Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Kinga Stępniak, 2012-05-28
Dąbrowa Górnicza

Pedagogika, Artykuły

SZKOŁA JAKO INSTYTUCJA I JEJ FUNKCJE

- n +



1.Definicja szkoły

Szkołę Wincenty Okoń (1992,s.201) definiuje jako "instytucje oświatowo - wychowawczą zajmującą się kształceniem i wychowaniem dzieci, młodzieży i dorosłych, stosownie do przyjętych w danym społeczeństwie celów i zadań oraz koncepcji oświatowo - wychowawczych i programów; osiąganiu tych celów służy odpowiednio wykształcona kadra pedagogiczna, nadzór oświatowy, baza lokalowa i wyposażenie oraz zabezpieczenie budżetowe ze skarbu państwa, samorządów lokalnych lub innych źródeł ."
Według J. Szczepańskiego, „szkoła jest systemem społecznym, który funkcjonuje jako całość złożona z przedmiotów i stosunków między tymi przedmiotami oraz między ich cechami. Całość ta ma swoje własności, funkcje i cele różne od własności, funkcji i celów elementów składniowych. Szkoła jest systemem bardzo złożonym, otwartym, pozostającym w stałych stosunkach z szerszym środowiskiem i nie może istnieć bez tych kontaktów. One to bowiem - jeśli są prawidłowe - nadają kierunek oraz znaczenie szkolnej pracy." (Szczepański, 1968, s. 38). Irena Szybiak (1991, s.9) podaje że „Szkoła jest jedną z najstarszych instytucji społecznych tworzoną w celu przygotowania młodego pokolenia do życia dorosłego”.
Powyższe definicje w pełni nie oddają obrazu szkoły. Szkoła, jak wszystkie twory kultury jest elementem świata człowieka i służy zaspokajaniu określonych celów ludzkich. Pełni w społeczeństwie wiele funkcji.


2. Funkcje szkoły

Aby w sposób jak najbardziej wyczerpujący omówić miejsce szkoły w naszym społeczeństwie, postaram się przeanalizować pełnione przez nią funkcje.
Pestalozzi (Johann Heinrich) twórca pierwszej teorii nauczania początkowego, uważał, że najważniejszą funkcją szkoły jest przygotowanie do życia, które rozumiał jako przygotowanie do rozumienia rzeczywistości i odnajdywania w niej swojego miejsca (Konarzewski, 1991 s.39).
Do podstawowych funkcji szkoły Mieczysław Łobocki jak i Agnieszka Kmita (1991) zaliczają funkcję dydaktyczną, wychowawczą oraz opiekuńczą. Pierwsza odpowiada ogólnie za przekaz wiedzy i kształtowanie odpowiednich umiejętności, druga za kształtowanie postaw, względem rzeczy, ludzi i norm, a trzecia za zaspokojenie podstawowych potrzeb dziecka fizycznych, psychicznych oraz duchowych (Łobocki, s. 318).
J. Jakóbowski (1999 s. 62 ) wymienia wiele funkcji szkoły, do których należą:
- powszechne nauczanie w zakresie średniego wykształcenia
- prowadzenie zajęć fakultatywnych
- oddziaływanie na środowisko poprzez pracę kulturalno- oświatową i takie organizowanie wolnego czasu, które służy wielostronnemu rozwojowi osobowości dzieci, młodzieży, dorosłych
- współdziałanie z samorządem lokalnym, rodzicami i organizacjami młodzieżowymi
- przygotowanie dorastającego pokolenia do ustawicznego kształcenia
- rozwijanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych
- prace społecznie użyteczne na rzecz środowiska
- opieka nad działalnością krajoznawczo- turystyczną
- rozwój kultury fizycznej, rekreacji i sportu.

