Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Renata Frosztęga, 2011-03-04
Zachełmna

Pedagogika, Artykuły

Współczesne teorie wychowania

- n +



Współczesne teorie wychowania



Autor: Renata Frosztęga




Analizując współczesne nurty i teorie wychowania warto byłoby najpierw zastanowić się nad samym pojęciem „wychowanie”. E. Durkheim stwierdza, że „ wychowanie jest oddziaływaniem pokoleń dorosłych na te, które jeszcze nie dojrzały do życia społecznego. Zmierza ono do wywołania i rozwinięcia w dziecku pewnej liczby stanów fizycznych, umysłowych i moralnych, jakich domaga się od niego społeczeństwo.” Podobne ujęcie terminu proponuje H. Muszyński, który przez wychowanie rozumie ogół działań „w formie interakcji społecznych” mających na celu wywołanie trwałych, pożądanych zmian w osobowości jednostki .
W literaturze pedagogicznej odnajdujemy wg M. Łobockiego dwa przeciwstawne kierunki wychowania :
• wychowanie jako oddziaływanie bezpośrednie, ukierunkowane na rozwój człowieka pod wpływem interwencji z zewnątrz, dokonywanie zmian w rozwoju wychowanków. Pozbawia ono lub znacznie ogranicza aktywne uczestnictwo samego podmiotu w procesie realizacji celów wychowawczych. Grozi to uprzedmiotowieniem dziecka, które nie będzie czuło się odpowiedzialne za własny rozwój, ponieważ całą odpowiedzialność obarczani są rodzice, wychowawcy i nauczyciele .
• wychowanie jako oddziaływanie pośrednie, wspomaganie wychowanka w jego rozwoju poprzez oddziaływanie pośrednie i okazywanie szacunku dla jego naturalnego rozwoju. Celem wychowawczym jest umożliwienie mu samorealizowania się i świadomego kreowania własnej przyszłości, a więc wprowadzenie go w „wartościowy sposób życia” , a nie przekazywanie mu gotowych rozwiązań. Wychowawca ma za zadanie zachęcać, motywować, wspomagać, a przy tym traktować swojego wychowanka jak partnera, z którym współpracuje i któremu towarzyszy w jego sukcesach i porażkach.

Praktyka pedagogiczna kieruje się w swoich działaniach w większości zasadami wychowania bezpośredniego, które nie jest traktowane przez A. Gurecką jako skuteczne, z powodu pasywności wychowanków w procesie ich rozwoju. Twierdzi ona bowiem, że skuteczne wychowanie „współwystępuje zawsze z aktywnością własną wychowanka” . We współczesnej szkole można jednak zaobserwować tendencje do włączania ucznia w jego rozwój edukacyjny i uczuciowy, poprzez stosowanie np. projektów edukacyjnych, dawanie mu możliwości oceny własnego zachowania, zadania, czy też branie pod uwagę przez nauczyciela jego propozycji i zainteresowań w planowaniu pracy w szkole. Rzadko więc mamy do czynienia z wychowaniem bezpośrednim czy pośrednim w czystej postaci.
Współcześnie występujące teorie i nurty wychowania przedstawia w swojej książce B. Śliwerski . Wymienia w niej: pedagogikę serca, radykalnego humanizmu, antypedagogikę, pedagogikę antyautorytarną, niedyrektywną, międzykulturową, pedagogikę Gestalt, emancypacyjną oraz chrześcijańską pedagogikę personalno-egzystencjalną.
Pedagogika serca zakłada, że już okresie prenatalnym ogromną rolę odgrywa środowisko, które rosnące w brzuchu matki akceptuje lub nie. Główną metodą wychowawczą jest tutaj bowiem miłość, która powinna towarzyszyć dziecku przez cały proces jego rozwoju. Dlatego też zarówno w domu jak i w szkole dziecko powinno czuć się kochane i akceptowane. Dlatego też szkoła nie powinna wywoływać w nim lęku, powinna natomiast dbać o to, aby przygotować je do życia w społeczeństwie. Dla nauczycieli powinno stać się ważne nie to, co dziecko umie, ale przede wszystkim to, jakim staje się człowiekiem. Wychowawca może w pozytywny sposób wpłynąć na zachowanie uczniów tylko i wyłącznie wtedy, jeżeli potrafi nawiązać z nimi emocjonalny kontakt. Nauczyciel nieakceptowany wyzwala w uczniach jedynie niechęć do zajęć i agresję. Nadrzędnym celem tejże pedagogiki staje się więc wychowanie człowieka, który będzie potrafił kochać.
Miłość odgrywa również ogromną rolę w pedagogice radykalnego humanizmu, reprezentowanej przez E. Fromma. Zakłada on, że niezdolność człowieka do kochania innych ludzi oraz do radzenia sobie z podstawowymi problemami egzystencjalnymi, staje się powodem przemocy i agresji. Relację nauczyciel uczeń można sklasyfikować wg Fromma w następujący sposób:
• uczeń jest podporządkowany nauczycielowi, co prowadzi do braku niezależności, buntu i hamuje prawidłowy rozwój dziecka – bliskość submisyjna;
• zarówno uczeń jak i nauczyciel zachowują swoją całkowitą niezależność a ich relacje bazują na dojrzałej miłości i obopólnej akceptacji, nie hamuje to rozwoju dziecka i nie powoduje konfliktów – bliskość całkowitej i najgłębszej zażyłości.
Wychowawca powinien dawać swojemu uczniowi możliwość wyboru, podejmowania ryzyka, tworzenia, a jednocześnie dbać o to, aby stał się człowiekiem ciepłym, życzliwym i kochającym życie.

