Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Jolanta Wójtowicz
Zajęcia zintegrowane, Referaty

Dojrzałość szkolna dziecka rozpoczynającego naukę

- n +

Dojrzałość szkolna dziecka rozpoczynającego naukę

Wstęp

Dzieci w różnym wieku rozpoczynają naukę szkolną. W niektórych krajach do szkoły zaczynają uczęszczać 5-latki, w innych dzieci 8-letnie. Obecnie w Polsce naukę rozpoczyna się w wieku 6 lat. W zależności od wieku dzieci wstępujących do szkoły, jej wymagania programowe są łatwiejsze albo też trudniejsze. Zakres i rodzaj zajęć musi być dostosowany do właściwości rozwojowych dzieci.

W wielu krajach prowadzone są dyskusje i badania naukowe nad ustaleniem optymalnego wieku dla rozpoczęcia nauki szkolnej. Trudno jest jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie: w jakim wieku dziecko powinno rozpoczynać szkołę?; ponieważ w zależności od systemu oświaty przyjętego w danym kraju, wymagania stawiane dziecku jako podmiotowi nauczania i wychowania będą różnorodne i zmienne. Liczni psychologowie od początku rozpatrywali to zagadnienie zarówno od strony praktycznej, proponując rozmaite metody mające na celu ustalenie stopnia dojrzałości szkolnej dziecka na podstawie określenia szeregu właściwości rozwojowych przyszłego ucznia, takich, które miały zapewnić mu powodzenie w nauce.

1. Definicje dojrzałości szkolnej

Stefan Szuman uważa za dojrzałe do podjęcia nauki szkolnej dziecko, które osiągnęło taki stopień rozwoju umysłowego, społeczno-moralnego oraz fizycznego, jaki umożliwi mu przystosowanie do wymagań szkoły i kontynuowanie z powodzeniem nauki w klasie pierwszej. Dziecko, które osiąga powodzenie w nauce jest wrażliwe i podatne na systematyczną naukę szkolną. Wrażliwość na naukę szkolną przejawia się, zdaniem autora, przede wszystkim w zainteresowaniu dziecka szkołą i wiadomościami oraz umiejętnościami, jakie może sobie tam przyswoić. Fakt, że dziecko chętnie chodzi do szkoły i chce się uczyć, jest jednym ze sprawdzianów dostatecznego stopnia owej wrażliwości. Podatność na nauczanie i wychowanie w szkole polega na tym, że to, czego dziecko się uczy, jest dla niego przystępne i zrozumiałe. Wskaźnikiem podatności jest również umiejętność podporządkowania się wymaganiom nauczyciela i regulaminu szkolnego oraz zdolność do harmonijnego współżycia z kolegami.

Według K. Tyborowskiej dojrzałość szkolną można ujmować bardziej statycznie, jako "moment równowagi między wymaganiami szkoły, a możliwościami rozwojowymi dziecka", albo też dynamicznie -jako długotrwały proces przemian psychofizycznych, który prowadzi do przystosowania się dziecka do szkolnego systemu nauczania początkowego. Oba ujęcia są uzasadnione i wzajemnie powiązane, zwłaszcza, jeśli przyjmiemy założenie teoretyczne, że dojrzałość jednostki jest zawsze wynikiem współdziałania dwóch procesów rozwojowych: dojrzewania i uczenia się. Dojrzałość szkolna nie jest więc uwarunkowanym biologicznie etapem samorzutnego rozwoju, lecz składają się na nią różnorodne doświadczenia dziecka w sferze psychoruchowej.

2. Rodzaje dojrzałości szkolnej i ich charakterystyka

Dziecko dojrzałe do szkoły osiąga niektóre właściwości, które pozwalają mu podołać obowiązkom i zadaniom stawianym przez szkołę. Z punktu widzenia szkoły bardzo ważny jest:
a) prawidłowy rozwój fizyczny i zdrowotny,
b) prawidłowy rozwój umysłowy,
c) prawidłowy rozwój emocjonalny,
d) prawidłowy rozwój społeczno-moralny.

