AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Barbara Bianek
Biologia, Artykuły

Bory Tucholskie - charakterystyka geobotaniczna

- n +

Bory Tucholskie - charakterystyka geobotaniczna

BORY TUCHOLSKIE - zajmują obszar leżący w dorzeczu Brdy i Wdy. Decydujące znaczenie na powstanie rzeźby tego terenu wywarł ostatni lądolód skandynawski. W tym czasie u czoła lodowca tworzyły się pagóry moren czołowych, a na ich przedpolu powstawały rozległe równiny piaszczyste, zwane sandrami, usypane przez wody roztopowe wypływające spod topniejących lodowców. Na obszarze Borów Tucholskich spotykamy różnorodne formy rzeźby terenu:
a) wysoczyzna morenowa - ma ona charakter moreny dennej, najczęściej falistej, zalega ona płatami w postaci tzw. wysp i półwyspów np.: wyspy: Wielecka, Bruska i Czerska,
b) równina sandrowa - jest dominującą formą, wody roztopowe torowały sobie drogę we wcześniejszych utworach, najczęściej morenowych, a następnie na porozcinanej czy też zrównanej powierzchni osadzały naniesiony materiał żwirowo-piaszczysty. Powierzchnię sandrową urozmaicają dość liczne wydmy. Największe ich skupienie występuje we wschodniej i zachodniej stronie Jeziora Charzykowskiego oraz na południe od Czerska, między Czerską Strugą a Bielska Strugą.

Wody powierzchniowe:
Najważniejszymi rzekami na terenie Borów Tucholskich są rzeki: Brda i Wda ( zwana Czarną Wodą). Środkowa i północna część Borów są obszarem wybitnie jeziornym. Często występują:
a) jeziora wytopiskowe - powstałe po wytopieniu się brył lodu. Są to z reguły niegłębokie, duże jeziora często w zaawansowanym stadium zarastania np. Jezioro Kruszyńskie i Jezioro Somińskie,
b) jeziora morenowe - występują w postaci zaokrąglonych niecek. Powstały one w zagłębieniach terenu w wyniku nierównomiernej akumulacji lodowca, np. Jezioro Wielewskie,
c) bezodpływowe jeziorka tzw. "oczka" są to jeziora dystroficzne, okolone nasuwającym się na taflę wody płem torfowców.
Największym i najgłębszym jeziorem na omawianym terenie jest Jezioro Wdzydze (głębokość maksymalna 55 metrów).

Przegląd najważniejszych zbiorowisk roślinnych:
Największą osobliwością wśród drzew jest bez wątpienia cis pospolity, który w większym skupieniu zachował się w Wierzchlesie. Inną osobliwością dendrologiczną jest brekinia, która osiąga tu północno-wschodnią granicę swego europejskiego zasięgu. Brekinia to najwyższy z naszych rodzimych jarząbów - osiąga niekiedy wysokość do 25 m. Objęta jest ona ochroną gatunkową. Występuje w rezerwatach przyrody: Szczerkowo, Ustronie i Krzywe Koło. Do rzadko spotykanych drzew należą również: jawor i buk zwyczajny.

I Bory sosnowe:
W szacie roślinnej Borów Tucholskich przeważają obecnie zespoły borowe. Naturalne zespoły borowe można spotkać w rezerwatach. Obecne zbiorowiska borowe to sztucznie posadzone kultury sosnowe. Zbiorowiska borowe są zróżnicowane na cztery zespoły:
a) bór chrobotkowy,
b) bór czernicowy (świeży),
c) bór bagienny,
d) chojniak sosnowy ze śmiałkiem pogiętym.