Irena Szybiak (1991, s.226) pisze, że funkcję szkoły można podzielić na zewnętrzne oraz wewnętrzne. Zewnętrzne funkcje szkoły to te, które wypływają z postanowień zbiorowości powołujące szkołę do istnienia, organizującej szkolnictwo, zapewniającej mu bazę materialną i warunki ciągłości działania. Jako funkcje wewnętrzne szkoły Szybiak uznaje te, które niejako nadbudowują się nad jej strukturą instytucjonalną, czy też wypełniają struktury zindywidualizowanymi zachowaniami.
T. Gołaszewski (1977, s.78) zwraca uwagę na to, aby pamiętać, że niemal wszystkie zjawiska typowo wewnątrzszkolne mają bliższy lub dalszy związek z realizacją podstawowych zadań edukacyjnych.
Konarzewski (s.227) spośród wielu funkcji wewnętrznych spełnianych przez szkołę wymienia :
1. Funkcje edukacyjne, polegające na przekazywaniu określonej wiedzy, umiejętności i nawyków
2. Funkcje selekcyjne szkoły, decydujące o ilości i jakości przygotowywanych kadr, ich doborze i specjalizacji przy uwzględnieniu stopnia demokratyzacji, wyrównywaniu startu życiowego
3. Funkcje adaptacyjne i kulturowe, wyrażające się we wprowadzaniu do społeczności lokalnej i jej kultury
4. Funkcje ideologiczne, wskazujące określone cele działania, filozofię edukacji lub jej alternatywne wizje. Ideologia dotyczy postaw i opinii, przekonań i poglądów kształtowanych również przez szkołę
5. Funkcje integracyjne i dezintegracyjne. Szkoła nie tyko zbliża ale i dzieli, wpływa pośrednio lub bezpośrednio na społeczność poza szkolną przekraczając często jej funkcje założone. Funkcje rzeczywiste szkoły odbiegają czasem od przyjętej organizacji szkoły, jej form i treści pracy od zakładanych zagadnień kształcenia i wychowania. Szkoła otwarta jest na zmieniające się życie społeczne, równocześnie jest czynnikiem przemian społecznych
6. Funkcje społeczne wynikające z etapu rozwoju społecznego, stosunków społecznych i układów tych stosunków
7. Funkcje opiekuńcze i wychowawcze szkoła spełnia wobec uczniów w następujących formach:
- diagnozowanie sytuacji dziecka w rodzinie i środowisku
- ratownictwo indywidualne
- kompensacja
- profilaktyka
- stymulowanie rozwoju
- poradnictwo
- integracja
- koordynacja działalności opiekuńczo – wychowawczej

