Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Mirosława Belniak, Władysława Dejnarowicz, Stanisław Mika, Bogdan Suchodolski
Pedagogika, Referaty

Kary i nagrody w wychowaniu

- n +

Kary i nagrody w wychowaniu

Społeczeństwo nasze silnie nurtuje problem stosowania kar i nagród w wychowaniu. Błędy wychowawcze często utożsamiane są z niewłaściwymi zasadami stosowania kar i nagród. Stanowiska w tej kwestii są bardzo skrajne, ich autorzy często wypowiadają się bądż za stosowaniem ostrych, surowych kar, bądż też występują przeciw stosowaniu kar w ogóle. Rzadko zdarzają się głosy umiarkowane. Sprawa karania znajduje swoje odzwierciedlenie również w pracach psychologów, socjologów i pedegogów. Poglądy na ten temat są oparte na wynikach badań. I tak St. Jedlewski badając istotę oddziaływania systemu dyscyplinarno-izolacyjnego nieletnich przestępców stwierdził, iż opiera się ona na stosowaniu kary. W tego typu zakładach stosuje sie różne rodzaje kar a mianowicie: nagana, musztra, karna praca, przedłużenie pobytu w zakładzie, pozbawienie urlopu, rozrywek kulturalno-oświatowych, wstrzymanie korespondencji, bicie, ścięcie włosów, izolatka. Nie stwierdza się w dokumentach i wypowiedziach nieletnich stosowania nagród.

Skutkieem takiego obrotu sprawy jest zarówno wyzwalanie jak i wzmaganie agresji u osób, wobec którychstosowano wymierzone kary. Kary wyzwalają opór i zacięcie, uporczywe dążenie do odwetu, zaogniając sytuację i potęgując napięcie. Rygor wzmaga agresywność. Agresja wyzwalana pod wpływem kary u karanych osób bywa skierowana bądż na samych siebie zamieniając się w autoagresję, bądż na wychowawców stosujących te kary. Najwyższą formą agresji są bunty nieletnich, następnie ucieczki, dezintegracja osobowości wychowanka. A więc system wychowawczy, którego podstawą są kary nie prowadzi do resocjalizacji nieletnich a może nawet pogłębić stopień ich wykolejenia, wyzwala bowiem agresję, prowadzi do ucieczek a także powoduje dezintegrację osobowości.

Kara nie może być traktowana jako podstawowy środek wychowawczy, a strachem przed karą nie da się nikogo wychować w dyscyplinie. St. Jedlewski proponuje zamiast kar następujące środki wychowawcze: perwazja, namowa, dobry przykład, pobudzanie zdrowej ambicji czyli w zasadzie poza perswazją autor proponuje aby w procesie wychowania i resocjalizacji posługiwać się nagrodami.

Inni autorzy badań nad zagadnieniami kar dowiedli, iż: karanie powoduje powstawanie negatywnych ze społecznego punktu widzenia postaw - np. kłamstwa - tym samym jest ono sprzeczne z celami, którym ma służyć. Problem efektów karania oraz skuteczności stosowanych karpasjonuje również prawników.

Analizując historię stosowanych kar M. Szerer stwierdził, że: pierwotną funkcją karania było dokonanie zemsty na osobniku, który w jakiś sposób zawinił w stosunku do karzącego. Stopniowo funkcja kary przekształciła się w "odpłatę" gdzie już nie jednostka ale społeczeństwo "oddawało złem za zło" jakie wyrządzał mu przestępca.

Współcześnie zaś kara ma prowadzić do zapobiegania tenu, żeby dany osobnik nie popełnił w przyszłości czynów podobnych do tych, za które został ukarany. Jest to tzw. perswazja szczegółowa. Oprócz tego taka kara ma również zapobiegać popełnieniu przestępstwa, za które został ukarany indywidualny osobnik przez innych ludzi czyli tzw. perswazja ogólna. Przy czym zastosowanie kary Smierci w/g Podgoreckiego za określone przestępstwo nie odstraszało skutecznie innych od podobnych przestępstw. Kara śmierci nie jest więc karą racjonalną.

