AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Alina Smarszcz
Wychowanie do życia w rodzinie, Artykuły

Wady postawy ciała a wskazania i przeciwwskazania do udziału w zajęciach wychowania fizycznego

- n +

Wady postawy ciała a wskazania i przeciwwskazania do udziału w zajęciach wychowania fizycznego

Wady postawy stanowią w czasach współczesnych problem zdrowotny naszego społeczeństwa. Gwałtowne zmiany zachodzące w środowisku otaczającym człowieka odbijają się na nim w sposób niekorzystny. Człowiek w swych mechanizmach obronno- adaptacyjnych nie jest w stanie nadążyć za dynamizmem zmian cywilizacyjnych i technicznych, czego dowodem są masowo dostrzegane zaburzenia postawy

Na okres wczesnoszkolny (6-7 lat) przypada pierwszy okres krytyczny w kształtowaniu postawy ciała dziecka. Właśnie wtedy powstaje lub ujawnia się najwięcej wad postawy. Związane jest to ze zmianą trybu życia. Istota tej zmiany tkwi w przejściu ze swobodnego, w dużej mierze indywidualnie przez dziecko regulowanego wysiłku i odpoczynku, w narzucony kilkugodzinny system przebywania w pozycji siedzącej, często w niewłaściwych warunkach. Dlatego w tym okresie szczególnie ważna jest dbałość o zapewnienie dziecku właściwych warunków życia, pracy i wypoczynku zarówno w szkole jak i w domu. Dla dzieci "wątłych" o słabym umięśnieniu, jest wskazana nawet zapobiegawczo, gimnastyka wyrównawcza.

Postawą, określamy taki układ ciała (poszczególnych odcinków tułowia i nóg), jaki przybiera człowiek stojąc swobodnie, bez przymusu i w pozycji pionowej.

Postawa ciała jest nawykiem ruchowym. Nie zawsze jest ona postawą prawidłową tj. posiadającą cechy, jakimi postawa prawidłowa powinna się odznaczać. Swobodną postawę ciała człowiek może poprawić przez napięcie odpowiednich grup mięśniowych.

Przez prawidłową postawę, należy rozumieć taką, jaka występuje w dostatecznie dużym odsetku, aby można ją było uznać za znamienną dla danej klasy wieku czy okresu ontogenezy, a jednocześnie jest charakterystyczna dla dzieci zdrowych, o poprawnym rozwoju fizycznym i psychicznym oraz wydolności ruchowej. Postawa prawidłowa jest więc zgodna z dynamiką rozwoju zdrowej osoby określonej płci w danym okresie ontogenezy. Zapewnia ona harmonijny działanie organizmu z optimum wydolności.

Poprawną postawę ciała warunkują:

1. Dobrze wykształcony układ kostny, stawowy i więzadłowy;
2. Dobrze rozwinięty układ mięśniowy;
3. Niezaburzona koordynacja nerwowa;
4. Sprzyjające warunki otoczenia (ciepłota, wilgotność, oświetlenie);
5. Świadomość i umiejętność przybierania dobrej postawy

Postawa prawidłowa charakteryzuje się następującymi cechami:

1. W płaszczyźnie strzałkowej:
a) prostym ustawieniem głowy (nad klatką piersiową, miednicą i stopami);
b) fizjologicznymi wygięciami kręgosłupa (lordoza szyjna, kifoza piersiowa, lordoza lędźwiowa);
c) dobrze wysklepioną klatką piersiową; przednia ściana klatki piersiowej jest częścią ciała najdalej wysuniętą ku przodowi, płaskim brzuchem;
2. W płaszczyźnie czołowej - wszystkie symetryczne części ciała usytuowane są na tej samej wysokości, są tak samo oddalone od środkowej linii ciała i posiadają taki sam kształt; kręgosłup powinien stanowić prostą linię pionową.
3. W płaszczyźnie poprzecznej - osie łączące stawy ramienne, stawy biodrowe i stawy kolanowe oraz poprzeczna oś głowy są do siebie równoległe i prostopadłe do płaszczyzny strzałkowej.

