AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Małgorzata Bąk, 2014-03-18
Nowa Ruda

Historia, Scenariusze

Scenariusz zajęć warsztatowych z historii nt. początków Solidarności

- n +

Scenariusz lekcji HISTORII
Temat: NSZZ „SOLIDARNOŚĆ” - co się wydarzyło ponad 30 lat temu?

Czas: 2 godziny lekcyjne

Wprowadzenie/krótkie/:

Realizowany temat występuje w zakresie Podstawy programowej. W rozkładzie materiału jest częścią działu: Od PRL-u do III Rzeczypospolitej. Jeśli pozwala na to czas, można wykorzystać dwie godziny na realizację zajęć, jeśli nie, można zrealizować dowolne elementy scenariusza.

Cele / w tym Europejskie Kompetencje kluczowe i umiejętności kluczowe/:

a) porozumiewanie się w języku ojczystym: umiejętność formułowania i wyrażania własnych argumentów w mowie i piśmie
b) umiejętność uczenia się: docieranie do nowej wiedzy i nowych umiejętności, wspólna praca, dzielenie się nabytą wiedzą i umiejętnościami
c) kompetencje społeczne i obywatelskie: znajomość pojęć, np. demokracja, równość, prawa człowieka, znajomość współczesnych wydarzeń, umiejętność krytycznej i twórczej refleksji

Metody i formy pracy:

a) burza mózgów do pojęcia „NSZZ Solidarność”, zapis propozycji na tablicy
b) prezentacja fragmentu filmu pt. Polskie drogi do niepodległości w celu przedstawienia sytuacji Polski pod rządami władz komunistycznych do 1980 roku
c) prezentacja fragmentu filmu Człowiek z żelaza (fragment III) i praca w grupach wg przewodnika dołączonego do płyty pt. PRL w filmie, którego częścią są fragmenty Człowieka z żelaza. Prezentacja wyników prac grup
d) praca w grupach: drzewko decyzyjne: robotnicy muszą zdecydować czy przeprowadzić strajki w kraju w związku z wprowadzeniem podwyżek cen towarów?
e) praca w grupach: analiza „21 postulatów” związkowych i podział ich na postulaty ekonomiczne, polityczne, społeczne
f) prezentacja audycji pt. 16 miesięcy Solidarności, pytania sprawdzające
g) praca w grupach, analiza Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej, ustalenie odpowiedzi na pytanie: dlaczego ówczesne władze zareagowały nerwowo na Posłanie atakując w prasie Solidarność
h) dyskusja podsumowująca: dlaczego komunistyczne władze obawiały się Solidarności i dążyły do jej likwidacji?

Materiały:

a) Polskie drogi do niepodległości. Solidarność, film VHS wyd. przez MEN (numer zalecenia 1146/2001)
b) PRL w filmie (fragment III filmu Człowiek z żelaza), płyta CD przygotowana przez Biuro Edukacji Publicznej IPN
c) audycja 16 miesięcy Solidarności, płyta CD (część 4 lata 1975-1984), dodatek CD do publikacji Dekady. Biblioteka Gazety Wyborczej, Oficyna Imbir, Warszawa 2006
d) słowa piosenki Sierpień 80 z płyty Sierpień 80. Piosenki strajkowe śpiewa Maciej Pietrzyk
e) Rewolucja Solidarności. Polska od sierpnia 1980 do grudnia 1981, „Polityka. Wydanie specjalne nr 4/2005”, s.4-6,28,70-71
f) PRL dla początkujących, J. Kuroń, J. Żakowski, Wydawnictwo Dolnośląskie, s.214
g) odtwarzacze kaset VHS, płyt CD, DVD, telewizor, materiał piśmienniczy dla uczniów
h) wydrukowane karty z drzewkiem decyzyjny, wydrukowany tekst piosenki, 21 postulatów oraz treść „Posłania” i „odpowiedź” władz.

