Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Barbara Chrostowska
Pedagogika, Referaty

Rozwój społeczno-moralny dziecka w wieku wczesnoszkolnym

- n +

Rozwój społeczno-moralny dziecka w wieku wczesnoszkolnym

Młodszy wiek szkolny obejmuje okres od 7 do 11-12 roku życia dziecka. Od 7 roku życia dziecko wkracza do zupełnie odmiennego od rodzinnego środowiska szkolnego. I to ono zaczyna kształtować jego umysł i wywierać wielki wpływ na całą jego osobowość. Wstąpienie do szkoły to wielka zmiana w życiu dziecka. Wejście dziecka w nowe, bardzo złożone środowisko szkolne oznacza dla niego konieczność nawiązania kontaktów z grupą rówieśników. Szkoła staje się dla dziecka nie tylko miejscem, w którym zdobywa wiedzę, ale i środowiskiem, w którym się coraz bardziej uspołecznia. Rozwój społeczny jest ściśle związany z rozwojem uczuciowym, a zachowania społeczne i emocjonalne splatają się ze sobą i pozostają w ścisłych współzależnościach.

F.F. Powers definiuje rozwój społeczny, jako stopniowe doskonalenie się jednostki, poprzez ukierunkowaną aktywność w podejmowaniu społecznego dziedzictwa i formowaniu elastycznych wzorców zachowania stosunkowo zgodnych z tym dziedzictwem. 1)

Przez rozwój społeczny najczęściej rozumie się szereg zmian, jakie dokonują się w osobowości jednostki, powodujących to, że jednostka ta staje się zdolna do konstruktywnego uczestniczenia w życiu i działalności społeczeństwa.2) To właśnie rozwój społeczny czyni, że jednostka jest zdolna do pełnienia różnych ról społecznych.

Dzięki różnorodnym kontaktom z rówieśnikami i ze starszymi kolegami, zaczyna intensywnie rozwijać się świadomość społeczna, przechodząc różne charakterystyczne etapy, E.B. Hurlock wyróżnia następujące etapy stopniowego społecznego rozwoju dzieci:
1) Okres przejściowy przystosowania się do grupy, trwający od 6-7 do 8-9 roku życia. Jest to okres "grup przelotnych", mało licznych, składających się z dwojga, trojga dzieci, przeważnie tej samej płci i powstających spontanicznie w celach zabawy. Inicjatywę w różnych czynnościach przejmują w nich kolejno różne dzieci, zależnie od rodzaju podejmowanych czynności.
2) Nasilająca się potrzeba obcowania i współdziałania z rówieśnikami prowadzi do powstawania mniejszych czy większych "paczek". Tworzenie się ich przypada na okres 8-9 roku życia i trwa, choć w zmienionej postaci, jeszcze w okresie dorastania. "Paczki" te stanowią "czynnik zastępczy tego, czego nie daje dziecku społeczność dorosłych". Tutaj też rozwijają się "paczkowe" systemy wartości, obyczajów i rodzą się "mody" np. ubraniowe. Dziecko poprzez uczestnictwo w grupie ma poczucie osiągnięcia pozycji społecznej, co wytwarza poczucie lojalności wobec grupy i jej członków.3)

W drugiej fazie młodszego wieku szkolnego ma miejsce proces rzeczywistego kształtowania się życia grupy. Dziecko staje się wówczas pełnoprawnym i świadomym członkiem zespołu klasowego, z jego regułami życia i tworzącymi się tradycjami. Chętnie podejmowaną w tym wieku i kształtującą formą aktywności są grupowe zabawy ruchowe z regułami gry, współzawodnictwo.