Dobry stan fizyczny to przede wszystkim stan zdrowia. Wbrew pozorom ma on bardzo ważny wpływ na osiągnięcia szkolne uczniów. Ścisły, bezpośredni związek z nauką widzimy w przypadku występowania wad wzroku, słuchu czy zaburzeń ruchowych, które utrudniają odbiór pewnych informacji i wykonywanie określonych zadań. Chodzi też o to, by dziecko mogło znieść trud kilkugodzinnej pracy nie doprowadzając do nadmiernego zmęczenia i hamowania rozwoju organizmu. Zły stan zdrowia pośrednio wpływa na wyniki nauczania, w związku z nieobecnościami ucznia na zajęciach.

Mówiąc o rozwoju fizycznym, nie sposób nie wspomnieć o sprawności ruchowej. Jej poziom powinien być na tyle wysoki, aby gwarantował dziecku samodzielność w zakresie samoobsługi. Jakościowo nowym osiągnięciem w zakresie rozwoju ruchowego jest koordynacja drobnych mięśni ręki. Sprawność manualna umożliwi opanowanie umiejętności posługiwania się ołówkiem, kredkami, nożyczkami, co pozwoli na rozwijanie twórczości dziecka, a w szczególności przyswojenia sztuki pisania i szybkie zautomatyzowanie tej czynności.

Drugim, niezmiernie ważnym czynnikiem świadczącym o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole jest odpowiedni poziom rozwoju umysłowego, wyrażający się w mierzonym testami - i odpowiadających, co najmniej normie -ilorazie inteligencji. Czasami zdarza się jednak, że uczniowie wykazujący się wysokim poziomem inteligencji, nawet wyższym od przeciętnego, mają problemy w szkole i nie uzyskują spodziewanych wyników. Przyczyną takiego stanu jest najczęściej brak dojrzałości do podjęcia nauki.

Okazuje się, że równie ważne dla prawidłowego funkcjonowania dziecka w szkole jest umiejętność dowolnego, a więc świadomego komentowania uwagi na przedmiocie, co znacznie ułatwi mu zainteresowanie treściami nauczania, a także ich zapamiętywanie w odpowiednim stopniu.

Właściwa zdolność percepcji
pozwoli przyszłemu uczniowi na prawidłowy odbiór, analizowanie i syntetyzowanie nowych dla dziecka treści, a także abstrakcyjnych form, takich jak: litera, wyraz, zdanie z ich graficznymi odpowiednikami.

Mając na uwadze naukę czytania i pisania, istotnym wskaźnikiem przygotowania dziecka jest osiągnięcie poziomu analizy i syntezy spostrzeżeniowej pozwalającego na graficzne odwzorowywanie niezbyt skomplikowanych figur geometrycznych, a w odniesieniu do bodźców słuchowych - na wydzielenie sylab i głosek zaczynających i kończących słowa. Ważnym elementem jest też poziom koordynacji wzrokowo-ruchowej, ze szczególnym uwzględnieniem sprawności manualnych.

Oczekiwania pod kątem matematyki wymagają od dziecka rozpoczynającego naukę w szkole umiejętności operowania pojęciem liczby i zbioru oraz dokonywania porównań, rozumienia co oznaczają określenia "mniej", "więcej", "tyle samo". Ze względu na porozumiewanie werbalne i związane z tym sposoby rozumowania wymaga się od dzieci czynnego korzystania z odpowiedniego zasobu słów, dostrzegania powiązań między zdarzeniami i umiejętnościami słownego ich relacjonowania. Właściwy poziom myślenia umożliwia wykonywanie operacji umysłowych w postaci działań arytmetycznych, formułowania zdań o prawidłowej, coraz bardziej złożonej strukturze logicznej.

Jednym z najistotniejszych kierunków zmian, jakie dokonują się w wieku przedszkolnym i mają ważne konsekwencje dla dalszego rozwoju, jest oddzielenie czynności poznawczych od praktycznego działania. Jest to natomiast związane z kształtowaniem się dowolności procesów poznawczych. Dziecko staje się zdolne do świadomego ukierunkowania swej uwagi zgodnie z otrzymanym poleceniem czy realizowanym celem, zaczyna też dowolnie odtwarzać dane pamięciowe np. w postaci wyuczonych wierszy. W tym okresie kształtuje się:
* wytrwałość, wyrażająca się w podejmowaniu i konsekwentnym realizowaniu
działań zmierzających do osiągnięcia wyznaczonego celu;
* gotowość do wykonywania zadań na polecenie,
* umiejętność korzystania ze wskazówek kierowanych do grupy.

