Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Beata Drabik - Sowa
Muzyka, Artykuły

Elementy dzieła muzycznego - materiał dla Szkół Muzycznych I stopnia.

- n +


Na każdy utwór składa się wiele elementów. Do podstawowych zaliczamy melodykę, rytmikę, harmonikę, fakturę utworu muzycznego.

1. Melodyka.


Z j.gr. meloidia to śpiew. Melodyka to następstwo dźwięków różnych wysokości, opartych o schemat rytmiczno - metryczny. Każda melodia posiada charakterystyczne cechy:

1. Punkt kulminacyjny (najmocniejszy moment w utworze).
2. Dźwięk najwyższy i dźwięk najniższy.
3. Ambitus (rozpiętość interwałowa pomiędzy najniższym a najwyższym dźwiękiem melodii).
4. Charakterystyczne interwały.
5. Charakterystyczne zwroty lub wartości rytmiczne.
6. Kierunek: wznoszący, opadający, linia falista, linia pozioma.

Wszystkie te cechy sprawiają, iż wyróżnić możemy następujące rodzaje melodyki:

Melodyka kantylenowa.
Jest to melodia o lirycznym, śpiewnym charakterze. Dotyczy zarówno melodii śpiewanej, jak i wykonywanej na instrumencie.
1. R. Schumann - "Marzenie" ze zbioru "Sceny dziecięce" op. 15 nr 7
2. F. Schubert - Serenada
3. A. Rubinstein - "Melodia"

Melodyka figuracyjna.
Figuracja to przetwarzanie przez kompozytora motywów rytmicznych i melodycznych w utworze muzycznym, za pomocą rozdrobnienia rytmu. Często mówimy o figurowanej melodii, figurowanym basie itp.
1. W. A. Mozart - "Marsz turecki" z sonaty A-dur KV 331
2. W. A. Mozart - "Pieśń szampańska" - aria z opery "Don Juan"
3. C. Bohm - Perpetuum mobile

Melodyka ornamentalna.
Ornament z j. łac. to ozdoba. Ornamentyka to stosowanie ozdobników w utworze muzycznym, a melodia ornamentalna to melodia upiększona ozdobnikami. Do najczęściej spotykanych ozdobników należą: przednutka, obiegnik, tryl, tremolo, glissando, arpeggio, mordent itd.
1. M. Musorgski - "Taniec kurcząt" z suity "Obrazki z wystawy"
2. F. Chopin - Wariacje "La ci darem la mano"
3. F. Liszt - Koncert fortepianowy Es-dur cz. I

Melodyka deklamacyjna.
Deklamacja, deklamowanie - to recytowanie tekstu.
Jest to melodia zbliżona do mowy. Melodia deklamacyjna występuje w recytatywach, mających na celu przyśpieszanie akcji w utworze dramatycznym.
1. S. Moniuszko - Recytatyw i aria Miecznika z opery "Straszny dwór"
2. W. A. Mozart - Recytatyw i aria Hrabiny z opery "Wesele Figara"

2. Rytmika.


Rytmikę utworu tworzą odpowiednio ugrupowane wartości rytmiczne w określonym metrum. Wyróżniamy następujące rodzaje rytmiki:

a) rytmika swobodna (pozbawiona taktów, np. w pieśni "Bogurodzica", lub w twórczości XX wieku)
b) rytmika ustalona - okresowa (w rytmice okresowej wyróżnić należy podział na taneczną, marszową, motoryczną i synkopowaną).

Rytmika taneczna.
1. P. Czajkowski - "Taniec wróżki" z baletu "Dziadek do orzechów" op. 71
2. E. Grieg - "Taniec Anitry" z I suity "Peer Gynt" op. 46
3. S. Moniuszko - Polonez z opery "Halka"

Rytmika marszowa.
1. . W. A. Mozart - "Marsz turecki" z sonaty A-dur KV 331
2. F. Mendelssohn - "Marsz weselny" z suity "Sen nocy letniej"
3. G. Verdi - "Marsz triumfalny" z opery "Aida"

Rytmika motoryczna.
Rytm motoryczny to taki, w którym występuje jednolita pulsacja rytmiczna, szybkie, energiczne tempo.
1. C. Bohm - Perpetuum mobile
2. F. Chopin - "Walc minutowy"
3. M. Rymski - Korsakow - "Lot trzmiela"

Rytmika synkopowana.
Rytmika ta opiera się na jednym z trzech rodzajów synkopy:
a) przez wartość,
b) przez łuk,
c) przez kreskę taktową.
Rytm synkopowany charakterystyczny jest dla niektórych tańców (np. dla krakowiaka) oraz dla muzyki jazzowej.
1. K. Szymanowski - Krakowiak
2. Z. Noskowski - Krakowiak
3. G. Gerschwin - Preludium na fortepian nr 1