Kolejnym nurtem jest stworzona przez amerykańskiego terapeutę i pedagoga Carla Rogers’a pedagogika niedyrektywna, która wywarła ogromny wpływ na powstanie szkół alternatywnych. Eliminuje ona hierarchię „góra-dół” w relacji nauczyciel-uczeń, wprowadzając tym samym zasadę partnerstwa. Wychowawca obdarza dziecko pełnym zaufaniem, nie ma prawa go w jakikolwiek sposób kontrolować, może mu jedynie zaproponować pomoc wychowawczą. Nauczyciel interweniuje tylko wtedy, gdy uczeń sam poprosi go o pomoc, która jednak w żaden sposób nie powinna naruszać jego autonomii dziecka. Jego zadaniem jest natomiast m. in. motywacja ucznia do dalszego działania, wskazywanie możliwych rozwiązań, dawanie wskazówek, jeżeli uczeń nie wie, jak ma postąpić i prosi go o pomoc. Pedagogika niedyrektywna rezygnuje z oddziaływania na dziecko poprzez autorytety czy wzory osobowe. Dziecko bierze pełną odpowiedzialność za swoje czyny, jest bowiem najlepszym przewodnikiem dla zrozumienia samego siebie. Naczelnym hasłem tejże pedagogiki jest założenie, że szkoła nie jest jedynym miejscem, które może edukować dziecko, równie dobrze może ono uczyć się w domu, w muzeum, w bibliotece, z rodzicami, wykorzystując telewizję czy komputer. Nauczyciel nie jest osobą niezbędną.

Powstała w latach 70. w Niemczech pedagogika międzykulturowa stawia sobie za cel umożliwienie ludziom nabycia umiejętności, które pozwolą im na zrozumienie obcej dla nich kultury oraz spotkanie z ich przedstawicielami w atmosferze tolerancji i bez jakichkolwiek uprzedzeń rasowych czy kulturowych. Realizowana jest ona m. in. podczas wymian międzynarodowych dzieci i młodzieży.
Pedagogika ta wyróżnia się trzy poziomy wychowania:
• pierwszy poziom: płaszczyzna polityczna - celem wychowania jest tolerancja, wzajemne zrozumienie między wieloma kulturami,
• drugi poziom: płaszczyzna działań społecznych – celem jest solidarność międzyludzką, wspólnota różnych kultur;
• trzeci poziom - niezbędna jest tu moralność jednostki i społeczeństwa.