Wszelkie odchylenia od przedstawionych cech postawy prawidłowej prowadzą do załamania się wzajemnej harmonii, przy czym naruszenie ustalonej równowagi w jednym odcinku, w celu zachowania ogólnego zrównoważenia ciała wyzwala ciąg następstw (reakcja łańcuchowa) tworząc zespół błędów i wad dających obraz postawy nieprawidłowej.

Najczęściej spotykamy podział wad budowy i postawy ciała na dwie grupy:

1) Wady wrodzone. Do tej grupy należą przypadki z odchyleniami prawidłowej budowy ciała, w następstwie czynników, które działały w okresie płodowym. Przyczyny powstawania wad są różne. Niektóre z nich są przekazywane dziedzicznie, do rozwoju innych doszło na skutek zaburzonego wydzielania wewnątrzmacicznego. Bezpośredniej przyczyny innych wad należy upatrywać w czynnikach toksycznych (zatrucia, choroby infekcyjne matki) lub mechanicznych, które działały w różnych okresach życia płodowego. Wady wrodzone dotyczą:
 Kości (np. zaburzenia kostnienia, dodatkowe kręgi lub niedorozwój pojedynczego kręgu, kręgi klinowe, dodatkowe żebra, zrosty kręgów, kręgozmyk, rozszczepy kręgów, wrodzony kręcz szyi, wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego, asymetria długości kończyn dolnych, wady stóp: stopa wydrążona, końsko - szpotawa, piętowa, szpotawa, końska, płaska, płasko - koślawa);
 Mięśni (np. wrodzona atonia mięśniowa, postępujący zanik mięśni).

2) Wady nabyte. Mogą być wywołane przebytymi chorobami - wady nabyte rozwojowe lub powstają na skutek zaburzenia nawyku prawidłowej postawy ciała - wady nabyte nawykowe.

Wady nabyte rozwojowe powstają najczęściej w wyniku następujących chorób: krzywicy, gruźlicy i choroby Scheuermanna.

Przyczyn powstawania wad nabytych nawykowych upatruje się w trzech sferach czynników, do których należą:
 czynniki środowiskowe (sedenteryjny tryb życia, ograniczenie aktywności ruchowej, niewłaściwe obuwie i ubiór, nieodpowiednie noszenie teczki z książkami, niedostosowanie ławki szkolnej do warunków fizycznych dziecka, złe oświetlenie i odległość od tablicy w szkole);
 czynniki morfologiczne (np. dystonia mięśniowa na skutek choroby, przemęczenia, wylewy pourazowe, otyłość, krzywica);
 czynniki fizjologiczne (brak nawyku prawidłowej postawy, zaburzenia czucia głębokiego, krótkowzroczność, osłabienie słuchu, stan psychiczny człowieka, upośledzenie umysłowe).

Do najczęstszych wad postawy należą:
1) wady kręgosłupa:
 w płaszczyźnie strzałkowej
plecy okrągłe,
plecy wklęsłe;
plecy wklęsło - okrągłe;
plecy płaskie;
 w płaszczyźnie czołowej
skoliozy;
2) wady klatki piersiowej
klatka piersiowa lejkowata (szewska);
klatka piersiowa kurza;
3) wady kończyn dolnych
kolano koślawe;
kolano szpotawe;
stopa płaska;
stopa płasko - koślawa;
stopa wydrążona.

Do drobnych odchyleń (błędów) można zaliczyć niewielkiego stopnia: odstawanie łopatek, asymetrię barków, asymetrię żeber i klatki piersiowej.

Jak przeciwdziałać istniejącym już wadom postawy?
Stwierdzenie wady postawy pociąga za sobą konieczność postępowania korekcyjnego. Jeżeli wadę stwierdzono w szkole podczas badań okresowych, dziecko powinno zostać skierowane do szkolnego zespołu gimnastyki korekcyjnej. Gdy dziecko uczęszcza na zajęcia korekcyjne lub rehabilitacyjne poza szkołą, ta ostatnia winna być o tym powiadomiona a fakt ten wpisany do karty zdrowia dziecka.

