Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Natalia Antoń, 2010-04-29
Brzozów

Pedagogika, Artykuły

KOMPETENCJE PEDAGOGICZNE NAUCZYCIELA.

- n +

Kompetencje pedagogiczne nauczyciela
W literaturze pedagogicznej można spotkać różne definicje kompetencji. Najtrafniej ujmuje ją M. Czerepaniak- Walczak uznając że jest to” szczególna właściwość, wyrażająca się w demonstrowaniu na wyznaczonym przez społeczne standardy poziome, umiejętności adekwatnego zachowania się oraz przyjmowania na siebie odpowiedzialności za nie” . Inaczej mówiąc to precyzyjne i przemyślane wykorzystanie posiadanej wiedzy
w praktyce, i usprawnianie podejmowania odpowiednich decyzji i czynności. W ujęciu lingwistycznym kompetencja rozumiana jest jako zakres uprawnień, pełnomocnictw, zakres czyjejś wiedzy, umiejętności lub odpowiedzialności (od łac. competentia- odpowiedzialność, zgodność, uprawnienie do działania) . W. Okoń podaje, iż
w „ pedagogice jako zdolność do osobistej samorealizacji kompetencja jest podstawowym warunkiem wychowania; jako zdolność do określonych obszarów zadań kompetencja jest uważana za rezultat procesu uczenia się” .
Współczesnej sytuacji społeczno-kulturowej, którą cechują próby przezwyciężania zjawisk kryzysowych paradygmatu edukacji opierającej się na wiedzy, szczególne znaczenie ma realizacja kompetentnego podejścia w profesjonalnym przygotowaniu nauczycieli. Żeby człowiek mógł działać skutecznie w nowych warunkach już nie wystarcza tylko wiedza i umiejętności. Podczas przygotowania zawodowego i doszkalania zachodzi konieczność wzmacniania identyfikacji zawodowej oraz kształtowania kompetencji zawodowych nauczyciela, które są traktowane jak fundament wiedzy. Intelektualnie i osobowościowo uwarunkowane są doświadczeniem funkcjonowania społeczno – zawodowego człowieka. Kompetencje zawodowe wyrażają związek jego przygotowania teoretycznego i praktycznego do wykonania działalności pedagogicznej. Kompetencje zawodowe nauczyciela rozpatruje się również jako uogólnione cech osobowościowych, zawierające gotowość teoretyczno- metodologiczną, przedmiotową, pedagogiczno- psychologiczną, kulturalną i technologiczną do produktywnej działalności pedagogicznej.
N. Łobanowa badając problem kompetencji zawodowych wyróżniła następujące składniki, które współdziałają i wzajemnie się przenikają:
- treściowy,
- zawodowo- działalnościowy,
- zawodowo- osobowościowy,
Kompetencje można podzielić na podgrupy:
o Podstawowe – intelektualne, zapewniające funkcjonowanie, panowanie nad operacjami umysłowymi.
o Osobowościowe – cechy osobowości, odpowiedzialność, zdyscyplinowanie, nastawienie na osiągnięcie celu.
o Społeczne – zapewniające funkcjonowanie społeczne.
o Zawodowe – grupa kompetencji inwariantnych, grupa kompetencji społecznych.
Podstawowymi grupami kompetencji zapewniającymi osiągnięcie pożądanego wyniku w procesie działalności zawodowej są:
1. Kompetencje akademickie- zapewniają działalność intelektualną, pokazują władanie operacjami umysłowymi, zdolność i umiejętność uczenia się,
2. Społeczno-osobowościowe- zapewniają współdziałanie społeczne w procesie funkcjonowania na podstawie społecznie wartościowych cech osobowościowych,
3. Kompetencje zawodowe- na które składają się:
- kompetencje inwariantne odpowiadające za nauczanie, wychowanie, działalność dydaktyczno- metodyczna, innowacyjna, organizowanie i zarządzanie,
- kompetencje specjalne mające zastosowanie w działalności oświatowej, dydaktyczno-metodycznej, naukowej, eksperymentalno-badawczej, psychologiczno-pedagogicznej .
Kluczem do właściwego funkcjonowania edukacyjnego ucznia jest nauczyciel. Od jego kwalifikacji i cech osobowościowych zalezą efekty kształcenia, wychowania
i samokształcenia. Znamienną cechą obecnie prowadzonych analiz różnych zawodów jest posługiwanie się pojęciem kompetencji, które są gwarancją dobrze wykonanej pracy
i osiągania sukcesów.
Niezbędne kompetencje nauczyciela klas początkowych, warunkujące rozwijanie aktywności samokształceniowej uczniów, można rozpatrywać w aspekcie prakseologicznym, komunikacyjnym, kreatywnym, informatycznym i autoedukacyjnym .
Omawiając kompetencje nauczycieli, wyróżnia się najczęściej trzy ich grupy,
a mianowicie:
• kompetencje merytoryczne, dotyczące zagadnień nauczanego przedmiotu – nauczyciel
jest ekspertem i doradca przedmiotowym;
• kompetencje dydaktyczno-metodyczne, dotyczące warsztatu nauczyciela i ucznia,
a wiec metod i technik nauczania i uczenia się, zwłaszcza aktywizujących,
projektowych i pracy grupowej – nauczyciel jest doradcą dydaktycznym;
• kompetencje wychowawcze, dotyczące różnych sposobów oddziaływania na uczniów,
należą do nich umiejętności komunikacyjne, nawiązywania kontaktów, rozwiązywania
problemów danego wieku rozwojowego itp. – nauczyciel jest doradcą wychowawczym
i życiowym .
Poszczególne kompetencje nauczycielskie niezbędne do wykonywania założonych wtoku kształcenia, dokształcania i doskonalenia funkcji K. Denek ujął jako:
a) kompetencje prakseologiczne, wyrażające się skutecznością nauczyciela
w planowaniu, organizowaniu, kontroli i ocenie procesów edukacyjnych;
b) kompetencje komunikacyjne, wyrażające się w skuteczności zachowań językowych
w sytuacjach edukacyjnych;
c) kompetencje współdziałania, manifestujące się skutecznością zachowań
prospołecznych i sprawnością działań integracyjnych;
d) kompetencje kreatywne, objawiające się w innowacyjności i niestandardowości
działań nauczycielskich;
e) kompetencje informatyczne, uwidaczniające się w sprawnym korzystaniu
z nowoczesnych źródeł informacji;
f) kompetencje moralne, wyrażające się w zdolności do pogłębionej refleksji
moralnej przy ocenie dowolnego czynu etycznego .
J. Szempruch wymienia różne rodzaje kompetencji które opisuje pod względem umiejętności prezentowanych przez nauczyciela:
Kompetencje interpretacyjno-komunikacyjne- wyrażają się umiejętnością rozumienia i definiowania sytuacji edukacyjnych oraz skutecznością zachowań komunikacyjnych, zarówno werbalnych, jak niewerbalnych. Dotyczą one m.in.:
• Posiadania wiedzy o komunikacji interpersonalnej i umiejętności spożytkowania jej dla celów edukacyjnych;
• Nabywania umiejętności interpretacji różnych sytuacji edukacyjnych
i dostosowania do nich własnego stylu porozumiewania się z uczniem;
• Nabycia umiejętności nawiązywania i podtrzymywania kontaktu z uczniem, a także właściwego odbierania i interpretowania przekazów edukacyjnych;
• Zrozumienia dialogowego charakteru relacji nauczyciel- uczeń,
i umiejętności właściwego formułowania przekazów edukacyjnych;
• Nabywanie umiejętności posługiwanie się stosownie do sytuacji pozajęzykowymi środkami wyrazu;
• Doskonalenia poprawności, czytelności i etyczności własnych zachowań językowych;
Kompetencje kreatywności- zdolność do tworzenia czegoś nowego
i oryginalnego, rozwijanie potencjalnych dyspozycji do twórczości u swoich uczniów. Kompetencje te wyrażają się innowacyjnością i prorozwojową skutecznością działań nauczyciela. Przejawia ją nauczyciel który:
• Rozumie i zna swoistość działania pedagogicznego jako twórczego
i niestandardowego;
• Zna możliwości i bezpieczne granice w dokonywaniu twórczym zmian pracy nauczyciela i szkoły;
• Umie tworzyć i przekształcać elementy własnego warsztatu pracy;
• Rozumie i umie działać na rzecz zwiększenia autonomii podmiotów edukacyjnych;
• Umie myśleć kreatywnie oraz stymulować rozwój samodzielnego
i krytycznego myślenia, samokształcenia i pracy nad sobą oraz swoich wychowanków;
• Umie planować własną koncepcje doskonalenia i samokształcenia zawodowego;
• Umie badać własną praktykę, dokonywać nad nią refleksji i tworzyć na tej postawie własną wiedzę zawodową.
Kompetencje współdziałania- skuteczność zachowań prospołecznych nauczyciela i sprawność w integrowaniu zespołów uczniowskich oraz innych przedmiotów edukacyjnych. Wyróżniają się głównie:
• Posiadanie wiedzy o prawidłowościach współdziałania i rozwoju społecznym uczniów oraz umiejętnością jej odpowiedniego wykorzystywania do tworzenia z grupy uczniowskiej środowiska wychowawczego;
• Rozumienie związków zachodzących między własnym stylem interakcyjnym a procesami społecznymi w grupie uczniowskiej;
• Umiejętnością modyfikowania własnego stylu kierowania grupą wychowanków w zależności od stopnia ich rozwoju i dojrzałości społeczno- moralnej;
• Umiejętnością rozwiązywania sytuacji konfliktowych przez negocjacje
i kompromis oraz kształcenia u wychowanków tej umiejętności;
