zmian może również wywołać nieodwracalne szkody w życiu człowieka, pozostawiając go bez odpowiednio dobranych form pomocy, albo nie dostrzegając uważnie jego rozwijających się możliwości.

Przez rozwój fizyczny rozumie się przemiany, które doprowadzają do ukształtowania z prostej konstrukcji komórkowej tak złożonego, tak precyzyjnego tworu, jakim jest organizm dorosłego człowieka.

Rozwój fizyczny determinowany jest czynnikami: genetycznymi, endogennymi (wewnątrzustrojowymi), egzogennymi (zewnętrznymi) i jest wypadkową działania tych czynników.

Istnieją, więc trzy możliwości rozwoju fizycznego jednostki:
- zgodny z rozwojem większości rówieśników, co można określić mianem "rozwój prawidłowy" lub "normalny",
- wolniejszy w stosunku do rozwoju większości rówieśników, co określone jest zjawiskiem "retardacji",
- szybszy w stosunku do rozwoju większości, co określane jest zjawiskiem "akceleracji".

Akceleracja występująca między pokoleniami określana jest natomiast trendem sekularnym. Zjawisko to obserwuje się na całym świecie.

Z rozwojem fizycznym dziecka ściśle wiąże się zagadnienie postawy ciała. Zależy ono od wielu czynników: kostno - stawowo - mięśniowej budowy, rodzaju zajęcia, pory dnia, zmęczenia, przygnębienia, zażenowania niepokoju, strachu, radości itp. Postawa ciała jest indywidualną cechą każdego człowieka i zmienia się z rozwojem ontogenetycznym.

Do tej pory zostało przeprowadzonych niewiele badań na temat rozwoju fizycznego i sprawności fizycznej dzieci upośledzonych umysłowo. Jedną z najbardziej trafnych opinii na ten temat sprecyzował C. D. Flory w 1936 roku, mówiąc, że upośledzone umysłowo dzieci w każdym wieku nie dorównują pod względem fizycznym normalnym rówieśnikom, im poważniejszy stopień niedorozwoju umysłowego, tym większe upośledzenie fizyczne. Pogląd ten potwierdzony został przez J. Tizarda. Jego zdaniem umysłowo upośledzeni różnią się od ludzi normalnych cechami morfologicznymi, uzdolnieniami psychomotorycznymi i niższą sprawnością fizyczną.

Nabywanie sprawności fizycznej, a w szczególności umiejętności manipulacji przedmiotami jest procesem zależnym od stopnia dojrzałości fizjologicznej i psychicznej dziecka, ponieważ z chwilą, kiedy spostrzeże ono przedmiot, musi go właściwie rozpoznać. U dziecka upośledzonego umysłowo obserwuje się niedorozwój takich cech psychicznych, jak: postrzeganie, wrażliwość na bodźce, zdolność do wyobrażeń, zapamiętywanie, kojarzenie, motywacja itp. Obniżony w stosunku do normy poziom sprawności intelektualnych i stopień rozwoju osobowości powoduje opóźnienie rozwoju motorycznego, a tym samym działa hamująco na rozwój fizyczny dziecka. Wskutek opóźnionego rozwoju aktywności ruchowej organizm dziecka rozwija się nierównomiernie. Zdobywanie wielu umiejętności ruchowych potrzebnych do wykonania czynności właściwych dla dziecka w późniejszym okresie rozwoju jest utrudnione ze względu na niepełne przygotowanie organizmu do wykonywania tych zadań ruchowych. Na przykład dziecko upośledzone umysłowo w wieku 15 miesięcy, którego rozwój fizyczny nie odbiega od normy, jeszcze nie próbuje chodzić, mimo, że ta forma jest charakterystyczna dla tego okresu rozwojowego.
Wynika to z niedostatecznego jeszcze opanowania umiejętności warunkujących możliwość wykonania tak złożonej formy ruchu, jaką jest chód.