Najbardziej rozpowszechnionym zbiorowiskiem leśnym omawianego obszaru jest bór świeży. Drzewostan tworzy sosna z niewielką domieszką brzozy brodawkowatej. W podszycie występuje: jałowiec, kruszyna i jarzębina. W runie przeważają krzewinki: borówka czarna, borówka brusznica i wrzos zwyczajny. Borom świeżym towarzyszą bardzo często widłaki: jałowcowaty, goździsty oraz rzadsze: spłaszczony i cyprysowy (występuje nad Jeziorem Zdręczno i Jeziorem Sztuczne). Wszystkie widłaki są pod ochroną. W Borach świeżych rosną zwykle gruszyczki: jednostronna, mniejsza oraz rzadsze: średnia i zielonawa. W miejscach prześwietlonych spotykamy wiele chronionych gatunków: np. sasanki: łąkowa, zwyczajna i najrzadszą: wiosenna - o białych kwiatach. Do rzadkości florystycznych należy również dziewięćsił bezłodygowy - o drobnych, niepozornych, białych kwiatach, które zebrane są w kolisty, płaski koszyczek otoczony okrywą składającą się ze słomiano-suchych łusek. Występują także: drakiew wonna oraz z jeden z najrzadszych storczyków: kruszczyk rdzawo-czerwony. Rzadko można znaleźć niepozorny storczyk: tajężę jednostronną - nad Jeziorem Głuche Duże oraz relikt polodowcowy zimoziół północny - w okolicy Klonowo i Leśna Huta.

II Olsy:
Jest to zbiorowisko leśne wykształcające się na podmokłych często torfowych glebach. W drzewostanie dominuje olsza czarna, domieszkę stanowi brzoza omszona. Znajdziemy tu takie gatunki jak: szczawik zajęczy, konwalię dwulistną, narecznicę błotną, karbieniec pospolity, psiankę słodkogórz, niezapominajkę błotną, kosaciec żółty i inne. W Borach jest to zbiorowisko stosunkowo rzadkie.

III Łęgi:
Są to lasy liściaste rozwijające się na żyznych glebach, okresowo zalewanych wodami o ruchu powierzchniowym. Wyróżniamy łęgi:
a) jesionowo-olchowe - rosną nad Brdą, Wdą oraz ich dopływami. Zbiorowisko to tworzą: olsza czarna i jesion wyniosły. W podszyciu występują: bez czarny, czeremcha zwyczajna oraz rzadziej leszczyna i kruszyna. Runo jest bujne, rosną tu: pokrzywa zwyczajna (osiąga do 2 m wysokości), niecierpek pospolity, podagrycznik pospolity, wiązówka błotna, ostrożeń warzywny i śledziennica skrętolistna,
b) jesionowo-wiązowe - zbiorowisko to tworzą jesion wyniosły i wiąz szypułkowy.

IV Grądy:
Można spotkać w rezerwatach: Wierzchlas, Szczerkowo i Krzywe Koło. Grądy to wielogatunkowe lasy dębowo-grabowe z udziałem lipy drobnolistnej, klonu zwyczajnego i jaworu. Spotykamy tu wiele roślin chronionych np.: krzew - wawrzynek wilczełyko, storczyki: podkolan biały i kruszczyk szerokolistny, a także listera jajowata, gnieźnik leśny i lilia złotogłów. Zbiorowisko to należy do najpiękniejszych zbiorowisk leśnych.
Na terenie Borów Tucholskich występują również niewielkie zespoły dąbrów i lasów bukowych.

V Zbiorowiska roślin wodnych:
a) Zespół rdestnicy wodnej - często spotykanymi roślinami wodnymi są np.: rdestnica pływająca, połyskująca, przeszyta, kędzierzawa i inne. Reliktem jest rdestnica nitkowata (Jezioro Płęsno). Rdestnicom towarzyszy moczarka kanadyjska,
b) Zespół lilii wodnych - największą ozdobą wód stojących są grzybienie białe zwane liliami wodnymi. Grzybieniom towarzyszą: grążel żółty, wywłócznik, rogatek sztywny. Największe skupienia tego zespołu występują w jeziorach: Zdręczno i Babionki,
c) Zespół żabiścieku pływającego - wypłycone jeziora mogą być pokryte zwartym kobiercem osoki aloeswej. Osoce mogą towarzyszyć: żabiściek pływający i rzęsa: drobna, garbata i trójrowkowa. Rzadziej spotkać można pływacza pospolitego - roślina mięsożerna (ma pułapki w postaci pęcherzyków rozsianych na nitkowato pociętych liściach),
d) Zespół lobelii i poryblinu jeziornego - spotkać można w północno-zachodniej części Borów Tucholskich.