Przebieg / z poleceniami, zadaniami, tekstami/:

1. Czynności organizacyjne.
2. Wprowadzenie: wyjaśnienie dlaczego będzie realizowany temat dotyczący genezy NSZZ Solidarność i pierwszych miesięcy istnienia Solidarności; wyjaśnienie w jaki sposób będzie przebiegała praca na zajęciach, z czym uczniowie zapoznają się oraz przypomnienie zasady uważnego czytania i słuchania poleceń.
3. I etap lekcji: „burza mózgów” - hasło „NSZZ Solidarność”, wypisanie skojarzeń na tablicy.
4. Prezentacja fragmentu filmu Polskie drogi do niepodległości. Solidarność. Na początek należy wyjaśnić uczniom czego dotyczyć będzie fragment (sytuacja w Polsce od lat 50-tych jako wprowadzenie do strajku z lata 1980 roku), na co mają zwrócić uwagę, aby mogli obejrzeć ze zrozumieniem fragment kolejnego filmu: przyczyny strajków, charakter przebiegu, stosunek władz do strajkujących.
5. Prezentacja fragmentu filmu Człowiek z żelaza. Przed filmem nauczyciel dzieli uczniów na grupy, przydziela zadania wg przewodnika do płyty PRL w filmie :
uczniowie oglądają fragment filmu: wypowiedź Macieja Tomczyka dla telewizji zachodniej, dotyczącą rozpoczęcia strajku w stoczni (czas ok. 3 minuty). Grupa I: ważne wydarzenia podczas organizowania strajku; grupa II: podejście stoczniowców do Tomczyka; grupa III: działania podejmowane przez Tomczyka; grupa IV: osoby, które wpłynęły na rozpoczęcie strajku. Po obejrzeniu filmu grupy ustalają odpowiedzi, które prezentują ich przedstawiciele.
Na podstawie fragmentów obu filmów uczniowie pracują w grupach nad wypełnieniem drzewka decyzyjnego „Czy przeprowadzić w kraju strajki w związku z wprowadzeniem przez władze podwyżek cen towarów?”
Plansze z drzewkami zostają przyczepione do tablicy, ścian, a wyniki prac prezentują przedstawiciele tych grup, które zgodzą się na to. Jeśli nie będzie chętnych to prosimy o wystąpienie tę grupę, która wg naszego uznania najlepiej opracowała drzewko decyzyjne.
6. Nauczyciel wraca do wymienionego w filmie jednego z postulatów strajkujących stoczniowców (żądanie podwyżki o 100 zł), aby wyjaśnić czego dotyczyć będzie kolejny etap zajęć - praca w parach. Uczniowie otrzymują ksero „21 postulatów”, mają zapoznać się ze wszystkimi, aby następnie podzielić je na: polityczne, ekonomiczne, społeczne.