Prawidłowo zorganizowany system przeciwdziałania wadom postawy u dziecka powinien obejmować:
 codzienne (poza dniami grupowych zajęć korekcyjnych), indywidualne ćwiczenia w domu, zgodnie z instrukcją,
 przestrzeganie poprawnej postawy we wszystkich codziennych czynnościach,
 udział w ćwiczeniach zespołowych gimnastyki korekcyjnej dwa razy w tygodniu,
 pływanie korekcyjne dwa razy w tygodniu,
 czynny wypoczynek w postaci odpowiednich do typu wady form rekreacji ruchowej.

W tym celu, aby proces korygowania wad mógł być w pełni efektywny, należy opanować ogólne zasady doboru ćwiczeń korekcyjnych.

Objawem charakterystycznym dla wszystkich wad postawy jest zaburzenie napięcia mięśni (dystonia mięśniowa), odpowiadających za stabilizację pewnych odcinków kręgosłupa. Mięśnia te powiązane są najczęściej z pasem barkowym, bądź miednicznym. Część zespołów mięśniowych jest nadmiernie napięta i przykurczona, pozostała natomiast osłabiona i rozciągnięta.

We wszystkich wadach postawy część ćwiczeń skierowana więc będzie na rozciąganie, a część na wzmacnianie mięśni. Trzeba jednak wiedzieć, że mięśnie wzmacniają się tylko wtedy, gdy pokonują jakiś opór. Jest nim np. ciężar kończyny, głowy, tułowia. Wysiłek mięśnia zależeć będzie od wagi dźwiganej części ciała i od czasu jego pracy.

Wszystkie ćwiczenia muszą być wykonywane w warunkach maksymalnie poprawionej postawy. Nie wolno wzmacniać mięśni, nie poprawiwszy uprzednio wszystkich elementów postawy.

Należy więc ćwiczyć przy prawidłowym:
- ustawieniu głowy,
- ustawieniu barków,
- ściągnięciu łopatek,
- wciągnięciu brzucha,
- ustawieniu miednicy,
- ustawieniu nóg i stóp.

W postępowaniu korekcyjnym równolegle muszą być uwzględniane trojakie działania:
 wzmacnianie mięśni osłabionych,
 rozciąganie przykurczonych,
 wyrabianie nawyku prawidłowej postawy na zajęciach korekcyjnych oraz we wszystkich czynnościach dnia codziennego, stworzenie właściwych dla postawy ciała warunków środowiskowych (spanie, odrabianie lekcji, czynny wypoczynek)

Skutki niekorygowanych wad postawy, poza względami estetyki, mogą być bardzo
Niekorzystne: zmniejszają sprawność nie tylko narządu ruchu, lecz także krążenia i oddychania oraz sprzyjają przeciążeniom doprowadzającym do szybszych zmian zwyrodnieniowych, np. bólów krzyża. Dlatego też należ im zapobiegać, a jeżeli już zaistniały, skutecznie korygować.

Czy istnieje związek między posiadanymi wadami postawy a udziałem uczniów w zajęciach, osiągnięciami sportowymi uczniów? Większość uczniów posiadających wady postawy, szczególnie te mocno już zaawansowane, posiada lekarskie wskazania lub przeciwwskazania do pewnych ćwiczeń, konkurencji lub dyscyplin sportowych. Nie może, więc być mowy o szczególnych osiągnięciach sportowych. Uczniowie ci uczestniczą w lekcjach wychowania fizycznego z pewnymi ograniczeniami. Osiągnięcia ich nie zawsze są możliwe do zmierzenia w ujęciu całościowym, dlatego też tacy uczniowie oceniani są tylko za poczynione postępy, odnoszące się do określonego elementu lekcji, na które zezwala im lekarz ortopeda.