Głównie wymieniane są cztery podstawowe funkcje: kształcąca, wychowawcza, opiekuńcza i kulturowa. I to na nich chciałabym się teraz skupić.
W literaturze najczęściej przypisuje się szkole funkcję kształcącą. Niewątpliwie jest ona bardzo istotna, bowiem w szkole, jak słusznie wskazuje Konarzewski (1995, s. 56-58), uczniom przekazywana jest wiedza naukowa. Praktycznie jest to jedyne miejsce systematycznego zgłębienia tej wiedzy. Dziecko w szkole uczy się naukowej interpretacji swoich spostrzeżeń, doznań, doświadczeń życiowych, a wiedza naukowa wyniesiona ze szkoły pozostaje na całe życie, jako zbiór racjonalnych, logicznych zasad i metod myślenia o świecie i ludziach. Szkoła stara się dawać całościowy pogląd na wiedzę człowieka o świecie. Są to umiejętności niezbędne, aby umieć znaleźć się w świecie pełnym informacji, obrazów, coraz to nowych wynalazków, które zadziwiająco szybko przenikają do codziennego życia. Bardzo ważne jest również, aby w toku różnorodnych doświadczeń młodzież poznała swoje możliwości, swoje mocne strony ale także strony słabe, te które wymagają pracy nad sobą. Funkcję kształcącą przypisuje szkole także Smarzewski (1987). Pod hasłem funkcji dydaktycznej rozumie wprowadzenie ucznia w prawidłowy, samodzielny proces poznawczy - trójstopniowy, który obejmuje poznanie: zmysłowe, myślowe i empiryczne. Jednocześnie dodaje, że aby proces ten przebiegał prawidłowo nauczyciela obowiązują podstawowe zasady nauczania (poglądowości, aktywności, stopniowania trudności, zespołowego nauczania i indywidualizowania).
Obok funkcji kształcącej szkole przypisuje się również funkcję wychowawcza. Samo jednak jej rozumienie jest różne u różnych pedagogów. Smarzewski ( 1987) w miejsce pojęcia "funkcja wychowawcza" wprowadza termin "funkcja pedagogiczna" , którą rozumie jako wychowanie ucznia przez pracę i przygotowanie zawodowe do życia. Funkcję wychowawczą w porównaniu z funkcjami: kulturową, społeczną, dydaktyczną i aksjologiczną sam autor uważa za kluczową i nadrzędną. Funkcja wychowawcza może i powinna być realizowana poprzez zajęcia i prace szkolne, które kształtują u dziecka karność, obowiązkowość, poczucie odpowiedzialności, samokontrolę, dokładność w wykonywaniu wyznaczonych czynności. Podstawową metodą wychowania u młodszych dzieci są zabawy z elementami pracy, u starszych praca w warsztatach (Smarzewski, 1987 s. 54 - 57). Funkcja pedagogiczna według Smarzewskiego (1987) dotyczy wychowania rozumianego raczej jako adaptacja do zaistniałych warunków, czy danej rzeczywistości.
Anna Brzezińska (1985) zwraca uwagę, że szkoła powinna przygotowywać jednostkę do samodzielnego kierowania własnym życiem, rozwojem, do zdobywania wiedzy autokreacyjnej na bazie indywidualnych możliwości. Szkoła powinna przygotowywać do pracy nad sobą, samorealizacji w ciągu całego życia. Funkcja wychowawcza szkoły w takim rozumieniu, to po prostu wspieranie prawidłowości rozwojowych jednostki, które są wyznaczane naturalnym procesem rozwojowym. Szkoła, w której funkcja wychowawcza byłaby realizowana w sposób wyżej przedstawiony kreowałaby ludzi zdolnych do samorealizacji.
Na temat funkcji wychowawczej szkoły wypowiada się Bogdan Suchodolski (za:Kupisiewicz 1995, s. 185-186). Oto, w jaki sposób przedstawia swój pogląd: "Wychowanie, a tym samym i szkołę należy (...) zmienić. Zmiany wymaga przede wszystkim dotychczasowa funkcja szkoły, która sprowadza się do ułatwiania uczniom awansu i ich selekcji, podczas gdy w nowych warunkach powinna służyć wszechstronnemu rozwojowi dzieci i młodzieży. (...) Dopiero wtedy (...) szkoła stanie się żywa i otwarta, kiedy będzie rozwijać zdolności, kształtować umiejętności twórczego działania, wyzwalać inicjatywę oraz pobudzać uczniów do aktywności wielostronnej".
