Znaczenie przyrody w życiu małego dziecka
"... jednym ze szczególnych zadań wychowania przedszkolnego jest związanie
uczuciowe dziecka z przyrodą i człowiekiem, i z tym, co jest znane i dobre na
świecie."
(S. Szuman: Psychologia wychowawcza wieku dziecięcego.)
Dziecko poznając świat - rozpoczyna od otaczających je rzeczy i zjawisk. A w
otoczeniu tym świat rzeczy i zjawisk przyrodniczych, obok ludzi i techniki, jest
najbogatszy i atakuje nieomal wszystkie zmysły dziecka swoją wielością
rozmaitych barw, kształtów, wielkości, zapachów, dźwięków, procesów i zjawisk,
rzeczy i przemian.
Dzieci od najmłodszych lat interesują się przyrodą. Wszystko, co żyje, rusza
się, rośnie, wydaje głosy, posiada barwę, jest dziecku bliskie.
Jeżeli chcemy przyczynić się do harmonijnego i wszechstronnego rozwoju naszych
dzieci - wychowanków, to świadomie zwrócimy uwagę na zbliżenie ich do przyrody,
co pomoże im w odkrywaniu jej piękna i znaczenia. Dzieci poznają przyrodę
wszystkimi zmysłami i reagują na nią w sposób bezpośredni, czynny, radując się
życiem. Nie poetyzują one swoich wrażeń, rzadko wypowiadają się na temat piękna,
koloru, kształtu, dźwięku i innych cech rzeczy i zjawisk. Po swojemu wyrażają
zachwyt uśmiechem, podskokiem, okrzykiem, tańcem, śpiewem. Przyroda jest naszym
pomocnikiem w rozbudzaniu nowych zaciekawień i zainteresowań dziecka.
Zadaniem wychowawcy jest zwrócenie uwagi każdego dziecka na bogactwo i
różnorodność obiektów oraz zjawisk, a także przygotowanie określonych hodowli i
okazów przyrodniczych oraz wdrażanie go do wnikliwego, aktywnego, emocjonalnego
ich spostrzegania i przeżywania.
Przy prowadzeniu upraw roślin i hodowli zwierząt, obserwacji i doświadczeń
chodzi o pobudzenie ciekawości i zainteresowań dzieci. Ważne jest również
wyzyskanie tych zainteresowań dla potęgowania uwagi, wzbogacenia spostrzeżeń,
kształtowania cierpliwości, aktywizowania do myślenia i wyciągania wniosków,
które z szeregu obserwacji i doświadczeń oraz prac praktycznych, jakby same się
im nasuwają.
Dzieci przedszkolne poznają przyrodę w rozmaity sposób. W sposób pośredni przez
poznawanie za pomocą obrazów, dźwięków i mowy, ale przede wszystkim przez
bezpośredni kontakt z jej wytworami lub zjawiskami.
Zadaniem nauczycieli - wychowawców i rodziców, jest zbliżenie dziecka do
przyrody. Możemy to osiągnąć przez właściwą organizację spacerów, wycieczek,
pracę w ogrodzie oraz prowadzenie "kącika zainteresowań przyrodniczych".
Zajęcia te mogą być uzupełniane słownym podawaniem dziecku informacji o
przyrodzie przez opowiadanie, wygłaszanie wierszy, czytanie tekstów, śpiewanie
piosenek i przeprowadzanie zabaw naśladowczych, których treścią są tematy
przyrodnicze. "Kącik przyrody" ma na celu ułatwić zadania tym nauczycielom,
wychowawcom i rodzicom, którzy rozumiejąc doniosłość poznawania przyrody, jako
podstawowego miejsca ośrodków zainteresowań dzieci, za pomocą którego można
realizować treści wszystkich dziedzin wychowania stanowiące podstawę obrazu w
pełni rozwiniętej osobowości człowieka.
