Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Artur Mikulski, 2010-05-17
Potworów

Historia, Artykuły

Konstytucja 3 maja - okoliczności uchwalenia.

- n +

Konstytucji 3 maja - okoliczności uchwalenia.

Konstytucja trzeciego maja uchwalona w 1791 roku przez Sejm Wielki
( zwany też „Czteroletnim”) pod nazwą „Ustawy rządowej” była pierwszą w Europie ,a drugą na świecie po konstytucji amerykańskiej ustawą zasadniczą regulującą ustrój państwowy .
Obowiązywała jedynie przez 15 miesięcy . Na dłużej nie pozwoliły Rosja i Prusy , które dokonały kolejnego rozbioru .
Naród polski poczuł się oszukany i ograbiony z wolności ale zaczął rozwijać się kult Konstytucji ,która poprzez dziesiątki lat zaborów wyrażała ideę niepodległości dla wszystkich pokoleń Polaków .
Trzeci maja to również święto Matki Bożej Królowej Polski .To jej opiece i władzy poświęcił przed laty król Jan Kazimierz państwo polskie . Wiele lat później w wolnej Polsce w 1924 roku papież ustanowił w tym dniu święto Królowej Polski .
Dzień 3 maja to dzień wolności i radości dla Polaków ,aby to zrozumieć przenieśmy się teraz w tamte czasy .
Od początku XVIII wieku sytuacja Polski stale się pogarszała, niewiele pozostało z dawnej potęgi państwa polskiego, wpłynęły na to min. nieudolne rządy dwóch królów Polski pochodzących z Saksonii (Augusta II Mocnego i Augusta III) ,kiedy to osłabiona Rzeczpospolita stanowiła z jednej strony element równowagi europejskiej, z drugiej zaś łatwy łup dla sąsiadów. Po roku 1736 r. zamarła praktycznie działalność najwyższego organu Rzeczpospolitej – sejmu. Do śmierci Augusta III (1763) nie doszedł do skutku ani jeden sejm; zerwano ich łącznie 13 , wszystkie przez zasadę „liberum veto”.
W takich warunkach Polska popadała w coraz to większą zależność polityczną od sąsiadujących z nią państw, a w szczególności od Rosji. W 1764 r. po śmierci króla Augusta III w granice Rzeczpospolitej wkroczyły wojska rosyjskie i pod ich bokiem zawiązał się sejm konwokacyjny ( podczas , którego dokonano wyboru króla). Nowym królem został wybrany dzięki poparciu Katarzyny II (carycy rosyjskiej) Stanisław August Poniatowski .
Władca ten, zafascynowany kulturą zachodnioeuropejską i ubierający się zgodnie z najnowszą modą, nie znosił poglądów i zachowań większości szlachty. Pragnął przeprowadzić reformy, wzmocnić państwo, rozbudować i unowocześnić stolicę. Wspierał literatów i artystów, a dla najwybitniejszych z nich wydawał tzw. „obiady czwartkowe”. Spotykał się z ministrami aby omawiać najważniejsze sprawy – konieczność uzdrowienia finansów państwa czy przeprowadzenie reformy prawa i wojska. Uważał jednak, że zmiany nie są możliwe bez zgody jego protektorki, carycy Katarzyny II. O sprawach wewnętrznych Rzeczpospolitej coraz częściej decydowali ambasadorowie rosyjscy.
Polityka taka oraz spory wewnętrzne w państwie polskim doprowadziły w konsekwencji do I rozbioru Rzeczpospolitej. 5 sierpnia 1772 roku w Petersburgu miedzy Rosją , Austrią i Prusami podpisana została „Konwencja rozbiorowa”- pierwszy rozbiór Polski. Prusy zagarnęły 36 tyś. km2 ziem polskich zamieszkanych przez 580 tyś osób, Austria 83 tyś. km2 z 3 mln mieszkańców , Rosja zaś 92 tyś. km2 zaludnionych przez ponad 1 mln osób. Rzeczpospolita utraciła jedną trzecią swego terytorium.
Na zwołanym pod presją państw zaborczych w 1773 r. sejmie szlachta Rzeczpospolitej ratyfikowała traktat rozbiorowy. Protesty Rejtana i Korsaka nic nie dały. Rzeczpospolita podpisała z sąsiadami bardzo dla niej niekorzystne układy handlowe.
Sytuacja ta wstrząsnęła większą częścią społeczeństwa polskiego. Jeszcze na tym samym sejmie podjęto szereg uchwał mających na celu poprawić sytuację w Polsce min. powołano do życia Komisję Edukacji Narodowej w 1773 r., pierwszego nowoczesnego ministerstwa oświaty.
Jednak na przeprowadzenie jakiś radykalnych reform w Rzeczpospolitej było na razie za wcześnie. Polacy zdawali sobie sprawę z tego, że przeprowadzenie głębokich reform w państwie musi być związane z powstaniem odpowiedniej sytuacji międzynarodowej, wzrostem napięć pomiędzy państwami zaborczymi .