Również Konarzewski (1995) i Kruszewski (1987) zwracają uwagę, na konieczność pełnienia przez szkołę funkcji wychowawczej, zwłaszcza gdy w szkole przeważa funkcja dydaktyczna (kształcąca). Nie wyjaśnią jednak bliżej tej kwestii.
Przez niektórych autorów wyraźnie akcentowana jest również funkcja społeczna, na przykład u Smarzewskiego (1987), który rozumie ją jako przygotowanie do prawidłowego życia w grupie . Brzezińska (1994) i Suchodolski natomiast nie wydzielają tej funkcji jako samodzielnie istniejącej - mieści się ona w zakresie funkcji wychowawczej (Kupiszewicz, 1995, s. 185 - 186). Mówiąc o funkcji społecznej w szkole nie sposób nie ukazać stanowiska Kowalskiego( 1973, s. 14) , który podkreśla społeczny charakter procesu wychowawczego. Proces wychowania polega na uspołecznieniu się jednostki przez włączanie się z wiekiem w coraz liczniejsze i bardziej skomplikowane pod względem wpływów wychowawczych grupy społeczne, wchodzenie w tych grupach w role społeczne.
Szkoła jako instytucja przygotowującą do życia, oprócz wprowadzania swoich uczniów w świat nauki, nie może zaniedbać również wprowadzania w kulturę. Konarzewski (1995 s. 59), mówi o kulturalnej funkcji szkoły, natomiast Smarzewski (1987) o funkcji kulturowej. Rozgraniczę te pojęcia: funkcja kulturalna oznacza wprowadzenie w życie kulturalne, natomiast funkcja kulturowa - wprowadzenie w kulturę, język, symbolikę -jest pojęciem szerszym.
Funkcja kulturowa w rozumieniu Smarzewskiego (1987, s. 51 - 54) polega na zrównaniu kultury technicznej z kulturą humanistyczną poprzez dynamiczny wpływ obu kultur na osobowość ucznia. W szkole dzieje się to przy udziale literatury i sztuki. Pod hasłem "funkcja kulturowa" autor zamieścił wprowadzenie w życie kulturalne i techniczne (gospodarcze). Inne podejście prezentuje Konarzewski, który wydzielił funkcję kulturalną i zawodową. Szkołę rozumie jako wprowadzenie wychowanka w świat wartości kulturowych, uczenie ich rozumienia, korzystanie z nich w życiu. Zgodnie z tą koncepcją szkoła powinna nadawać życiu ludzi sens zawarty w wartościach kultury (Konarzewski, 1995, s. 58). Jak wspomniałam, Konarzewski(1995) wyraźnie wydzielił także funkcję zawodową ( gospodarczą). Wskazał na głębokie relacje miedzy szkołą a gospodarką. Jednakże jego rozwiązania dotyczą raczej szkół szczebla wyższego i zawodowego.
Szkoła współczesna powinna być instytucją nastawioną na wszechstronny rozwój dzieci, dlatego zwolennicy promocji zdrowia uznali, że najważniejsza funkcja szkoły to właśnie funkcja opiekuńcza. Jednak nie spotkałam takiego rozgraniczenia u Konarzewskiego, Smarzewskiego i Suchodolskiego (choć ten ostatni wspomina o wspomaganiu rozwoju, nie traktuje jednak funkcji opiekuńczej jako wydzielonej). Funkcja opiekuńcza w szkole ogólnie polega na tworzeniu warunków dla zaspokojenia potrzeb uczniów. Opieka zdrowotna czy socjalna funkcjonuje w szkole właśnie po to, by podstawowe potrzeby uczniów były zaspokojone.
Ukazane przeze mnie funkcje szkoły są bardzo różne. Generalnie funkcje, która dominują i przewijają się w każdym ujęciu to: funkcja kształcąca (dydaktyczna) i wychowawcza (pedagogiczna).
Wszystkie wyżej przedstawione przeze mnie funkcje szkoły mają wpływ na to, jak dziecko szkołę odbiera oraz czego się w niej tak naprawdę uczy. Stopień realizacji tych funkcji przez szkołę wpływa z kolei na samopoczucie w niej uczniów, czy poziom ich identyfikacji z nią.