W świetle dotychszas analizowanych poglądów autorów problematyki karania można wnosić, że kary są nieskuteczne ponieważ:
1. nie zmieniają tych zachowań, które wymagały ich stosowania
2. nie odstraszają świadków stosowania tych kar od zachowań, za które ktoś inny został ukarany
3. prowadzą do powstawania negatywnych z punktu widzenia społecznego syndromów postaw jak rytualizm i rygoryzm
4. powodzą do takich społecznie nie pożądanych zachowań jak agresja

Pomimo, iż kary są nieskuteczne, są jednak stosowane w niewielkim stopniu przez ludzi z wyższym wykształceniem, pracowników umysłowych i tzw. społeczników oraz ludzi nie czujących zagrożenia. Większe znaczenie stosowaniu kary przywiązyją ludzie z niewielkim wykształceniem, pracownicy fizyczni, rzemieślnicy, ludzie nie udzielający się społecznie i mający poczucie zagrożenia, narzucający swoje zdanie, osoby wierzące oraz ci, którzy sami byli wychowywani surowo.

St. Mika twierzi, iż w pewnych warynkach kary są jednak skuteczne i nie da się ich uniknąć, a niepożądane skutki powstają dopiero wówczas, gdy nie są zachowane wszystkie warunki właściwe mające na celu eliminowanie pewnych zachowań czy nauczanie czegoś i jeśli kara nie jest np. wyładowaniem na karanym agresji przez karzącym.

Zastosowana kara powinna być przemyślana, dostosowana do cech psychicznych karanego skierowana na nabycie nowych właściwych form zachowania.
Z związku z tym wychowawca powinien być szczególnie dobrym psychologiem aby w swej pracy nie popełniać błędów. Jeśli już zdecydujemy się na zastosowanie kary należy przy tym pamiętać, iż:
- skuteczność karania jest większa gdy osoba karana ma pozytywny stosunek do karzącego niż wtedy gdy ten stosunek jest neutralny lub negatywny
- karanie nieregularne jest bardziej skuyeczne niż karanie regularne ale takie karanie nie eliminuje karnej reakcji wogóle
- niedostateczne postępy w nauce i złe zachowanie to skutek niewłaściwego stosowania kar i nagród, a jednocześnie to dowódnieumiejętnego wytwarzania pozytywnych postaw zarówno przez nauczycieli, wychowawców i rodziców.

Cała sztuka polega więc na stwarzaniu pozytywnych postaw dla uczniów zarówno przez wychowawców jak i przez rodziców.

Postawy takie można osiągnąć stosując wybrane metody wychowania spośród:
a) metod wpływu osobistego nauczyciela
b) metod wpływu sytuacyjnego
c) metod organizowania środowiska wychowawczego
d) metod samowychowania

Wśród metod osobistego wpływu nauczyciela wyróżnia się: sugestię, perswazję, przykład, aprobatę - dezaprobatę.

Sugestia nie jest narzuconym, ale taktownym i jednoznacznym sygnalizowaniem zachowania jakiego oczekuje się od wychowanka. Sugestia ma zastosowanie dla dzieci w różnym wieku, szczególnie jednak do dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym.

Perswazja polega na posługiwaniu się rzeczywistymi rzeczowymi argumentami, które przemawiają na korzyść proponowanych w danych okolicznościach zachowań.

Skuteczność perswazji zależy od szeregu czynników takich jak: postawa wobec wychowawcy, zaufanie do jego kompetencji i motywów, postawa wobec podsumowanych rozwiązań, charakter argumentów perswazyjnych, reakcje otoczenia na perswazję i inne. Bardzo ważną metodą wychowania jest działanie przykładem osobistym, gdyż wychowanek szuka w naśladownistwie rozwiązania własnych problemów i skłonny jest korzystać z tych wzorów, które uznaje za najbardziej dla siebie przydatne, i do których ma zaufanie na podstawie dotychczasowych doświadczeń. Właściwe zaufanie mażna uzyskać poprzez wyrażanie aprobaty i dezaprobaty zachowań wychowanka ala tylko w przypadku bardzo swoistego stosunku wychowanka do wychowawcy. Stosując tę metodę musimy być pewni, iż mamy wysoki autorytet i pozytywne kontakty z dzieckiem.