Uczniowie klasy I dążą do towarzystwa rówieśników i do wspólnego działania, ale nie łączą ich wspólne cele i zadania. Uwagę swą skupiają na osobie nauczyciela. Nie interesują się opinią zespołu klasowego, podobnie jak w klasie II. Często też skarżą się na kolegów, nie mając jednak złych intencji. Przy nawiązywaniu stosunków koleżeńskich nie mają specjalnych wymagań. Dla pierwszoklasistów dobrym kolegą jest ten, kto dobrze się uczy, w klasie drugiej i trzeciej natomiast ten, kto pomaga innym, z kim można wszystko robić wspólnie. W klasie III i IV uczniowie potępiają skargi kolegów i "krycie" złego zachowania się kolegi. Funkcjonuje tutaj zjawisko opinii społecznej. Zaistniałe zdarzenia omawia się w zespole uczniowskim i dzieci zaczynają się liczyć z opinią społeczną. Nagany udzielane wobec zespołu przeżywają znacznie silniej niż dzieci z klasy I czy II. W klasie IV kryterium oceny kolegi staje się wyraźnie moralne: dobry kolega powinien być sprawiedliwy, odważny, nigdy nie oszukiwać innych, dzielić się tym, co ma itp. Dzieci starają się zdobyć określoną pozycję w zespole, szacunek i autorytet u kolegów. Stanowi to bodziec i jeden z motywów ich pracy.4)

Spośród wielu dziedzin rozwoju człowieka w sposób szczególny wyróżnia się rozwój moralny. Jedną z jego istotnych właściwości jest przede wszystkim to, że obejmuje on głównie sferę motywacji i uczuć.

Wśród badaczy zauważa się różnice w określaniu stadiów rozwoju moralnego wynikające stąd, że przyjmowane przez nich kryteria wywodzą się z różnych teorii psychologicznych. I tak J. Piaget wyróżnia dwie fazy rozwoju moralnego dziecka, a mianowicie: okres heteronomii, zwany także okresem moralności przymusu lub realizmu moralnego, i okres autonomii, nazywany też okresem moralności współdziałania i współpracy.5) Norman Bull natomiast dzieli rozwój moralny na cztery następujące po sobie stadia: anomii - polegającej na braku jakiejkolwiek świadomości moralnej, gdy dzieci zwracają uwagę na przykrość lub przyjemność, do jakiej prowadzi dane zachowanie się, a nie na normy zachowania się; stadium heteronomii, czyli uznania moralności narzuconej, na zasadzie podporządkowania się, w którym istnieje już świadomość obowiązywania zasad moralnych, z równoczesnym rozumieniem społecznych konsekwencji (kar i nagród), jakie łączą się z przekraczaniem tych norm; stadium socjonomii, które sprowadza się do akceptacji norm obowiązujących w grupie uważanej za własną, gdy normy moralne i ich przestrzeganie uzależnione są od zjawisk w życiu społecznym jednostki (sympatii, liczenia się z opinią środowiska, zabieganie o akceptację otoczenia); oraz stadium autonomii, a więc uznania norm moralnych za własne, w którym najważniejszą rolę odgrywa wewnętrzne przekonanie jednostki o słuszności stosowanej zasady i własnego postępowania, niezależnie od opinii innych ludzi lub od sankcji zewnętrznych.6)

Na każdym z tych stadiów rozwój jednostki może zatrzymać się całkowicie lub częściowo.

Dzieci w pierwszej fazie młodszego wieku szkolnego znajdują się, w świetle podziału zarówno J. Piageta jak i N. Bulla, w heteronomicznym stadium rozwoju moralnego. Dziecko w tym okresie uznaje za sprawiedliwe wszelkie nakazy i zakazy formułowane i wysuwane przez dorosłych, ponieważ autorytet tych osób jest dla dziecka ogromny. Postawy dziecka wobec norm, które prezentują dorośli, są określane jako realizm moralny lub konformizm społeczno-moralny. W okresie heteronomii groźby, kary i wszelkie sankcje zewnętrzne są głównym powodem przestrzegania reguł moralnego postępowania. W pierwszej fazie młodszego wieku szkolnego dzieci uważają za rzecz naganną kłamanie dorosłym, a za dopuszczalną kłamanie dzieciom. Wraz z rozwojem współdziałania między dzieckiem a rówieśnikami, czyli w drugiej fazie młodszego wieku szkolnego, za niedopuszczalne uważane jest również kłamanie rówieśnikom.