Nieumiejętność wykonywania czynności ruchowych, odpowiednio dostosowanych do poziomu rozwoju fizycznego dziecka powoduje opóźniony w stosunku do normy należnej dla danego wieku metrykalnego rozwój narządów ruchu, obniża wydolność organizmu, powoduje opóźnienie rozwoju sprawności motorycznej. Zmniejszona aktywność ruchowa nie stymuluje w sposób prawidłowy przebiegu rozwoju fizycznego, prowadzi do dysharmonii i zaburzeń w tym zakresie. Ponadto opóźnienie rozwoju motorycznego opóźnia proces adaptacji dziecka do życia w społeczeństwie, ogranicza zakres poznania, hamuje rozwój procesów psychicznych i sprawności umysłowej, co wobec już niepełnych zdolności wynikających z faktu upośledzenia umysłowego tym bardziej zmniejsza możliwość wszechstronnego rozwoju dziecka.

Przedstawiona zależność między rozwojem psychicznym sugeruje większe odchylenie od normy w zakresie rozwoju motorycznego u osób, które wykazują większy stopień upośledzenia umysłowego. Przeprowadzone badania nad rozwojem sprawności motorycznej osób upośledzonych umysłowo stwierdzają, że poziom sprawności fizycznej jest tym niższy im głębszy jest stopień upośledzenia.

F. Hayden na podstawie przeprowadzonych badań wykazał, że poziom sprawności motorycznej dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu znacznym jest niższy od wyników uzyskanych w testach przez dzieci upośledzone umysłowo w stopniu lekkim o normalnym poziomie rozwoju.

Wśród często występujących zaburzeń somatycznych wymienić należy:
- wrodzone wady rozwojowe, zaburzenia proporcji między długością tułowia i kończyn, deformacji klatki piersiowej, końsko-szpotawa budowa stóp, wrodzone zwichnięcia stawu biodrowego, rozszczepy kręgosłupa, przepukliny rdzeniowe, dysplastyczna budowa głowy.
- wady postawy, wzmożone lub osłabione napięcie mięśniowe, atrofia mięśni, schorzenia reumatyczne, zaburzenia przemiany materii, zaburzenia psychoneurologiczne, ataksja (bezwład, niezdolność ruchów, zaburzenie ich koordynacji, spowodowane uszkodzeniem mózgu), wrodzone wady serca, epilepsja, upośledzenie narządu wzroku, słuchu.

W Polsce badania nad rozwojem fizycznym i sprawnością fizyczną dzieci upośledzonych umysłowo prowadzili między innymi: Z. Wiśniewski, J. Wojciechowska, J. Pańczyk, S. Strzyżewski, W. Iwanowski, W. Srokosz, J. Halkowicz, K. Czerwiński i inni. Wyniki badań tych autorów pozwalają na sformułowanie następujących stwierdzeń:
- dzieci upośledzone umysłowo są niższe i mają mniejszy ciężar ciała w porównaniu z dziećmi normalnymi,
- dzieci upośledzone umysłowo charakteryzuje niski poziom ogólnej sprawności fizycznej,
- dzieci te nie osiągają poziomu rozwoju cech motorycznych, jaki wykazują ich normalni rówieśnicy,
- istnieje zależność pomiędzy sprawnością fizyczną, motoryczną i wynikami w nauce uczniów starszych klas szkół podstawowych specjalnych dla lekko upośledzonych umysłowo,
- poziom rozwoju cech motorycznych u chłopców lekko upośledzonych można zwiększyć w ciągu jednego roku szkolnego w wyniku dodatkowych ćwiczeń prowadzonych w szkole i poza szkołą.

U dzieci i młodzieży umysłowo upośledzonej występują zaburzenia orientacji w prawej i lewej stronie ciała. Większość tych dzieci wykazuje lateralizację nieustaloną, co jest przyczyną znacznych zaburzeń koordynacyjnych. Odruchy warunkowe u tej grupy ludzi wytwarzają się wolniej i charakteryzują się mniejszą plastycznością. Przebieg powstawania odruchu jest chaotyczny, wytwarzane związki są mniej trwałe.