Metody wpływu osobistego nauczyciela mogą być wykorzystywane do wdrażania wychowanka do samowychowania. Skłaniając go do stawiania samemu sobie określonych wymagań i celów wychowawczych oraz akceptowania pewnych wzorów osobowych poznawania i oceny samego siebie doprowadzamy do rozwijania kontroli nad własnym postępowaniem, do refleksji i ćwiczenia zachowań.

Wśród metod wpływu sytuacujnego wyróżnia się: nagradzanie wychowawcze, karanie wychowawcze, instruowanie, organizowanie doświadczeń wychowanka, wywoływanie antycypacji następstw zachowań, przydzielanie fynkcji i ról społecznych, ćwiczenie.

Nagradzanie wychowawcze polega na wywoływaniu określonych pozytywnych zachowań wychowanka, a także na zaspokojeniu określonych motywacji w następstwie przejawiania przez niago pożądanych i konstruktywnych form aktywności. W ten sposób zostaje on skłoniony do powracania do pewnych zachowań jak również być zachęcony do zachowań dotychszas nie przejawianych. Nagradzanie w realizacji prawidłowo ujętego procesu wychowania ma większe zastosowanie ponieważ w tym procesie częstrze są momenty wymagające zachęcania do pewnych zachowań aniżeli zwalczania ich.

Dziecko nagrodzone nabiera poczucie integracji i bezpieczeństwa jak również wiary w swoje możliwości co budzi chęć do dalszych wysiłków w tym kierunku.
Stosując nagradzanie należy podnosić wymagania w stosunku do wychowanka, uroizmaicać nagrody, indywidualizować je aby nie spowodować stopniowej demobilizacji. Nagradzanie wychowawcze może być różne w swej formie: może ona polegać na oficjalnym wyrażaniu aprobaty i wyróżnieniu wychowanka, na przydzieleniu określonej funkcji lub roli, na przyznaniu dodatkowych przywilejów, wręczeniu prezentów, przyznawaniu godności honorowych lub wyróżnień symbolicznych.

Nagradzanie wychowawcze musi opierać się na dobrym rozeznaniu aktualnych motywacji oraz indywidualnych możliwości dziecka. Nagradzać należy bezpośrednio po konstruktywnym działaniu w połączeniu z odpowiednimwyjaśnieniem za co wychowanek został nagrodzony. W/g H. Muszyńskiego karanie wychowawcze nie może obyć się także bez działań, które zmierzają do wprowadzenia wychowanka w stan napięcia spowodowany udaremnieniem jakichś jegomotywów lub niespełnieniem jego oczekiwań. Czyli H. Muszyński uważa, iż działanie wychowawcze nie może obyś się bez karania wychowawczego. Tego rodzaju zabiegi polegają na zwalczaniu zachowań destrukcyjnych, obniżeniu prawdopodobieństwa występowania ich w przyszłości. Karanie wychowawcze spełnia istotne funkcje orientacyjne: pozwala wychowankowi ustalić, co dobre, a co złe oraz jakie wymagania stawia wychowawca. Ponadto może polegać na udaremnieniu tych motywów wychowanka, z których wypływa karna aktywność bądź też innych motywów. W tym ostatnim przypadku zachodzipoważne niebezpieczeństwo, że reakcje wychowanka kształtować się będą w sposób niewłaściwy, ponieważ dziecko może nie uchwycić związku między wykroczeniem a karą i w rezultacie nasili jeszcze bardziej aktywnośćmając dodatkowe motywy do zaspokajania. Jest to jeden z powodów, dla którego nieskuteczne są często kary cielesne. Np. chłopiec, który został pobity za próbę oszustwa, może wyciągnąć z tego wniosek, że należy udoskonalić następne próby. Po wtóre, dziecko może sobie skojarzyć przykrość, jaką niesie ze sobą kara, z osobą wychowawcy, w rezultecie czego rozwinąć w sobie uczucia agresji w stosunku do niego. Takie uczucia mogą z kolei wzmacniać motywację popełnienia dotychczasowych czynów przeciwko wychowawcy.

Spośród wielu różnych form karania i nagradzania H. Muszyński wyróżnia: oficjalną dezaprobatę wyrażaną w postaci ostrzeżenia lub nagany, pozbawienie swobody, przywilejów, funkcji, posiadanych godności, zakaz używania pewnych przedmiotów, pozbawiania prawa udziału w życiu gromady, nakładanie obowiązku rekompensaty wyrządzonego zła lub zapoznanie się z jego skutkami.