"Kąciki zainteresowań" są jedną z form właściwego środowiska materialnego dla
potrzeb dziecka. Działalność w "kąciku przyrody" powinna być związana z
wychowaniem dzieci przez przyrodę, którego celem jest:
- zapewnienie kontaktu z obiektami i zjawiskami przyrody;
- propagowanie wiedzy przyrodniczej, podstawowych zasad bezpieczeństwa i zasad
higieniczno - kulturalnych;
- umożliwienie kształcenia i weryfikowania pojęć przyrodniczych;
- stworzenie odpowiednich warunków dla kształtowania więzi uczuciowej do
przyrody, kraju ojczystego i czynnej postawy wobec jej ochrony,
- kształcenia wrażliwości i odczuć piękna przyrody,
- umożliwienie zdobywania określonych wiadomości przyrodniczych.
"Kącik przyrody" w przedszkolu powinien być dla dzieci i nauczyciela:
- ekspozycją okazów przyrodniczych z różnych biocenoz zgromadzonych przez
dzieci, ich rodziców oraz nauczyciela,
- miejscem gromadzenia i segregowania plonów z ogrodu przedszkolnego,
- miejscem przygotowania materiału hodowlanego do uprawy w ogrodzie,
- ekspozycją roślin uprawianych przez dzieci dla celów dekoracyjnych i
poznawczych, a także dla konsumpcji własnej i na pokarm dla zwierząt,
- miejscem chowu różnych zwierząt,
- miejscem do przechowywania urządzeń i środków dydaktycznych, umożliwiających
przeprowadzenie obserwacji i doświadczeń oraz uzupełniania wiadomości zdobytych
innymi drogami,
- miejscem przygotowania dzieci do obserwacji i prac w ogrodzie,
- miejscem organizowania samorzutnych zajęć indywidualnych lub grupowych,
- miejscem przeprowadzania planowanych zajęć dydaktycznych dla wszystkich dzieci
określonej grupy wiekowej,
- miejscem wymiany myśli i doświadczeń.
"Kącik przyrodniczy" w przedszkolu może i powinien stać się miejscem łączenia
prac przyrodniczych z rozwijaniem wrażliwości estetycznej oraz umiejętności
technicznych dzieci, szczególnie, jeśli w otoczeniu przedszkola jest las, park
czy ogród.
W materiale programowym dla wszystkich grup dzieci w wieku przedszkolnym
znajdujemy zalecenie zbierania, gromadzenia i segregowania różnych materiałów
przyrodniczych przydatnych do wykonywania pewnych wytworów. Zbieranie,
przygotowywanie, przechowywanie tworzywa przyrodniczego (szyszki, owoce,
nasiona, kawałki kory, gałązki, kwiaty) przyczynia się jednocześnie do
poznawania przez dzieci przyrody, rozwijania ich wyobraźni i estetycznej postawy
wobec jej bogactwa i wartości. Opieka nad zbiorami, przechowywanie pokarmu dla
zwierząt są naturalną okazją i zachętą do majsterkowania, które staje się nowym
punktem dla dziecięcej twórczości.
"Kącik przyrody" powinien być utrzymany w należytym ładzie i estetyce, ale nie
może być on jedynie dekoracją sali zajęć.
"Zazwyczaj przeciwstawia się świat człowieka światowi rzeczy, nie
uwzględnia się owego trzeciego świata - przyrody. Ta trzecia dziedzina
rzeczywistości kryje w sobie ogromnie doniosłe sprawy, a uświadomienie sobie
tego ma zasadnicze znaczenie w szczególności zaś stanowi problem wychowawczy
(...).
Jeżeli owe trzy światy ująć w kategoriach wzajemnych powiązań, wówczas
dostrzeżemy, że człowieka łączy z przyrodą więź życia: bliższe jest nam to, co
żywe, niż to, co martwe. Rzeczy są wytworami ludzkimi, ale prezentują sobą tylko
te wartości, które im człowiek nadał, natomiast przyroda ma w naszym odczuciu
wartość własną, jeżeli afirmujemy życie jako to, co najcenniejsze".
(T. Gołaszewski: Piękno natury w świecie dziecięcym.)
Beata Bednarek
Literatura:
1. E.J. Frątczakowie: "Kacik przyrody w wychowaniu przedszkolnym".
2. T. Gołaszewski: "Piękno natury w świecie dziecięcym".
3. S. Szuman: "Psychologia wychowawcza wieku dziecięcego".
4. H. Windera: "O zbliżenie dziecka do natury".
Opracowanie:
2000-2013