21 postulatów:
1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych wynikających z ratyfikowanych przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy, dotyczących wolności związków zawodowych.
2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkującym i osobom wspomagającym.
3. Przestrzegać zagwarantowanej w Konstytucji PRL wolności słowa, druku, publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla przedstawicieli wszystkich wyznań.
4. Przywrócić do poprzednich praw:
a) ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970 i 1976 roku, studentów wydalanych z uczelni za przekonania
b) zwolnić wszystkich więźniów politycznych
c) znieść represje za przekonania
5. Podać w środkach masowego przekazu informację o utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego oraz opublikować jego żądania
6. Podjąć realne działania mające na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez:
a) podanie do publicznej wiadomości pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej,
b) umożliwienie wszystkim środowiskom i warstwom społecznym uczestniczenie w dyskusji nad programem reform.
7. Wypłacić wszystkim pracownikom biorącym udział w strajku wynagrodzenie za okres strajku jak za urlop wypoczynkowy, z funduszu CRZZ.
8. Podnieść zasadnicze uposażenie każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc, jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen.
9. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza.
10. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe, a eksportować tylko nadwyżki.
11.Znieść ceny komercyjne oraz sprzedaż za dewizy w tzw. Eksporcie wewnętrznym.
12. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej oraz znieść przywileje MO, SB i aparatu partyjnego poprzez: zrównanie zasiłków rodzinnych, zlikwidowanie specjalnych sprzedaży, itp.
13. Wprowadzić na mięso i jego przetwory bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku)
14. Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 55 lat, a dla mężczyzn do lat 60 lub przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn bez względu na wiek.
15. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych.
16. Poprawić warunki pracy służby zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.
17. Zapewnić odpowiednią ilość miejsc w żłobkach i przedszkolach dla dzieci kobiet pracujących.
18. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka.
19. Skrócić czas oczekiwania na mieszkania.
20. Podnieść diety z 40 zł na 100 złotych i dodatek za rozłąkę.
21. Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ciągłym i systemie czterobrygadowym brak wolnych sobót zrekompensować zwiększonym wymiarem urlopu wypoczynkowego lub innymi płatnymi dniami wolnymi od pracy .
Podczas udzielania odpowiedzi przez przedstawicieli grup, nauczyciel może uzupełnić wiadomości w celu przybliżenia realiów ówczesnego życia.
7. Przerywnikiem w pracy uczniów przed przejściem do kolejnej części zajęć, mogą być anegdoty (o ile pozwala na to czas):
na podstawie książki PRL dla początkujących, s.212: nazwę „Solidarność” wymyślił Karol Modzelewski, jej symbolem stała się zaprojektowana przez Jerzego Janiszewskiego winieta stoczniowego biuletynu strajkowego,
wypowiedź Lecha Wałęsy i Mieczysława Jagielskiego po podpisaniu porozumień sierpniowych (jw., s.214):
„Czy osiągnęliśmy wszystko co chcieliśmy, co pragnęliśmy, o czym marzyliśmy? Zawsze mówię szczerze i otwarcie to, co myślę. To i teraz powiem szczerze. Nie wszystko, ale wszyscy wierzymy, że uzyskaliśmy bardzo wiele. (...) Dogadaliśmy się bez użycia siły. Tylko i wyłącznie w rozmowach, pertraktacjach; z małymi ustępstwami. I tak zawsze powinno być.”
„Rozmawialiśmy, tak jak Polacy ze sobą powinni rozmawiać, jak rozmawia Polak z Polakiem (...) Najważniejszą sprawą, którą trzeba cenić, jest właśnie to, żeśmy się porozumieli. Powiem – dogadaliśmy się. (...) Będzie to najlepsze świadectwo naszych patriotycznych polskich, obywatelskich intencji, że pragniemy jak najlepiej służyć sprawom ludzi pracy, sprawom naszego narodu, naszej socjalistycznej Ojczyzny – Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.”
prezentacja ilustracji przedstawiającej słynny długopis Wałęsy, którym podpisał porozumienia sierpniowe w Gdańsku (dodatek Polityki, s.28)
wysłuchanie piosenki Sierpień 80. Uczniowie otrzymują tekst słów, aby łatwiej im było wsłuchać się w piosenkę:

W czasach, kiedy staniały łzy,
Bo nas byle kto na siłę rozczulał,
Pełnym blaskiem zalśniło spod rdzy
Wyświechtane ongiś słowo "postulat".
I już nie brzmi dla młodych jak szyfr
Stary wiersz o współczesnej treści:
"Są w ojczyźnie rachunki krzywd,
Obca dłoń ich też nie przekreśli".

Więc zostaną w nas te noce nie przespane
I te bramy fabryczne wśród kwiatów,
Gdy przestała nagle być sloganem
Dyktatura Proletariatu,
I gdy słuchał w napięciu kto żyw
Niespokojnych, niepewnych wieści,
Bo w ojczyźnie są rachunki krzywd,
Ale obca dłoń ich nie przekreśli.

Będą z tego legendy i sagi,
Będą słuchać przyszłe pokolenia,
Że raz kiedyś narodowe flagi
Wywieszono bez rozporządzenia,
Że się zdarzył piękny, mądry zryw,
Że Polacy rzekli, gdy się zeszli:
- Są w ojczyźnie rachunki krzywd,
Lecz nie obca dłoń je przekreśli.

Wierzę w każdy przyszły rok i dzień, i miesiąc
Pracowitszy, obfitszy, łaskawszy,
Wierzę bowiem w sierpień '80,
Co - strzeżony - pozostanie w nas na zawsze

Jak stalowy dokerski nit,
Jak ten wiersz, co powiada, że jeśli
Są w ojczyźnie rachunki krzywd,
To ich obca dłoń nie przekreśli.

