AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Agata Bąk
Język niemiecki, Artykuły

Motywowanie - sztuką nauczania języków obcych

- n +

Motywowanie - sztuką nauczania języków obcych

"Umysł nie jest naczyniem, które należy napełnić, lecz ogniem, który trzeba rozniecić".
(Plutarch- grecki pisarz i filozof)

Pojęcie motywacji

W procesie uczenia się i nauczania istotną rolę odrywa motywacja. Kształtowanie motywacji uczniów wpływa na ich pozytywne podejście do nauki, wiarę we własne możliwości, dobry kontakt z nauczycielami, rozwijanie nawyku systematycznego uczenia się, koncentrację uwagi, wytrwałość w dążeniu do zamierzonego celu oraz rozwijanie zainteresowań. Motywacja według literatury fachowej ma wiele definicji. Ogólnie przyjmuje się, że motywacja to coś, co skłania nas do działania w celu osiągnięcia pewnego celu. Wyróżnia się dwa rodzaje motywacji: motywację zewnętrzną i wewnętrzną.

Przykładem motywacji zewnętrznej powodującej wykonanie zadania (narzuconego z zewnątrz) może być: nagroda, ocena, akceptacja, zewnętrzny nacisk w formie nadzoru lub nakazu (robię to, żeby uniknąć nieprzyjemnych konsekwencji). Czynniki te stosowane nieumiejętnie mogą wywołać negatywne skutki, tj.: hamowanie spontanicznego działania, wywołanie u ucznia poczucia bycia kontrolowanym, niechęci, zagrożenia oraz niskiej samooceny. Motywacja ta często zanika z chwilą ustania bodźca.

O wiele trwalszą jest motywacja wewnętrzna - osoba sama wyznacza sobie cele oraz wewnętrzne standardy oceny. Celem jest tutaj wewnętrzne zadowolenie z wykonywanych zadań, czy osiągniętych sprawności. (Chcę, ale nie muszę. Uczę się dla siebie, a nie dla stopni. Uczę się, bo to działanie sprawia mi przyjemność).

Nauczanie języków obcych to proces długotrwały, wieloetapowy, a w odczuciu uczniów dosyć żmudny i pracochłonny. Jego efektywność mierzona umiejętnością komunikacji jest często słabo zauważalna. Dlatego nauczyciele często zadają sobie pytanie: Jak uczyć, żeby uczniowie chcieli się uczyć, jak w systemie obowiązkowej edukacji, gdzie uczniowie zmagają się z narzuconymi z zewnątrz wymaganiami programów nauczania, sprawić, aby uczeń sam chciał się uczyć i odczuwał przyjemność płynącą z nauki, czyli wykształcił w sobie motywację wewnętrzną tak potrzebną w długodystansowym procesie uczenia się.

Spróbujmy więc prześledzić najistotniejsze zasady i sposoby motywowania uczniów na lekcji, które, choć powszechnie znane nauczycielom, nie są należycie doceniane, a przez to i stosowane w procesie nauczania.

Zasady motywowania uczniów na lekcjach języka obcego

Jedną z najważniejszych zasad jest budowanie wiary uczniów we własne możliwości, albowiem odniesiony sukces należy do najsilniejszych pozytywnych wzmocnień. Poczucie sukcesu jest jednym z najistotniejszych elementów motywacji. Zadaniem nauczyciela jest przede wszystkim utrwalenie w uczniach przekonania, że swoje sukcesy zawdzięczają połączeniu odpowiednich zdolności i wkładu pracy. Przyczyną zaś niepowodzenia jest brak stosownej wiedzy, źle dobranej strategii działania lub niewystraczający nakład pracy, nie zaś brak zdolności. Uczniowie muszą również postrzegać zależność osiąganych wyników od wkładu pracy.

Bardzo ważnym elementem budowania poczucia wartości uczniów jest dostarczanie im sensownej informacji zwrotnej, zamiast porównywania, czy wypowiedzi oceniającej.