Faza druga młodszego wieku szkolnego zawiera już pewne przejawy autonomii moralnej wg J. Piageta, a według N. Bulla charakteryzuje się socjonomią moralną. W okresie tym pojawia się szacunek dla reguł wynikających ze wzajemnego porozumienia, poszanowania dla zasady wzajemności. Przy ocenie jakiegoś określonego czynu dzieci biorą już pod uwagę nie tylko ten czyn, ale i intencje jego sprawcy. Ciągle też dokonują się przeobrażenia w sądach moralnych i można również zaobserwować w wielu wypadkach chwiejność w postawach dzieci. Sądy moralne i postawy kształtują się w sytuacjach życia społecznego dziecka. Przyczyną powstawania w tym okresie konfliktów, w których dziecko ulega naciskowi grupy, walcząc z poprzednio utrwalonymi postawami jest często silne poczucie więzi z grupą i odczuwanie swojej od niej zależności. Niejednokrotnie zdarza się w szkole, np. solidarność między dziećmi dotycząca spraw, których nie akceptują nauczyciele. W dziecku może wówczas zachodzić walka motywów i uczuć.7)

Przechodzenie na wyższy poziom rozwoju moralnego dzieci zależy w dużej mierze od warunków ich życia i oddziaływań wychowawczych, jakim są poddawane. Proces przyjmowania za własne norm moralnych dokonuje się stopniowo i przebiega łącznie z rozwojem uczuć społeczno-moralnych. Jeżeli uświadamianiu moralnych norm zachowania się towarzyszą głębokie przeżycia uczuciowe natury społeczno-moralnej, to dziecko przyswaja je chętnie i włącza do działania jako wyznaczniki postępowania.

To właśnie w młodszym wieku szkolnym zaczynają się dokonywać ważne przeobrażenia w zakresie przeżywania i przyswajania norm moralnych, które stanowią podstawę dla kształtowania się moralności autonomicznej. Pod koniec tego okresu niektóre dzieci stają się zdolne do pryncypializmu moralnego, tj. do uznania wartości samych norm i przestrzegania ich dla nich samych. Jeśli dziecko osiąga ten poziom, wchodzi w fazę, w której staje się świadomym współtwórcą zasad współżycia, obowiązujących w życiu społecznym i uznaje je za własne. Dziecko zaczyna rozumieć umowność, czyli relatywizm, norm moralnych.8)

Przeobrażenia w postawach i ocenach społeczno-moralnych w młodszym wieku szkolnym zaczynają coraz wyraźniej określać indywidualne oblicze poszczególnych jednostek.

PRZYPISY

1. Ch. E. Skinner (red.), "Psychologia wychowawcza", Warszawa 1971, PWN, s. 274.
2. M. Żebrowska (red.), "Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży", Warszawa 1979, PWN, s. 627.
3. Tamże, s. 630-631.
4. Tamże, s. 632.
5. Tamże, s. 655.
6. H. Jankowski (red.), "Etyka", Warszawa 1973, PWN, s. 141-142.
7. M. Żebrowska (red.), "Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży", Warszawa 1979, PWN, s. 653-656.
8. H. Muszyński, "Rozwój moralny", Warszawa 1987, WsiP, s. 55-57.

 

Opracowanie: mgr Barbara Chrostowska

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 6780
 
   Komentarze
Jeszcze nie ma żadnych komentarzy, Twój może być pierwszy!

Dodaj komentarz
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 6



Ilość głosów: 1
  Publikacje

Nowe zasady publikacji
Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Ranking publikacji 
Najczęściej zadawane pytania
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014