8. W kolejnej części zajęć uczniowie wysłuchają audycję pt. 16 miesięcy Solidarności. Na wstępie należy poinformować uczniów, iż po wysłuchaniu audycji zostaną zadane im „pytania sprawdzające”, dlatego powinni skupić się i nie robić notatek, ponieważ zgubią się podczas słuchania (na prośbę uczniów można krótką audycję zaprezentować jeszcze raz). Przykładowe pytania sprawdzające poniżej:
a) co to były tzw. „wałęsówki”?
b) kiedy (data) Sąd Najwyższy zarejestrował NSZZ Solidarność?
c) jakie funkcje państwowe pełnił gen. Wojciech Jaruzelski w okresie od lutego do grudnia 1981 roku?
d) co to był „kryzys bydgoski”?
e) kiedy odbył się I Krajowy Zjazd NSZZ?
9. Analiza tekstu Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej. Praca w grupach, które przygotowują odpowiedź na pytanie: dlaczego ówczesne władze zareagowały nerwowo na to posłanie? Uczniowie otrzymują także fragmenty takich „wypowiedzi” (teksty na podstawie dodatku do Polityki, s.70-71):
„ Delegaci zebrani w Gdańsku na I Zjeździe Delegatów NSZZ Solidarność przesyłają robotnikom Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Rumunii i wszystkich narodów Związku Radzieckiego – pozdrowienia i wyrazy poparcia. Jako pierwszy niezależny związek zawodowy w naszej powojennej historii głęboko czujemy wspólnotę naszych losów. Zapewniamy, że wbrew kłamstwom szerzonym w waszych krajach, jesteśmy autentyczną, 10-milionową organizacją pracowników, powstałą w wyniku robotniczych strajków. Naszym celem jest walka o poprawę bytu wszystkich ludzi pracy. Popieramy tych z was, którzy zdecydowali się wejść na trudną drogę walki o wolny ruch związkowy. Wierzymy, że już niedługo wasi i nasi przedstawiciele będą mogli się spotkać celem wymiany związkowych doświadczeń.”
Biuro Polityczne KC PZPR: „ Przebieg i uchwały pierwszej części zjazdu podniosły do rangi oficjalnego programu całej organizacji awanturnicze tendencje i zjawiska, które występowały w Solidarności – choć wydawały się tylko nurtami skrajnymi. Tym samym jednostronnie złamane zostały porozumienia zawarte w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu. Zastąpiono je programem politycznej opozycji, która godzi w żywotne interesy narodu i państwa polskiego, oznacza kierunek na konfrontację grożącą rozlewem krwi.” W tym dokumencie posłanie nazwane jest „obłędną prowokacją wobec sojuszników Polski”.
Z Moskwy: „ Oczekujemy, że kierownictwo PZPR i rząd PRL bezzwłocznie podejmą zdecydowane i radykalne kroki w celu przecięcia złośliwej antyradzieckiej propagandy i wrogich wobec ZSRR akcji”.
10. Dyskusja podsumowująca, próba odpowiedzi na pytanie: dlaczego komunistyczne władze Polski obawiały się Solidarności i dążyły do jej likwidacji wprowadzając stan wojenny?

Na zakończenie zajęć uczniowie mogą wypełnić ankietę w celu ewaluacji, przykładowe pytania poniżej:

Warsztaty „NSZZ Solidarność – co się wydarzyło 30 lat temu?” Ankieta
Jesteście po zajęciach, których celem było przybliżenie Wam genezy NSZZ Solidarność. Proszę byście zastanowili się, a następnie odpowiedzieli na poniższe pytania. Ankieta ta jest częścią ewaluacji po warsztatowej. Dziękuję za Wasze przemyślenia, wyrażone w odpowiedziach do pytań.

1. Czy zajęcia, w których uczestniczyłeś/aś wpłynęły na zwiększenie Twej wiedzy nt. początków Związku Zawodowego „Solidarność”?

a) Tak b) nie c) nie wiem

2. Która część zajęć sprawiła Ci najwięcej trudności ?
a) praca nad fragmentem filmu „Człowiek z żelaza”
b) praca nad „drzewkiem decyzyjnym”
c) odpowiedzi na pytania sprawdzające do audycji „16 miesięcy Solidarności”
d) analiza 21 postulatów
e) analiza i odpowiedź na pytanie dotyczące „Posłania do ludzi pracy”

3. Czy tempo zajęć było:

a) odpowiednie b) zbyt wolne c) zbyt szybkie

4. Czy uważasz, że zadania na zajęciach były właściwie zróżnicowane?

a) Tak b) Nie c) nie wiem

5. Czy zajęcia poświęcone początkom Solidarności podobały Ci się?

a) Tak b) Nie c) nie mam zdania



Małgorzata Bąk
Nauczyciel historii, wos, etyki
Nowa Ruda
Zgłoś błąd    Wyświetleń: 734


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 6



Ilość głosów: 1

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.