Kolejną pedagogiką omawianą przez Śliwerskiego jest pedagogika Gestalt, znana też jako pedagogika postaci (Gestalt = niem. postać, kształt). Opiera sięona na trzech fundamentach:
• edukacja skoncentrowana na integracji sfery emocjonalnej i poznawczej ucznia. Jej istotą jest łączenie w procesie wychowania i kształcenia młodego człowieka jego emocji, postaw, wartości oraz docieranie poprzez te działania do coraz głębszych sfer jego istnienia, do jego człowieczeństwa. Należy pomagać w rozwijaniu zainteresowań, nie krytykować ostro wartości wychowanka, pozwolić mu do pewnego stopnia uczyć się na własnych błędach.
• zajęcia interakcyjne skupione na temacie. Celem tych interakcji jest osiągnięcie równowagi pomiędzy następującymi komponentami procesu kształcenia: treściami i tematem zajęć (TO), indywiduum z jego własną biografią, potrzebami fizycznymi, duchowymi i moralnymi oraz umiejętnościami komunikowania się z samym sobą i z otoczeniem (JA) oraz pomiędzy grupą jako całością (MY).
• pedagogika integracyjna; człowiek jako nierozerwalne ciało, psychika i dusza żyje w nierozerwalnym związku ze środowiskiem społecznym i ekologicznym. Współdziałając z tymi środowiskami zdobywa swoją tożsamość.
Teoria ta zakłada, że nauczyciel i uczeń uczą się od siebie nawzajem. Koncepcja ta charakteryzuje się otwartą strategią wychowania. Wychowanka należy traktować jako pełnoprawną osobę, akceptować jego zachowań, eliminowaniu sytuacje stresujące. Postępowanie wychowawcze ma doprowadzić do wyzwolenia samodzielności wychowanka, nie ma mowy o jakiejkolwiek manipulacji czy dominacji. Rezygnuje się stopniowo z kontroli zewnętrznej czy karania, na rzecz kontroli wewnętrznej.

Stosunkowo nowym nurtem jest antypedagogika, u którego podstaw leży Ruch Praw Dziecka. Głównym jego celem jest równouprawnienie: każdy człowiek od chwili urodzin jest suwerenną istotą. Wynika z tego podstawowy postulat zapewnienia dzieciom wszelkich praw i przywilejów jakie przysługują dorosłym. Antypedagogiczny obraz człowieka zawiera przeciwstawne do pedagogicznego przekonania, że młody człowiek już od urodzenia wie, co jest dla niego dobre. Natomiast pedagogiczny obraz człowieka prowadzi do postawy roszczeniowej: „ja wiem lepiej niż ty, co jest dla ciebie dobre”. Wychowanie proponowane przez tradycyjna pedagogikę uważa się za nietolerancyjne, nieufne, totalitarne, zmierzające do pozbawienia własnego Ja. Uznaje się je wręcz za wrogie dziecku. Antypedagogika przyznaje dziecku prawo do samodzielnego wyboru nauki. Nauczyciel przekazuje młodym ludziom wiedzę, którą mogą sobie przyswoić, a więc nauczyć się je, bądź ją odrzucić. Przyswoić oznacza, że informuję wyczerpująco o danej sprawie, ale nie oczekuję i nie wymagam jej przyswojenia. Nie ma tu ani ingerencji w sprawy drugiego człowieka ani roszczenia pedagogicznego. Dzieci powinny się czegoś nauczyć, lecz w formie, w której treści nauczania podawane są bez jakiegokolwiek roszczenia do wychowania.
Chrześcijańska pedagogika personalno-egzystencjalna jest radykalnym nurtem w naukach o wychowaniu. Jej przedstawicielem w Polsce jest ks. prof. Janusz Tarnowski. Według Tarnowskiego człowiek jest jednością dwóch bytów: materialnego i duchowego. Człowiek nie jest tylko częścią społeczności, ale jest istotą społeczną. Oznacza to, że staje się w pełni osobą tylko, jeśli angażuje się dla innych, obdarza sobą innych i jest kimś dla drugich. Człowiek jako osoba kieruje się w stronę Boga, zawierzając mu się całkowicie. Wychowanie według J. Tarnowskiego ma następujące cechy :
1. człowieczeństwo - wychowanie jest bowiem spotkaniem co najmniej dwóch osób obdarzonych wielką godnością, ma pomóc każdemu w odnalezieniu i urzeczywistnieniu "najgłębszego ja",
2. permanencja - wychowanie trwa przez całe życie, a nie tylko na jego początku
3. inter - i intraakcyjność - w sytuacji wychowawczej - wychowawca oddziałuje na wychowanka, a wychowanek na wychowawcę, a także zachodzą relacje z samym sobą czyli samowychowanie
4. nieokreśloność - oddziaływania wychowawcze zachodzą w trudno określonych sytuacjach, zdarzeniach, muszą otwierać się na nowości (uczą pokory) przy równoczesnym zachowaniu równowagi, ugruntowaniu swojej wiedzy i systemu wartości
5. transgresyjność - w relacjach z innymi i z samym sobą przekraczanie swoich trudności, ograniczeń - samego siebie, "Człowiek bowiem stale powinien przekraczać samego siebie, miarą zaś jego rozwoju jest nieskończoność".