"Skuteczna pochwała wyraża uznanie pracy ucznia lub podziw dla jego wysiłku i kieruje uwagę na włożony wysiłek i osiągnięcie, a nie na to, że ucieszyły one nauczyciela".
(J.Brophy,2002:69)


Aby utrzymać motywację uczniowską na wysokim poziomie nie wystarczy tylko przekonywanie uczniów o ich zdolnościach. Aby zwiększyć własną samoocenę uczniowie sami muszą realnie doświadczyć sukcesu, a rolą nauczyciela jest stwarzanie im do tego okazji. Ważne jest "By wymagania znajdowały się w górnej granicy ich możliwości. Zbyt trudne zadania zniechęcają, powodują być może kolejne poczucie porażki, obniżenie samooceny, zbyt łatwe natomiast - nie przyczyniają się do nabycia nowych umiejętności"
(H. Meiza, 2002:20)


Oczywiście w praktyce zależy to nie tylko od trudności zadania, ale również od jasności objaśnienia jego wykonania. Ponadto nauczyciel powinien czuwać nad ustaleniem właściwego poziomu motywacji stosownie do trudności zadania. Do zadań łatwiejszych potrzebujemy silniejszej motywacji niż do zadań trudnych, przy wykonaniu których zbyt silna motywacja może działać rozpraszająco.

Drugą zasada motywowania, jest skupianie uwagi na celach dydaktycznych, czyli wartości i oczekiwaniu, jako składnikach motywacji. Nauka w oczach uczniów musi mieć sens i być warta starań, nauczyciel więc powinien się skupić na uczeniu tego, co istotne, tak aby uczniowie uznali, że warto się tego uczyć.

Istotną rolą nauczyciela jest zatem ciągłe kierowanie uwagi uczniów na samodoskonalenie i osiągniecie praktycznych umiejętności, które będą procentowały w ich dalszym życiu. Oprócz uświadamiania uczniom celowości wykonywanych zadań, nauczyciel powinien również zachęcać uczniów do aktywnego stanowienia celów, tak aby uczniowie czuli się za nie odpowiedzialni.

Cele są szczególnie skuteczne, jeśli są:
- bezpośrednie, odnoszą się do właśnie podejmowanego zadania,
- szczegółowe i konkretne,
- ambitne, czyli trudne, lecz osiągalne.

Co więcej, cele, a nie materiał nauczania powinien stanowić podstawę planowania procesu dydaktycznego, czyli opracowywania rozkładów materiału przez nauczyciela.

Kolejny element sztuki motywowania to stosowanie zasady różnorodności w odniesieniu do metod nauczania uznających różnice indywidualne uczniów, różne style myślenia, czy preferowane style poznawcze. Jest to bardzo trudne zadanie, ponieważ nauczyciele pracują najczęściej z licznymi klasami i podczas gdy jednym uczniom odpowiada stosowana metoda, inni nudzą się lub czują się zagubieni. Dlatego też nauczyciel powinien być świadomy preferowanych przez uczniów stylów poznawczych, po to aby podczas lekcji dostarczać zarówno wrażeń słuchowych, wzrokowych jak i okazji do działania. W typowej bowiem grupie uczniów - 34% odbiera większość informacji słuchając, 29% używając wzroku i 37% przez poruszanie się, dotykanie i wykonywanie czynności. Jeśli chodzi o styl poznawczy możemy uczniów podzielić na dwie grupy: uczniów preferujących styl globalny, którzy łatwiej ulegają perswazji nauczyciela i poglądom innych uczniów oraz uczniów myślących analitycznie, opierających się raczej na własnej percepcji i niechętnie ulegających presji innych.

Zasadą motywacji, istotną z punktu widzenia rozwoju emocjonalnego uczniów jest tworzenie miłej, bezstresowej atmosfery nauczania. "Uczniowie nie zareagują na nasze zabiegi motywacyjne, jeśli będą się bać, żywić urazę lub przeżywać inne negatywne emocje".(J.Brophy, 2000:34)

W warunkach, w których uczeń czuje się potrzebny, spokojny i bezpieczny, łatwiej o pozytywne emocjonalne nastawienie do nauczyciela i przedmiotu. Ważnym instrumentem motywacyjnym jest osobowość nauczyciela i również samo pomieszczenie klasowe, atrakcyjne plansze i dekoracje, przyciągające uwagę uczniów.