• Rozumieniem potrzeby współpracy z pozaszkolnymi uczestnikami procesu edukacyjnego i umiejętnością współdziałania na rzecz tworzenia warunków do uczenia się we współpracy i współodpowiedzialności za jego efekty;
 Kompetencje pragmatyczne- wyrażają się skutecznością nauczyciela
w planowaniu, organizowaniu, realizacji i ewaluacji procesów edukacyjnych. Dotyczą one umiejętności:
• Dysponowania podstawową wiedza psychologiczną, pedagogiczna
i metodyczną o skutecznym działaniu pedagogicznym;
• Rozpoznawania wyjściowego stanu warunków działania pedagogicznego;
• Rozumienia potrzeby i umiejętności różnicowania projektów działania
w zależności od dokonywania diagnoz, podmiotowych możliwości ucznia oraz materialno- kulturowych warunków działania;
• Realizacji założeń edukacji integracyjnej;
• Posługiwania się podstawowymi elementami warsztatu pracy nauczyciela
w kształceniu i wychowaniu;
• Umiejętność opracowania własnego programu realizacji przedmiotu
z uwzględnieniem podstawy programowej;
• Rozumienie procesów ewolucji szkolnej oraz umiejętności opracowania
i posługiwania się różnymi technikami kontroli osiągnięć uczniów;
• Znajomość polskiego systemu edukacji, prawodawstwa zawodowego oraz umiejętności prowadzenia dokumentacji wymaganej przez szkołę.
Kompetencje informatyczno-medialne- wyrażają się one umiejętnością wykorzystywania technologii informacyjnej i komunikacyjnej w doskonaleniu procesów edukacyjnych . W zakresie tych kompetencji wskazuje się m.in.:
• Umiejętność obsługi komputera, wideo i innego sprzętu technicznego;
• Umiejętność wykorzystania nowoczesnej technologii do wspomagania procesu nauczania i uczenia się;
• Umiejętność tworzenia autorskich programów edukacyjnych
i udostępniania ich w sieci .
Klasyfikację kompetencji zawodowych nauczyciela przedstawia również S. Dylak w swych licznych opracowaniach dotyczących tej problematyki. Odwołując się do licznych pozycji literatury zagranicznej podaje, iż kompetencje nauczycielskie można podzielić na trzy grupy:
a) kompetencje bazowe, pozwalające nauczycielowi na porozumienie się z dziećmi
i współpracownikami;
b) kompetencje konieczne, bez których nauczyciel nie mógłby pracować konstruktywnie, należą do nich kompetencje interpretacyjne, autokreacyjne oraz realizacyjne;
c) kompetencje pożądane, które mogą, lecz nie muszą znajdować się w profilu zawodowym danego nauczyciela; należą do nich zainteresowania i umiejętności związane ze sportem, sztuką .
Biorąc pod uwagę standardy kształcenia zawodowego nauczycieli, wyróżniamy niezbędne kompetencje, które umożliwią mu pełnienie funkcji: fachowca, menedżera, inspiratora i integratora. Kompetencje te zdaniem Czesława Banacha można ujmować
w zakresie nauczania, wychowania, opieki, diagnozowania, resocjalizacji, współpracy ze środowiskiem, działalności innowacyjno-reformatorskiej i badawczej.
Autor wysuwa na pierwszy plan takie kompetencje, jak:
1. merytoryczne (rzeczowe);
2. prakseologiczne (dydaktyczne i psychologiczno-pedagogiczne) − wyrażają się
w skuteczności nauczyciela w planowaniu, organizowaniu, kontroli i ocenie procesów edukacyjnych;
3. komunikacyjne – wyrażają się w skuteczności zachowań językowych w strukturach edukacyjnych;
4. współdziałania – manifestują się w zachowaniach prospołecznych i sprawnościach działań integracyjnych;
5. kreatywne – rodzą innowacyjność i niestandardowość działania;
6. medialne, informatyczne i techniczne – pozwalają sprawnie korzystać z nowoczesnych źródeł i technik informacyjnych;
7. moralne – to zdolność do pogłębionej refleksji moralnej oraz kształtowanie własnych powinności etycznych wobec podmiotów edukacji, a także kierowanie własnym rozwojem .
Posiadanie wymaganych kompetencji zawodowych pomoże nauczycielowi inspirować zmiany w procesie dydaktyczno-wychowawczym, ułatwi twórczy rozwój, aktywność, działanie sugestywne, pełne inwencji podczas wprowadzenia nowych, intensywnych rozwiązań do praktyki edukacyjnej. Ukształtowanie kompetencji zawodowych niezbędnych w prawidłowym planowaniu, realizacji i ocenie własnych przedsięwzięć edukacyjnych oraz pracy uczniów jest istotnym zadaniem kształcenia nauczycieli. Aktywność samokształceniową uczniów w szczególności klas niższych może wyzwolić tylko nauczyciel o wysokich kompetencjach zawodowych .