Poziom zdolności motorycznych jest niższy od zdolności rówieśników normalnych. Zdolności motoryczne upośledzonych umysłowo są prawie w jednakowym stopniu rozwinięte w obrębie poszczególnych części aparatu ruchowego. Podobnie mniej więcej równomierny poziom rozwoju wykazują poszczególne rodzaje zdolności motorycznych (impulsywność, szybkość, koordynacja statyczna i dynamiczna, siła, ruchliwość, gibkość). Zaobserwowano również różnice poziomu rozwoju zdolności motorycznych u osób upośledzonych umysłowo od urodzenia w porównaniu z poziomem tych zdolności u osób, u których niedorozwój powstał we wczesnym dzieciństwie. Cech motorycznych nie ma w zasadzie jakościowych różnic między dziećmi lekko upośledzonymi umysłowo i normalnymi. Podobieństwo występuje zwłaszcza u chłopców w szybkości, zwinności i mocy, a u dziewcząt w mocy i wytrzymałości - w kilku kolejnych latach (9 - 14) u chłopców - w gibkości i sile mięśni brzucha, u dziewcząt - w szybkości i sile mięśni brzucha. Niewielki lub zupełny brak podobieństwa obserwuje się u dziewcząt w sile mięśni ramion, zwinności i gibkości.

W celu uchwycenia różnic w rozwoju cech motorycznych występujących między chłopcami i dziewczętami lekko upośledzonymi i normalnymi zastosował J. Pańczyk wskaźnik dymorfizmu, co pozwoliło mu ustalić, iż wysoki dymorfizm płciowy na korzyść chłopców lekko upośledzonych umysłowo występuje w mocy, sile mięśni brzucha, szybkości, zwinności w wieku 15 - 18 lat. W powstałych grupach wieku dymorfizm tych cech wykazuje mniejsze zróżnicowanie.

Najmniejsze zróżnicowanie w mocy, szybkości i zwinności występują u dzieci upośledzonych w wieku 13 - 14 lat, podczas gdy u dzieci normalnych zjawisko to występuje o rok wcześniej. Dymorfizm na korzyść dziewcząt lekko upośledzonych umysłowo wykazują: gibkość w wieku 9 - 13 i 15 - 18 lat, siła mięśni brzucha w wieku 9 - 10 lat oraz zwinność w wieku 9 -12 lat. Krytycznym okresem u dzieci lekko upośledzonych umysłowo jest 12 rok życia, podczas gdy u dzieci normalnych osłabienie dymorfizmu w większości cech motorycznych występuje o rok wcześniej.

Niezmiernie istotne jest wczesne rozpoznanie upośledzenia umysłowego i podjęcie właściwego postępowania w zakresie rehabilitacji psychicznej i ruchowej w możliwie wczesnym okresie rozwoju dziecka. Należałoby w pracy z tymi dziećmi położyć większy nacisk na różnorodne formy aktywności ruchowej sprzyjające rozwojowi poszczególnych cech somatycznych i motorycznych. Poziom rozwoju tych cech reprezentowany przez dzieci upośledzone umysłowo posiada, bowiem decydujący wpływ na ich pozycję w klasie, szkole, grupie rówieśniczej, w środowisku.

Wychodząc z założenia, że dziecko umysłowo upośledzone będzie w przyszłości wyłącznie pracownikiem fizycznym, to występujące zaburzenia w koordynacji ruchowej dziecka, niedorozwój fizyczny, trudności w skupieniu uwagi i inne,muszą budzić obawy czy przyszły pracownik będzie w stanie sprostać wymogom pracy. Jak wiadomo warunkiem do wykonania pracy fizycznej jest siła , zręczność, duża zdolność manualna , koordynacja fizyczna itp. Pracownik umysłowo upośledzony będzie musiał więc posiąść kilka z wymienionych cech. Stąd można chyba stwierdzić, że wychowanie fizyczne prowadzone w szkole może zdecydować o całym przyszłym życiu wychowanka i jego egzystencji.

Opracowanie: mgr Hanna Lech

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 5655
 
   Komentarze
  • Lukasz 38, 2014-07-04

    Bardzo dobry artykuł, sam jestem lekko upusledzony psychicznie co
    doprowadziiło mnie w dziecinstwie równiez do somatycznego uposledzenia
    fizycznego.



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Oceń artukuł!



    Ilość głosów: 0
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014