3. Harmonika.


Z j.gr. harmonia to zgodność kształtów i dźwięków. Harmonia jest to jednoczesne współbrzmienie, współdziałanie kilku dźwięków. Słowo ''harmonia'' oznacza również naukę o współbrzmieniach akordowych, ich połączeniach oraz związkach między nimi. Wyróżniamy następujące rodzaje harmoniki:

Harmonia modalna.
Harmonia modalna to harmonia oparta na skalach modalnych, powstałych jeszcze w średniowieczu. Muzyka oparta na tych skalach stwarza całkowicie odmienny charakter, występowała w muzyce od IX - XVI w.
1. Anonim - "Cracovias Civitas"
2. Anonim - "Chwała Tobie Gospodzinie"

Harmonia tonalna (funkcyjna).
Harmonika ta opiera się na dwóch typach skali muzycznej: durowej i molowej. Stosowana jest od XVII - XIX w. Wszystkie współbrzmienia porządkowane są określonym stosunkiem do akordu centralnego - toniki.
1. F. Chopin - Preludium A-dur
2. W. A. Mozart - Andante na flet i orkiestrę KV 315

Harmonika atonalna.
W muzyce naszego stulecia związki funkcyjne uległy całkowitemu rozluźnieniu. Współbrzmienia zestawiane są zupełnie swobodnie, dominują dysonanse. Muzyka często jest ataktowa i brak w niej tonalności.
1. W. Lutosławski - 3 poematy Henri Michaux
2. J. Cage - Amores I
3. P. Boulez - Struktury

4. Faktura utworu muzycznego.


Słowo faktura z j.łac. oznacza wykonanie lub budowę. W muzyce jest to rodzaj użytych przez kompozytora środków technicznych i sposób ich realizacji. Wyróżniamy fakturę jednogłosową i wielogłosową.

Faktura jednogłosowa - monofoniczna.
(Monos znaczy jeden, fonos - głos) Utwory monofoniczne opierają się jedynie na melodii, pozbawione są elementu harmonicznego. Do takich utworów należą pieśni ludowe i utwory na instrumenty solowe.

1. Anonim - "Bogurodzica"
2. N. Paganini - Kaprys a-moll nr 24
3. C. Debussy - Syrinks

Faktura wielogłosowa.
Ten rodzaj faktury można podzielić na dwa rodzaje:

a) Polifoniczna (poli znaczy wiele), w której każdy głos jest jednakowo ważny, każdy posiada linię melodyczną i może istnieć samodzielnie. Przykładem takiej faktury jest kanon.
1. Kanon "Panie Janie"
2. J. S. Bach - Fuga C-dur DWK I nr 1

b) Homofoniczna, w której jeden głos jest najważniejszy, a pozostałe głosy towarzyszą mu, czyli tworzą akompaniament, są więc mu podporządkowane.
1. L. van Beethoven - "Dla Elizy"
2. F. Chopin - Mazurek a-moll op. 68 nr 2


Oprócz melodyki, rytmiki, harmoniki i faktury na dzieło muzyczne składa się dynamika, agogika, artykulacja, kolorystyka, metrum, frazowanie i forma utworu. Oznaczenia muzyczne, pochodzące z j.włoskiego często spotykamy w zapisie nutowym. Aby prawidłowo wykonać utwór, musimy je znać, dlatego te najczęściej spotykane zostaną przedstawione niżej.

Dynamika.

Dynamis z j.gr. to siła. Dynamika to określenie wszystkich zjawisk związanych z natężeniem siły dźwięków i jego zmianami w utworze. Podstawowe oznaczenia dynamiki to:
ppp - pianissimo possibile - możliwie najciszej
pp - pianissimo - bardzo cicho
p - piano - cicho
mp - mezzo piano - średnio cicho
mf - mezzo forte - prawie głośno
f - forte - głośno
ff - fortissimo - bardzo głośno
fff - fortissimo possibile - możliwie najgłośniej
fp - forte piano - mocno i nagle cicho
pf - piano forte - cicho i nagle głośno
crescendo (cresc.) - wzmacniając, coraz głośniej
decrescendo (decresc.) - osłabiając, coraz ciszej
diminuendo (dim. lub dimin.) - stopniowo coraz ciszej

Agogika.