Bibliografia: M. Czerepaniak- Walczak, Aspekty i źródła profesjonalnej refleksji nauczyciela, Toruń 1997, s. 87-88. M. Szymczak, Słownik Języka Polskiego, Warszawa 1978, s. 977. W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 1996, s. 129. W. Leżański, Nauczyciel wczesnej edukacji w kontekście zmian edukacyjnych, Łódź 2009, s. 89-91. M. Taraszkiewicz, Jak uczyć sie lepiej! Szkoła pełna ludzi, Poznań 2001, s. 175. K. Denek, O nowy kształt edukacji, Toruń 1998, s. 215-217. J. Szempruch, Nauczyciel w zmieniającej się szkole, Rzeszów 2001, s. 114-119. S. Dylak, Wizualizacja w kształceniu nauczycieli, Poznań 1995, s. 38-39.

Opracowała: Natalia Antoń Studentka Uniwersytetu Rzeszowskiego III roku Pedagogiki Opiekuńczo- Wychowawczej
Zgłoś błąd    Wyświetleń: 19657
 
   Komentarze
  • Anna, 2010-05-14

    Bardzo ciekawa, przejrzysta i dobrze napisana praca.



  • Dodaj komentarz
      Barometr
    1 2 3 4 5 6  
    Oceń artukuł!



    Ilość głosów: 0
      Publikacje

    Nowe zasady publikacji
    Szukaj autora i tytuł
    Ostatnio dodane materiały
    Ranking publikacji 
    Najczęściej zadawane pytania
      Twoje konto
    Zaloguj się
    Załóż konto
    Zapomniałem hasła
      Forum
    Nauczyciel - awans zawodowy
    Matura
    Korepetycje
    Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


    O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

    2000-2014