Wskazania i przeciwwskazania
przy określonych wadach postawy:
Plecy okrągłe - wskazania: ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietu, ćwiczenia rozwijające mięśnie klatki piersiowej, zwiększające jej ruchomość, ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne. Wskazane jest ułożenie na brzuchu w czasie snu, odpoczynku i w czasie czytania, zamiast skłonów w przód opady tułowia, podpór przodem o ramionach ugiętych w stawach łokciowych i nadgarstkach zamiast o ramionach prostych,. Zwracać uwagę na ćwiczenia szyi i głowy w kierunku w przód i w tył. Ze sportów polecane jest pływanie (wszystkimi stylami) na brzuchu oraz kraul na grzbiecie;
przeciwwskazania:
unikać pozycji powiększających i pogłębiających kifozę piersiową, nadmiar skłonów w przód, podpory przodem o ramionach wyprostowanych (ćwiczenia na poręczach, drążkach), unikać krążeń ramion w przód oraz zbyt długo trwających pozycji ze wzniesionymi do poziomu ramionami w przód. Nie wolno pływać na plecach, jeździć na rowerze, siedzieć i leżeć w pozycji zgarbionej, dźwigać ciężarów i gimnastykować się na przyrządach (skoki przez skrzynię, poręcze itp.).

Plecy wklęsłe
- wskazania: ćwiczenia i zajęcia sportowe wzmacniające mięśnie brzucha i mięśnie pośladkowe, ćwiczenia elongacyjne i antygrawitacyjne, ćwiczenia "Klappa" pozycje klęczne, jazda na rowerze, pływanie (stylami symetrycznymi na piersiach), narciarstwo. Zwracać uwagę na ćwiczenia szyi i głowy w kierunku w przód i w tył;
przeciwwskazania: unikanie wszystkich sytuacji zwiększających lordozę lędźwiową, m.in. leżenie "sfinks", niewskazane jest łyżwiarstwo figurowe, akrobatyka. Z ćwiczeń i form ruchu wybitnie przeciwwskazane są: mostek, kołyska, gimnastyka artystyczna.

Plecy płaskie
- wskazania: zwiększenie przodopochylenia miednicy (ćwiczenia zwiększające lordozę lędźwiową) oraz zwiększenie ruchomości kręgosłupa zwłaszcza w odcinku piersiowym (ćwiczenia kifotyzujące). Ponadto wskazane są ćwiczenia ogólnokondycyjne, oddechowe, gry i sporty oraz pływanie (stylami symetrycznymi na piersiach). Zwracać należy uwagę na ćwiczenia szyi i głowy w kierunku w przód i w tył.
przeciwwskazania: wszelkie wydłużenia - elongacje, wyciągi, zwisy, przeprosty, m. in. pozycje "Klappa" a więc wszystko co prowadzi do spłaszczenia krzywizn kręgosłupa.

Boczne skrzywienie kręgosłupa
- wskazania: w warunkach szkolnych stosować wyłącznie symetryczne ćwiczenia, stosować dużo ćwiczeń oddechowych, dzieci powinny uczestniczyć w zajęciach wychowania fizycznego (jeżeli nie ma przeciwwskazań ze strony ortopedy). Przy wykonywaniu wszystkich ćwiczeń należy dążyć do wyciągnięcia się (elongacji) dziecka i napięcia mięśni posturalnych po uprzednim maksymalnym skorygowaniu postawy. Stosuje się bieg ślizgowy w miękkich kapciach typu muzealnego. Należy zwracać uwagę na ćwiczenia szyi i głowy w płaszczyźnie czołowej oraz prawidłowe trzymanie głowy, tj. zachowanie pionu. Ze sportów wskazane jest pływanie (przede wszystkim stylem klasycznym na piersiach i grzbiecie, niekiedy pływanie na boku), jazda na nartach, zwłaszcza śladowych w terenie nizinnym, oraz na rowerze na krótkim odcinku (po gładkich nawierzchniach), łucznictwo. Godne polecenia jest uprawianie dla przyjemności łyżwiarstwa, jazdy na wrotkach (bez ewolucji z elementami skoków) i wiele innych dyscyplin lub konkurencji sportowych, przy nieco zmienionej technice, naturalnie z pewnymi ograniczeniami i uproszczeniami, np.: piłka siatkowa (bez wyskoków), koszykówka (rzuty do kosza z miejsca), gry i zabawy (szczególnie na czworakach), ringo, kometka (rzuty ręką prawą i lewą oraz oburącz);
przeciwwskazania:
stosowanie długotrwałych marszów, dłuższych wysiłków w pozycji stojącej, skoki, dźwigania ciężarów, przewroty w przód, nadmiar skłonów w przód (należy je zastąpić opadami tułowia), skłony w płaszczyźnie czołowej (boczne), mostki, przerzuty, biegi lekkoatletyczne, na twardym podłożu, długotrwała jazda na rowerze. O uprawianiu sportu wyczynowego nie może być mowy.