Pedagogika antyautorytarna jest prądem w naukach o wychowaniu, który został ukształtowany w opozycji do różnych odmian autorytaryzmu i totalitaryzmu w świecie. Wg tego nurtu wychowanie powinno skoncentrować uwagę na wczesnym dzieciństwie, ponieważ wszystkie charaktery kształtują się już wtedy. Szczególny nacisk kładł na bliskość, rodzinność, rodzicielstwo z opieką, troskę o dzieci, ich potrzeby i życie. Każde dziecko jest indywidualne, powinno posiadać niezależność odrębność, powinno być kochane i wzmacniane. Nie powinno ani oglądać ani doświadczać kar cielesnych, bo one w nim mogą rodzić agresję,co daje odreagowanie na słabszych. Rodzice antyautorytarni to słuchający swoich dzieci, ich racji, rozmawiający z nimi o ich problemach. Pedagodzy antyautorytarni wychowują dzieci bez surowości, starają się zrozumieć i poznać mechanizmy dziecięcych. Antyautoryteci uważali, że dzieci i ich wychowanie nie oznacza postawy manipulowania, narzucania wizji dorosłych. Dziecko wraz ze swoim rozwojem rozwija swoje zasady-reguluje podstawowe potrzeby występujące w każdym okresie życia, potrafi ujawniać swoje potrzeby: tj. jedzenie, spanie, seksualizm, zachowania społeczne, zabawy czy uczenie się. Celem pedagogiki jest dziecko jako indywidualny człowiek, niepowtarzalny, oryginalny. Jego rozwój to nie tylko edukacja czy rozwój intelektualny, ale też postawa krytycznej autorefleksji.
Najbardziej znane szkoły, powstałe w oparciu o pedagogikę antyautorytarną: Wolna Szkoła we Frankfurcie, Szkoła w Bielefeld ,w Hanowerze, Autorska Szkoła Samorozwoju we Wrocławiu. Cechuje je nowoczesna myśl pedagogiczna, niekonwencjonalne metody dydaktyczne: przezwyciężanie władczych postaw dorosłych, rezygnacja z tradycyjnego kształcenia i dobrowolność wyboru przedmiotów nauczania, połączenie metod dydaktycznych do możliwości i doświadczeń dzieci.

Ponad wszelką wątpliwość można stwierdzić, że żadna z przedstawionych teorii nie jest wolna od krytyki. Efektywność wychowania zależy od wielu czynników, m. in. od: postawy nauczyciela, jego umiejętności psychospołecznych, porozumienia w klasie , stopnia poznania dzieci i młodzieży, współudział wychowanka w jego rozwoju . Korzystanie w swoim działaniu wychowawczym z wielu teorii zwiększa prawdopodobieństwo skuteczności wychowania. Nie podlega jednak dyskusji fakt, iż problem wychowania jest ważną i wartą analizy kwestią.












BIBLIOGRAFIA

Łobocki, M. , „W poszukiwaniu skutecznych form wychowania”, Warszawa 1990
Łobocki, M. ,”ABC wychowania”, Lublin 1999
Dąbrowska, T. E., Wojciechowska-Charlak, B. „Między praktyką a teorią wychowania”, Lublin 1997
Łobocki, M. „Teoria wychowania w zarysie”, Kraków 2004
Śliwerski, B.: „Współczesne teorie i nurty wychowania” Kraków 1998

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 10125
 
   Komentarze
  • antymentor, 2011-03-06

    Wspomniana polska autorka koncepcji wychowania włączającego nazywała
    się Antonina Gurycka (a nie Górecka).



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Średnia ocena: 6



    Ilość głosów: 1
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014