Brzegi jezior otoczone są szuwarem trzcinowo-oczeretowym. Bardzo rzadkim jest szuwar kłociowy, kłoć wiechowata uważana jest za gatunek reliktowy, występuje nad jeziorami: Zdręczno, Sztuczne i Głuche.

VI Zbiorowiska roślin torfowiskowych:
Ze względu na udział roślin budujących torfowiska, możemy podzielić je na:
a) torfowiska turzycowe (tzw. niskie)
b) torfowiska mszarne (tzw. przejściowe i wysokie)

ad a)
Zaliczamy je do tzw. torfowisk typu rzeczno-jeziornego. Rozwija się tu charakterystyczny typ roślinności niskotorfowiskowej, ze znaczną przewagą turzyc: zaostrzona, sztywna, prosowa, ciborowata, dzióbkowata, błotna i brzegowa. Turzycą towarzyszą: kosaciec żółty, niepozorna świbka błotna, jaskier wielki o pięknych, dużych, żółtych kwiatach, drobny jaskier płomieńczyk, gwiazdnica błotna, fiołek błotny, biały dziewięciornik błotny, gnidosz bagienny, aromatyczna mięta wodna, skrzyp bagienny, tojeść pospolita i narecznica błotna.

ad b)
Torfowiska przejściowe:
Można je spotkać wokół niewielkich dystroficznych jezior, tzw. sucharów. Wśród interesujących roślin spotkać tu możemy: turzycę bagienną, turzycę gwiazdkowatą, turzycę nitkowatą, bagnicę torfową, wąkrotę zwyczajną (gatunek atlantycki) oraz trzcinnik prosty, będący reliktem polodowcowym. Latem spotkać tu możemy: siedmiopalecznik błotny, bobrek trójlistkowy, tojeść bukietową i chroniony storczyk: kruszczyk błotny. Torfowiska przejściowe są miejscem bytowania rosiczek, najczęściej występuje rosiczka okrągłolistna, rzadziej długolistna i pośrednia.

Torfowiska wysokie:
Spośród roślin naczyniowych z torfowiskami tymi związane są: modrzewnica zwyczajna, bagno zwyczajne, wełnianka pochwowata, żurawina zwyczajna, rzadko żurawina drobnolistkowa oraz bażyna czarna - relikt polodowcowy.
Torfowiska są miejscem wegetacji roślin będących reliktami epoki lodowcowej. Są to tzw. relikty glacjalne. Niektóre relikty znamy z nielicznych stanowisk np. turzyca strunowa - rezerwat "Stawek", brzoza niska - rezerwat "Mętno", modrzewnica północna - torfowisko w Zalesiu, wielosił błękitny, gnidosz królewski - torfowisko Obrowo.

Bory Tucholskie ze wszech miar zasługują na ochronę. Jest to bowiem kraina o indywidualnym, niepowtarzalnym pięknie krajobrazu, kraina o różnorodnej, dobrze zachowanej szacie roślinnej, zwłaszcza wodno-torfowiskowej, wielki rezerwat przyrodniczo-krajobrazowy. Na terenie tym utworzono w 1996 roku Park Narodowy Bory Tucholskie, wcześniej utworzono Parki Krajobrazowe: Tucholski, Wdecki, Wdzydzki i Zaborski.

Bibliografia:
1. M. Boiński, "Szata roślinna Borów Tucholskich", PWN Warszawa-Poznań-Toruń 1985 r.
2. Z. Czubiński, "Zagadnienia geobotaniczne Pomorza. Badania fizyczne nad Polską Zachodnią", 1950 r.
3. M. Rejewski, "Roślinność jeziora rejonu Laski w Borach Tucholskich", Toruń 1981 r.
4. J. Umiński, "Bory Tucholskie", KAW Gdańsk 1980 r.

 

Opracowanie: Barbara Bianek

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 3649


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 3.6



Ilość głosów: 10

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.