Karanie wychowawcze nie powinno nigdy dyskryminować i poniżać godności wychowanka. Kara powinna być wymierzana sprawiedliwie w spokoju a nie w uniesieniu i gniewie, bezpośrednio po przewinieniu. Kara powinna dawać możliwość rekompensaty wyrządzonego zła przy czym poniesiona kara wymazuje winę, do której nie wolno już wracać.

Zamiast kary można zastosować instruowanie czyli nadawanie odpowiedniego kierunku działaniu poprzez faktyczną zmianę poszczególnych jej elementów, prze ukazywanie ich wychowankom w odpowiednim układzie odniesienia oraz przez określenie jakie zachowania są w nich niezbędne. W zależności od zaistniałej sytuacji możemy organizować doświadczenia wychowankowi czyli świadomie i celowo ingerować w sytuacje, w których wychowanek przejawia określoną aktywność. Możemy manipulować poszczególnymi elementami działania tak, aby w konsekwencji przyniosły następstwapozytywne. Podobną metodą do omawianej wyżej jest wywoływanie antycypacji następstw zachowań społeczno-moralnych. Polega ona na zmienianiu sposobu widzenia sytuacji w świetle spodziewanych rezultatów własnej działalności.

Wychowanków możemy wdrażać do pożądanej aktywności poprzez przydzielanie funkcji i ról społecznych. Sytuacja taka musi przynosić zaspokojenie motywów wychowanka i nie może narażać go na zbyt silne konflikty wewnętrzne lub z otoczneniem. Stosując ćwiczenie jako metodę wychowawczą możemy rozwijać odpowiednie umiejętności, sprawności, kształtować pożądane nawyki oraz przyzwyczajenia.

Pozytywne wyniki możemy uzyskać organizując w sposób właściwy środowisko społeczne wychowanków poprzez: modyfikację celów zespołu, kształtownie norm postępowania w zespole, przekształcanie struktury wewnętrznej zespołu a także poprzez nadawanie właściwego kierunku działania kontroli społecznej w zaepole.

W/g H. Muszyńskiego gwarancją efektywnego wychowania jest łączne i zintegrowane stosowanie całego systemu metod właściwie dobranych do poszczególnych sytuacji nie tylko nagrody i kary.

Ponadto podejmując trudną rolę wychowawcy, każdy powinien pamiętać o tym aby:
1. dopuszczać wychowanków do udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących zaepołu
2. podsuwać zespołowi własne propozycje na prawach członka
3. dążyć do tedo, aby pewne działania oraz ich organizacja przebiegały z inicjatywy zespołu i jego członków.
4. włączyć innych członków zespołu do sprawdzania czynności kontrolnych
5. dążyć do tego aby jednostki odpowiadały za swoje czyny przed zespołem, a nie tylko przed wychowawcą
6. dawać zespołowi do zrozumienia, że umaża się za jego członka i uczestniczyć w jego zajęciach na zasadzie zwykłego członkostwa
7. nawiązywać osobiste kontakty z członkami zespołu na różnych płaszczyznach
8. dążyć do rozłożenia odpowiedzialności za sprawy zespołu na cały zespół
9. włączać zespół do oceny własnych osiągnięć i błędów jak i również postępowania poszczególnych członków
10. nawiązywać lojalną współpracę z przywódcami zespołu
11. starać się być zespołowi przydatnym i pomocnym w realizacji wspólnie ustalonych celów

Jeśli więc chcemy być dobrymi wychowawcami musimy pamiętać o stosowaniu w swej pracy całej gamy metod wychowawczych dokładnie przemyślanych i dostosowanych do konkretnych sytuacji.

Literatura
Władysława Dejnarowicz "Sytuacje i procesy wychowawcze w klasie szkolnej"
Stanisław Mika "Skuteczność kar w wychowaniu"
"Pedagogika" pod redakcją Bogdana Suchodolskiego
 

Opracowanie: Mirosława Belniak

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 4009
 
   Komentarze
Jeszcze nie ma żadnych komentarzy, Twój może być pierwszy!

Dodaj komentarz
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0
  Publikacje

Nowe zasady publikacji
Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Ranking publikacji 
Najczęściej zadawane pytania
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014