Dojrzałość emocjonalna przejawia się w próbach panowania dziecka nad reakcjami emocjonalnymi. Próbuje ono już powstrzymywać niepożądane społecznie przejawy takich emocji jak gniew czy zazdrość. Potrafi też rezygnować ze swoich dążeń, respektując zakazy lub odraczać ich realizację. Ważną rolę odgrywa także poczucie obowiązku, ogólne zdyscyplinowanie, wyrażające się w umiejętności podporządkowaniu się panującemu regulaminowi, a także zrównoważenie emocjonalne, umożliwiające dziecku odpowiednie ustosunkowanie się do trudności i problemów szkolnych. Dziecko niezrównoważone jest drażliwe, agresywne, popada w konflikty z kolegami. Dziecko dojrzałe emocjonalnie przeżywa i potrafi wyrazić uczucia wdzięczności, przyjaźni, życzliwości, odczuwa więź uczuciową ze swoją klasą i nauczycielką, jest ambitne i wrażliwe na pochwały i nagany.

O społecznej dojrzałości
będzie świadczyła zdolność do sprawowania kontroli zgodnie z wymaganiami dorosłych oraz umiejętność współdziałania z ró-wieśnikami. Stopień, w jakim dziecko będzie wykazywało samodzielność i zasadność w różnych sytuacjach będzie wpływał na jego sposób funkcjonowania w szkole. Dojrzałość społeczna, a przede wszystkim takie cechy jak: obowiązkowość, systematyczność, wytrwałość, staranność i zdolność do oceniania postępowania własnego i kolegów odgrywają bardzo ważną rolę w procesie nauki. Dziecko społecznie dojrzałe potrafi współdziałać z kolegami w nauce, zabawie i pracy, przeżywać radości z osiągnięć klasy jako zespołu. Wykonuje zadania na rzecz grupy.

Uczeń niedojrzały społecznie słabo reaguje na wskazówki nauczyciela kierowane do całej klasy. Często zbytnio absorbuje uwagę nauczyciela. Domaga się specjalnego wyróżnienia, zajmowania się nim. Jest mu trudno zrozumieć, że w klasie wszyscy mają jednakowe prawa. Słaby rozwój społeczny wyraża się w niezdyscyplinowaniu, niechęci do wykonywania poleceń nauczyciela, bądź w zachowaniu przekornym i samowolnym. Praca z takimi dziećmi jest niezwykle trudna i nie-wdzięczna.

Podsumowanie

Każde dziecko rozwija się we własnym, indywidualnym tempie. Niejednokrotnie na terenie klasy dostrzegamy bardzo duże rozbieżności w zakresie poziomu rozwoju poszczególnych sfer, bądź ogólnego rozwoju psychofizycznego dzieci. Duże zróżnicowanie w klasie może utrudniać dzieciom osiąganie pozytywnych wyników nauczania, a z drugiej strony niekorzystnie wpływa na przebieg zajęć edukacyjnych. Różnice między dziećmi mogą występować w odmiennych zakresach i stopniach nasilenia. U ich podłoża można znaleźć uwarunkowania biologiczne i społeczno-wychowawcze. Dzieci przychodzące do szkoły tylko pozornie mają równy start. Uznane za dojrzałe do szkoły, mogą wykazywać niższy poziom od spodziewanego, co w większości przypadków zostaje wyrównane w trakcie nauki szkolnej.

Duży wpływ na poziom dojrzałości szkolnej wywiera miejsce zamieszkania, wykształcenie i zawód rodziców dziecka, warunki mieszkaniowe, uczęszczanie lub nieuczęszczanie do przedszkola. Ważne też są bodźce rozwojowe, których dostarcza środowisko, a także możliwość nabywania doświadczeń życiowych.

Ponieważ poziom dojrzałości w znacznej mierze zależy od środowiska rodzinnego, wydaje się oczywistym, że rodzice czy opiekunowie mogą stymulować rozwój swych podopiecznych.
 

Opracowanie: Jolanta Wójtowicz

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 4109
 
   Komentarze
Jeszcze nie ma żadnych komentarzy, Twój może być pierwszy!

Dodaj komentarz
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 6



Ilość głosów: 2
  Publikacje

Nowe zasady publikacji
Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Ranking publikacji 
Najczęściej zadawane pytania
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014