Duże znaczenie dla profilaktyki bólów ma utrzymanie w dobrej kondycji mięśni tułowia. Kondycję tę zyskuje się przez systematyczne ćwiczenia ogólne połączone z ćwiczeniami specjalnymi, wzmacniającymi mięśnie grzbietu i brzucha.

Z dyscyplin sportowych korzystnie, zwłaszcza na mięśnie tułowia, działa pływanie. Wzmacnia ono mięśnie grzbietu i brzucha, pobudza do intensywnego oddychania, usprawnia mięśnie klatki piersiowej, zwiększa wydolność płuc i serca. Ze sportów wodnych podobne znaczenie ma piłka wodna, kajakarstwo itp. Ze sportów lądowych do korzystnie działających można zaliczyć siatkówkę, piłkę ręczną, koszykówkę. Nie jest wskazane natomiast uprawianie skoków, gimnastyki przyrządowej, zapasów, dźwigania ciężarów

Płaskostopie
- wskazania: w przypadku stóp płaskich i płasko- koślawych należy ćwiczyć i wzmacniać szczególnie te mięśnie, które kształtują podłużne sklepienie stopy i łuk poprzeczny stopy. W przypadku stóp poprzecznie płaskich stosuje się podobne formy postępowania jak przy stopach płasko- koślawych, przede wszystkim ćwiczenia chwytne stóp oraz wszystkie ćwiczenia połączone z ruchem zginania podeszwowego w stawach śródstopno- paliczkowych. We wszystkich rodzajach wad wskazane są codzienne ćwiczenia domowe, nauka prawidłowego ustawienia stóp podczas chodu, bieganie boso po nierównym, elastycznym podłożu (las, łąka), a także po gorącym suchym piasku i żwirze, kąpiele w ciepłej wodzie z dodatkiem soli, pływanie, narciarstwo, gimnastyka artystyczna, jazda na rowerze (palce naciskają na pedały), elementy taneczne z muzyką. Przy kolanach koślawych wskazany jest siad skrzyżny.
przeciwwskazania:
długotrwałe stanie we wszystkich sytuacjach i okolicznościach życiowych, bierne zeskoki i skoki na twardym podłożu (skakanie przez skakankę lub gumę na betonie). Niewskazane jest również rozsuwanie na zewnątrz palców stóp w staniu i chodzeniu oraz ćwiczenia w dużym rozkroku. Błędem jest także długotrwały marsz we wspięciu na palcach, marsz na wewnętrznych krawędziach stóp, małe niewielkie wspięcia. Ponadto należy unikać ćwiczeń na równoważniach ustawionych dachówkowato (pod kątem). Szczególnie szkodliwie działa siedzenie ze zwisającymi nogami na wysokich krzesłach lub w nieprzystosowanych do potrzeb dziecka ławkach szkolnych (zwiększony jest zastój krwi co upośledza ukrwienie i odżywienie mięśni stóp). Przy istniejącej nadwadze ciała należy dążyć do jej zmniejszenia. Niewskazane są niektóre sporty, jak piłka nożna, jazda na łyżwach. W przypadku kolan koślawych dodatkowo wyeliminowanie siadu na piętach ze stopami i podudziami na zewnątrz. Kolano koślawe wyklucza możliwość uprawiania sportów przeciążających w sposób długotrwały kończyny dolne. Przy kolanach szpotawych przeciwwskazany jest np. siad skrzyżny.