3.Stosunek uczniów do szkoły - analiza badań

O stosunku polskiej młodzieży wobec szkoły traktują coraz częściej pojawiające się badania. Przykładowo raport OECD z 2004 roku wykazał, że młodzi Polacy mają najniższe wśród uczniów z 40 przebadanych krajów poczucie związku ze szkołą, do której uczęszczają . Przy czym w niektórych placówkach, głównie liceach, identyfikacja ze szkołą jest wysoka (Raczkowska, 2006, s. 16). Z kolei badania nad samopoczuciem uczniów w szkole wskazują na jej poprawę w porównaniu z latami ubiegłymi. Przykładowo, Józef Pachowicz (2001) porównując wyniki badań przeprowadzonych w liceach ogólnokształcących w 1974 i 2000 roku stwierdził, że młodzież dwukrotnie częściej niż 26 lat temu lubi przebywać w szkole. Badania prowadzone przez G. Gajewską (za: Matyjas, 2007, s. 74) w latach 1999-2000 na dzieciach 9-16 letnich wykazały zaś, że 73% uczniów czuło się w szkole dobrze, 61% lubiło ją, 30% uczniów lubiło ją tylko trochę, a 9 % nie lubiło jej wcale.
Stosunek uczniów do szkoły, ich samopoczucie w niej, poziom akceptacji czy identyfikacji z nią zależy od wielu zmiennych. Wśród nich wyodrębnia się czynniki związane ze szkołą, z sytuacją domową uczniów oraz z nimi samymi (Kargulowa, 1991). Do czynników obecnych w środowisku szkolnym zaliczyć można poziom realizacji wspomnianych wcześniej podstawowych funkcji szkoły (dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych).Niepowodzenia szkolne zazwyczaj mogą negatywnie wpływać na stosunek uczniów do nauki i szkoły.
Badania Marzeny Sendyk (2001, s. 202) przeprowadzone w latach 1997-1998 w grupie młodzieży (13-14 lat), ujawniły że uczniowie uzasadniając swój negatywny stosunek do szkoły najczęściej wymieniali: trudności w zrozumieniu lekcji, konieczność podejmowania dużego wysiłku intelektualnego, nudę oraz ciągłe ocenianie .
Wpływ na samopoczucie ucznia w szkole, a tym samym na jego stosunek do niej ma również panująca ogólna atmosfera szkoły oraz klasy (Sendyk, 2001, s. 194). Szczególnie niekorzystna jest atmosfera lękotwórcza, która zdaniem Ireny Obuchowskiej(1993) pojawia się, gdy uczniowie traktowani są przedmiotowo, są zastraszani, nie mają wpływu na społeczne życie szkoły oraz nie mogą podejmować decyzji związanych własnym uczeniem się. Oprócz lęku, zdaniem autorki może się wtedy pojawić niechęć a nawet nienawiść do szkoły. Alicja Kargulowa (1991) zauważa, że istotnym czynnikiem tworzącym odpowiednią atmosferę szkoły jest zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa przez niedopuszczanie sytuacji lękowych. Maria Tyszkowa (1993) twierdzi, że sytuacją szczególnie niekorzystną wychowawczo na terenie szkoły jest konflikt między nauczycielem a uczniami. Rodząc, bowiem gniew czy lęk u uczniów może prowadzić do ujawnianego przez nich negatywizmu, obniżenia motywacji do nauki oraz pogorszenia stosunku do szkoły. Relacja z nauczycielem ma więc istotny wpływ na kształtowanie się stosunku ucznia do szkoły oraz do samej nauki.
Na stosunek do szkoły wpływ mają również relacje z rówieśnikami i spostrzeganie siebie na tle grupy społecznej jaką jest klasa szkolna (Sendyk, s. 204). Jeśli kontakty dziecka z grupą rówieśniczą są powodem jego osamotnienia, poczucia braku akceptacji, czy odrzucenia, w dużej mierze wpływa to na unikanie przez ucznia szkoły oraz pojawienie się trudności przystosowawczych (Namysłowska, 1998).
Zgłoś błąd    Wyświetleń: 24222
 
   Komentarze
Jeszcze nie ma żadnych komentarzy, Twój może być pierwszy!

Dodaj komentarz
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5



Ilość głosów: 6
  Publikacje

Nowe zasady publikacji
Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Ranking publikacji 
Najczęściej zadawane pytania
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014