Ostatnią zasadą, jednak równie ważną, jest wzbudzanie zainteresowań przedmiotem nauki. Aby efektywnie rozwijać zasadę komunikatywności w nauczaniu języka obcego, należy zaczynać od tematów już znanych uczniom i odnoszących się bezpośrednio do ich życia. Zagadnienia związane z realiami życia nie tylko dają uczniom okazję do łatwiejszego wypowiadania się, ale zmuszają również do refleksji, oceny, wyrażania opinii i w związku z tym przygotowują uczących się do radzenia sobie z podobnymi sytuacjami w przyszłości. Ważne jest, aby nauczyciel uwzględnił w rozkładzie materiału, również tematy związane z indywidualnymi zainteresowaniami uczniów.

Skuteczność metod motywacyjnych, zależy od momentu ich zastosowania. Na początku zajęć najważniejsze jest zwrócenie uwagi na postawy i potrzeby, w czasie lekcji na pobudzenie i emocje, zaś na końcu na kompetencje i wzmocnienie.

Rozpoczynając zajęcia warto więc zadać sobie pytanie: co mogę zrobić, aby wyrobić u uczniów pożądane postawy w stosunku do sytuacji dydaktycznej? Można to osiągnąć wysłuchując uczniów i okazując zrozumienie, komunikując pozytywne oczekiwania, zachęcając oraz pomagając w ustanowieniu wykonalnych celów.

Z kolei metody motywujące nastawione na potrzeby uczniów wyraża pytanie: jak najlepiej wyjść naprzeciw potrzebom uczniów? Nauczyciel powinien w tym przypadku zapewnić uczniom komfort psychiczny, brak lęku i napięcia nerwowego, zachęcić do współpracy, a nie rywalizacji, wzmocnić samoocenę uczniów.

Kolejną sekwencję, stanowią metody stymulujące. Określa je pytanie: co w danej czynności dydaktycznej nieustannie będzie pobudzać uwagę uczniów? Mogą tu być zastosowane techniki komunikacyjne (operowanie głosem, język ciała), nawiązanie do zainteresowań uczniów, personalizacja, stawianie pytań, uwagi przywracające koncentrację. Ważne jest utrzymanie pozytywnego nastawienia grupy przez cały czas trwania czynności, zadawanie pytań wywołujących emocje, nawiązywanie do spraw i rzeczy ważnych dla uczniów poza szkołą.

Jeśli zaś chodzi o metody nastawione na kompetencje, to nauczyciel powinien zapytać się: jak dana czynność dydaktyczna wzmaga lub potwierdza uczniowskie poczucie posiadania kompetencji?, czyli w jaki sposób przyczynia się do rozwoju wiedzy i umiejętności? Chodzi o to, aby uczniowie dostrzegli własne postępy. Należy zatem dostarczyć im informacji zwrotnej i pomóc dostrzec korzyści z osiągnięć, przypisując sukces wystarczającym zdolnościom i nakładowi pracy.

W kończących sekwencję lekcji metodach wzmocnienia należy skierować uwagę uczniów na korzystne konsekwencje wykonania zadania z powodzeniem, a więc również pochwały i nagrody.

Aby przedstawione metody i techniki przyczyniły się do wzrostu motywacji naszych uczniów i podniesienia jakości nauczania języków obcych, najpierw muszą one stać się nierozerwalną częścią każdych zajęć. Im bardziej uświadomimy sobie ich znaczący wpływ na efektywność wyników nauczania, tym chętniej i częściej będziemy je stosować.

Współczesny nauczyciel języka obcego powinien dołożyć wszelkich starań, aby jego przedmiot był na tyle atrakcyjny dla uczniów, by oni sami z własnej woli, chcieli się go uczyć. Nauczyciel powinien być partnerem ucznia i jego doradcą w procesie uczenia się. Działania i zachowanie nauczyciela winny zachęcać do współpracy oraz wpływać na budowanie samoakceptacji i motywacji wewnętrznej, tak by uczeń czuł się odpowiedzialny za swój rozwój i umiał dokonywać właściwych wyborów.

LITERATURA:
J. Brophy, "Motywowanie uczniów do nauki", Warszawa, PWN, 2002
H. Meiza, "Sztuka motywowania" w: Edukacja i dialog, 4/2002
M. Szałek "Sposoby podnoszenia motywacji na lekcjach języka obcego", Poznań, Wydawnictwo Reklamowe "Art. Print".
 

Opracowanie: Agata Bąk

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 1501


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 6



Ilość głosów: 1

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.