Sytuacja taka nadarzyła się gdy Rosja uwikłała się w wojnę z Turcją i wycofała swoje wojska z terenu Rzeczpospolitej, a wydarzenia w rewolucyjnej Francji zaprzątnęły uwagę Prus i Austrii, wtedy to państwo polskie odzyskało swobodę działania. Twórcy Konstytucji 3 maja pragnęli wykorzystać tę sprzyjającą chwilę, by opierając się na Anglii i Prusach – dokonać reformy ustroju, który by umocnił państwo polskie i przywrócił mu poważnie do tej pory ograniczoną suwerenność. Świadomość tego została z precyzyjną jasnością sformułowana w preambule Konstytucji, gdzie czytamy: „ Długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady, a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje i z tej dogorywającej chwili, która nas samych sobie wróciła, wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą, egzystencję polityczną, niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony, chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć (...) niniejsza konstytucję uchwalamy”.
Podczas sejmu walnego , nazwanego później Sejmem Wielkim (1788-1792) , zwołanego do Warszawy, starli się zwolennicy reform z konserwatystami pragnącymi zachować dotychczasowy porządek.
Stronnictwo skupione wokół Ignacego Potockiego i Adama Kazimierza Czartoryskiego określało się jako patriotyczne. Dążyło ono do usprawnienia władzy sejmu i rządu oraz przyznania pełni praw mieszczanom. Domagało się również zerwania więzi z Rosją i szukania pomocy u króla pruskiego.
Przeprowadzenia reform chciało także stronnictwo królewskie-dworskie ze Stanisławem Augustem Poniatowskim na czele. Władca ciągle liczył na przychylność Katarzyny II. Kiedy okazało się, że nie pozwoli ona wzmocnienie polskiej armii, ani tez na poważne reformy ustroju, oba stronnictwa zawarły porozumienie. Starano się pozbawić Rosję wpływu na sprawy wewnętrzne Rzeczpospolitej i zaczęto prowadzić rozmowy z Prusami. Warunki jakie Prusy postawiły w zamian za pomoc okazały się nie do przyjęcia dla Polski.
Trzecie stronnictwo nazywano hetmańskim, gdyż przewodzili mu hetmani Seweryn Rzewuski i Ksawery Branicki. Reprezentowali oni program powrotu ustroju z epoki rządów saskich. Z poparciem ambasadora rosyjskiego planowali przeciwstawić się jakimkolwiek próbom reform.
Obradom sejmu przewodniczyli marszałkowie : Stanisław Małachowski z Korony i Kazimierz Nestor Sapiecha z Litwy. Obrady trwały cztery lata ( dwie kadencje), a posłowie zawiązali konfederację. Dzięki temu uchwały mogły zapadać większością głosów, a zasada liberum veto nie obowiązywała.
Już w pierwszym roku obrad podjęto uchwałę o powołaniu 100- tysięcznej armii , finansowanej z dochodów duchowieństwa, szlachty i dóbr królewskich. Jedna z uchwał przyjętych w następnym roku zmuszała zaś Rosję do wycofania swych wojsk z terenów Rzeczpospolitej.
W grudniu 1789 r. prezydent Warszawy Jan Dekert zorganizował tzw. „czarna procesję”. Ubrani na czarno delegaci różnych miast z Dekertem na czele udali się do sejmu, domagając się praw dla mieszczan. Dzięki tej kampanii w kwietniu 1791 Sejm Wielki uchwalił „Prawo o miastach królewskich” przyznające szereg przywilejów mieszczanom dostępnych do tej pory tylko szlachcie polskiej.
Tymczasem w tajemnicy przed stronnictwem hetmańskim przygotowano „Ustawę rządową” czyli Konstytucję, mającą wprowadzić reformę ustroju rzeczpospolitej. Ostateczna jej wersje opracowali wspólnie król, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj.
Konstytucja została uchwalona w drodze zamachu , posłów nie zapoznano wcześniej z tekstem ustawy, uchwalono ją w obecności jedynie 1/3 składu posłów ( skorzystano z wyjazdu posłów i przywódców stronnictwa hetmańskiego na święta wielkanocne). Trzeciego maja 1791 na placu Zamkowym przed Zamkiem Królewskim, w którym obradował sejm, zgromadziły się tłumy warszawiaków. Król Stanisław August, odpowiednio wykorzystując spływające depesze stwierdził, że jedyny ratunek dla państwa widzi w przyjęciu ustawy rządowej, czyli konstytucji. Tekst gotowej ustawy przeczytano i przy ogólnym aplauzie uchwalono. Ustawa rządowa – Konstytucja 3 maja była drugą na świecie, a pierwszą w Europie ustawą zasadniczą, kończyła okres Rzeczypospolitej szlacheckiej, rozpoczynała okres Rzeczypospolitej oświeconej. Uchwalona samodzielnie przez Polaków, bez ingerencji w nasze sprawy z zewnątrz, była próbą zerwania więzów zależności od obcych mocarstw.
Oceniając ogólnie Ustawę Rządową należy podkreślić zwartość i zwięzłość, w których znalazła wyraz umiejętność syntezy jej twórców. W jedenastu obszernych artykułach zawarto najważniejsze zagadnienia społecznego i politycznego ustroju Rzeczpospolitej.