Wady klatki piersiowej
- wskazania: ćwiczenia oddechowe ogólne i specjalne wespół z ćwiczeniami mięśni brzucha i grzbietu, stosujemy ćwiczenia intensywne: biegi, podskoki, rzuty, czworakowanie- w formie gier i zabaw, torów przeszkód itp.

Dzieci z różnymi wadami postawy powinny korzystać nie tylko z odpowiednich ćwiczeń korekcyjnych, ale i innych zajęć ruchowych, nawet niektórych dyscyplin sportowych. Najkorzystniej jest łączyć ćwiczenia korektywne z uprawianiem wybranych dyscyplin sportowych. Także gry sportowe i zabawy, ponieważ angażują emocjonalnie, nie nużą i są doskonałym bodźcem wzmacniającym organizm. Dzieci nie powinny być zwalniane z lekcji wychowania fizycznego bez porozumienia z lekarzem ortopedą lub specjalistą w rehabilitacji. Nie uczestniczenie w lekcjach wychowania fizycznego nie tylko pozbawia je tak potrzebnego ruchu, ale źle wpływa na ich psychikę, wyobcowuje ze środowiska rówieśników, a często nawet stwarza podłoże do kompleksów. Jeżeli dziecko z wadą postawy ma czas i chęć uprawiania dyscypliny sportowej, należy mu na to w niektórych przypadkach pozwolić. Decyzję trzeba jednak uzależnić od orzeczenia lekarza, dyscypliny sportowej i rodzaju wady oraz stopnia zaawansowania zespołu. Uprawianie wyczynowe sportu nie jest regułą, lecz raczej wyjątkiem w przypadku większości wad.

Ponieważ każda wada postawy posiada pewnego rodzaju ograniczenia, przeciwwskazania jeśli chodzi o uprawianie określonych dyscyplin sportowych, dlatego też nie może być mowy o zajmowaniu się sportem wyczynowym. Osiągnięcia uczniów nie zawsze są możliwe do zmierzenia w ujęciu całościowym, dlatego też tacy uczniowie oceniani są tylko za poczynione postępy, odnoszące się do określonego elementu lekcji, na które zezwala im lekarz ortopeda.

BIBLIOGRAFIA

1. Kasperczyk T., Wady postawy ciała. Diagnostyka i leczenie, FHU "Kasper" s. c., Kraków, 1994.
2. Kołodziej J., Kołodziej K., Momola I., Gimnastyka korekcyjno - kompensacyjna w szkole, FOSZE, Rzeszów, 1994.
3. Kotecka - Noceń M., Płukarz H., Skrzywienie kręgosłupa u dzieci, PZWL, Warszawa, 1987.
4. Kotecka - Noceń M., Płukarz H., Stopy płaski u dzieci. Gimnastyka lecznicza, PZWL, Warszawa, 1980
5. Kutzner - Kozińska M., Dbaj o prawidłową postawę ciała, PZWL, Warszawa, 1986.
6. Kutzner - Kozińska M., Korekcja wad postawy, t. 1, AWF, Warszawa, 1984.
7. Kutzner - Kozińska M., Korekcja wad postawy, t. 2, AWF, Warszawa, 1984.
8. Kutzner - Kozińska M., Wlaźnik K., Gimnastyka korekcyjna dla dzieci 6 - 10 - letnich, WSiP, Warszawa, 1995.
9. Nowotny J., Saulicz E., Niektóre zaburzenia statyki ciała, ich korekcja, AWF, Katowice, 1993.
10. Malczyk C., Smolik A., Gimnastyka wyrównawcza w szkole, Sport i Turystyka, Warszawa, 1963.
11. Zeyland - Malawka E., Ćwiczenia korekcyjne, AWF, Gdańsk, 1995.
 

Opracowanie: Alina Smarszcz

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 24840


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 2



Ilość głosów: 5

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.