Agogika dotyczących tempa i jego zmian związanych z interpretacją utworu muzycznego. Tempo to stopień szybkości wykonywania utworu. Wyróżniamy tempa wolne, umiarkowane oraz szybkie. Do podstawowych oznaczeń tempa należą:

1.Tempa wolne.

largo - szeroko, bardzo powoli
larghetto - trochę szybciej niż largo
lento - powoli, wolno
adagio - wolno, powoli
grave - poważnie, ciężko, wolno

2. Tempa umiarkowane.

andante - z wolna, w ruchu spokojnego kroku
andantino - trochę żywiej niż andante
moderato - umiarkowanie
allegretto - dość żywo

3. Tempa szybkie.

allegro - prędko, ruchliwie, wesoło
vivo - żywo
vivace - prędko, z ożywieniem
veloce - lotnie, żywo, szybko
presto - szybko
vivacissimo - bardzo żywo
prestissimo - bardzo szybko

Dla dokładniejszego określenia tempa, używa się często dodatkowych oznaczeń:

maestoso - majestatycznie
molto - bardzo
meno - mniej
sempre - zawsze, stale
sostenuto - wstrzymując
ancora - jeszcze

Tempo zasadnicze może w trakcie utworu lub jego części ulegać zmianie - przyśpieszeniu lub zwolnieniu. Do oznaczenia przyśpieszenia tempa używamy określeń:
accelerando (accel.) - przyśpieszając
affretando (affret.) - przyśpieszając
animando - ożywiając
avivando - ożywiając
stretto - zacieśniając, przyśpieszając
Zwolnienie tempa:
allargando - rozszerzając, zwalniając
rallentando (rall.) - zwalniając
ritardando (ritard.) - opóźniając, zwalniając
ritenuto (rit.) - opóźniając, zwalniając, powstrzymując
slentando - zwalniając
Powrót do tempa zasadniczego:
tempo primo, tempo I - tempo pierwotne
a tempo - do tempa, wrócić do poprzedniego tempa
tempo giusto (wym. dżiusto) - właściwe tempo

Dokładne tempo utworu wskazuje metronom, czyli taktomierz.

Artykulacja.

Artykulacja jest to sposób wydobycia dźwięków, nadający muzyce właściwy wyraz i charakter. Oto podstawowe, najczęściej stosowane rodzaje artykulacji:

legato - ścisłe łączenie z sobą dźwięków
staccato - oddzielanie od siebie poszczególnych dźwięków
portato - jest pośrednim rodzajem artykulacji pomiędzy legato, a staccato (kolejne dźwięki wykonywane są z minimalną pauzą).

Kolorystyka.

Kolorystyka jest to barwa dźwięku. Każdy instrument posiada odmienną barwę, również inna barwa powstaje przez połączenie różnych instrumentów, wraz z ich możliwościami technicznymi.

Metrum.

Metrum z j.gr. - miara. Jest to czynnik porządkujący ugrupowania rytmiczne za pomocą regularnie powtarzających się akcentów metrycznych. Wyrazem regularnych ugrupowań dźwięków akcentowanych i nie akcentowanych jest podział utworu muzycznego na takty, co wiąże się z występowaniem oznaczenia taktowego. Są to liczby zapisane na pięciolinii jedna pod drugą, gdzie górna liczba określa ile ma być w takcie jednostek miarowych. Dolna liczba określa co jest jednostką miarową. Oznaczenie taktowe umieszcza się na pięciolinii po kluczu i znakach przykluczowych. Wyróżniamy metra dwudzielne, trójdzielne, czterodzielne, ćwierćnutowe, ósemkowe itd.

Frazowanie.

Frazowanie to plastyczne wyodrębnianie przez wykonawcę odcinków wyrazowych w utworze muzycznym. Części te zaznaczone są w utworze łukiem, umieszczonym nad (lub pod) nutami. Czynność ta wymaga doskonałego przygotowania muzycznego wykonawcy, wyczucia stylu danej epoki i dużej muzykalności.

Struktura formalna utworu.
Formalna utworu powstaje przez współdziałanie wszystkich elementów muzyki. Formę utworu rozpoznajemy przez analizę części podobnych i kontrastowych utworu muzycznego. Utwór może posiadać formę ABA, formę ronda, wariacji itp.
1. Saint - Saëns - "Akwarium" z suity "Karnawał zwierząt"
2. F. Liszt - II rapsodia węgierska
3. E. Grieg - "Poranek" z I Suity "Peer Gynt" op. 46

Opracowanie: mgr Beata Drabik - Sowa

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 14676
 
   Komentarze
Jeszcze nie ma żadnych komentarzy, Twój może być pierwszy!

Dodaj komentarz
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5.37



Ilość głosów: 19
  Publikacje

Nowe zasady publikacji
Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Ranking publikacji 
Najczęściej zadawane pytania
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014