Artykuł I Konstytucji przyznawał katolicyzmowi charakter religii państwowej ,zapewniając tolerancję wyznaniom niekatolickim i religiom niechrześcijańskim .
Artykuł II dotyczył stanu szlacheckiego w Rzeczypospolitej , uznawał szlachtę za najpierwszych obrońców wolności i gwarantował jej wolność od uwięzienia bez wyroku sądu .
Artykuł III nadawał miastom szeroki samorząd i wewnętrzną autonomię. Zapewniał mieszczanom miast królewskich wolności osobiste i prawa obywatelskie .
Artykuł IV mówił o opiece prawa i rządu krajowego nad chłopem (nie zniesiono poddaństwa i pańszczyzny),oraz nadawał wolność osobistą przybyszom z zagranicy (swoim i obcym ) .
Artykuł V wyjaśniał podstawy ustroju Rzeczypospolitej stwierdzając ,że: „wszelka władza społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu [...]trzy władze rządu narodu polskiego składać powinny i z woli prawa niniejszego na zawsze składać się będą, to jest :władza prawodawcza w Stanach zgromadzonych , władza najwyższa wykonawcza w królu i Straży i władza sądownicza”.
Artykuł VI poświęcony był organizacji sejmu: Sejm czyli Stany Zgromadzone składały się z dwóch izb: izby poselskiej i senatorskiej ,której przewodniczył król .Zniesiono liberum veto ,odtąd wszystkie decyzje Sejmu zapadać miały większością głosów . Ustanowiono również iż zmiana konstytucji będzie możliwa na zwoływanym co 25 lat Sejmie nadzwyczajnym .
Artykuł VII omawiał władzę wykonawczą Rzeczypospolitej ,która należała do króla i Straży Praw . W skład Straży wchodzić mieli :prymas , prezes Komisji Edukacji Narodowej oraz pięciu ministrów . Wprowadzono po raz pierwszy na świecie odpowiedzialność ministrów przed parlamentem .
Artykuł VIII powierzył sprawowanie wymiaru sprawiedliwości niezależnym sądom ,z podziałem kompetencji według stanu osób stających przed trybunałem . Nie wprowadzono zasady równości wobec prawa .
Artykuły IX i X objęły problemy regencji i wychowania następcy tronu .
Artykuł XI pod tytułem „Siła zbrojna narodowa głosił :” Wszyscy przeto obywatele są obrońcami całości i swobód narodowych . Wojsko nic innego nie jest tylko wyciągnięta siła obronna i porządna z ogólnej siły Narodu (....) Wojsko winno Narodowi strzeżenie granic i spokojności powszechnej ,słowem winno być jego najsilniejszą tarczą” .
Podyktowana głęboką troską o losy narodu i państwa, Konstytucja 3 Maja wychodziła z realistycznej oceny układu sił społecznych i politycznych w kraju. Nie bez znaczenia było też zrozumiałe pragnienie niedrażnienia mocarstw ościennych, by uzyskać uznanie przez nich dokonanych przemian. Była więc Konstytucja 3 Maja kompromisem między ideałami przyświecającymi jej twórcom a rzeczywistością. Była również Konstytucja majowa wyrazem dominującej w polskiej myśli politycznej niechęci do rozwiązań ekstremalnych, poszukiwaniem form, które mogłyby uzyskać konsens znacznej większości „narodu politycznego” Polski i Litwy. Powstała z ducha reformy, ale i umiarkowania, walki o zachowanie suwerenności, ale i społecznego kompromisu.
Entuzjastyczne przyjęcie „Ustawy rządowej” przez opinię publiczną Europy kontrastowało ze stanowiskiem absolutystycznych mocarstw ościennych, gdzie Konstytucje 3 Maja uznano za rewolucję. Tak nazywała ją w swojej korespondencji Katarzyna II. Monarchini ta uzasadniała interwencję swoich wojsk w Rzeczypospolitej tym, że Konstytucja 3 Maja, stanowiąc rzekomo ucieleśnienie jakobińskich zasad, była wyzwaniem rzuconym monarchicznemu legitymizmowi. Z walki przeciw targowiczanom i interwencji obcej zrodziła się insurekcja kościuszkowska.
Poczęta jako oręż w obronie zagrożonej niepodległości oraz jako zapoczątkowanie dzieła społecznej i politycznej przebudowy nie w drodze krwawej rewolucji, lecz w ciągu pokojowych reform, Konstytucja 3 Maja należy do najświetniejszych tradycji Rzeczypospolitej.


Zgłoś błąd    Wyświetleń: 6086
 
   Komentarze
Jeszcze nie ma żadnych komentarzy, Twój może być pierwszy!

Dodaj komentarz
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 3.14



Ilość głosów: 7
  Publikacje

Nowe zasady publikacji
Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Ranking publikacji 
Najczęściej zadawane pytania
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014