Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Hanna Liczba
Ekologia, Artykuły

Hałdy - czyli jak dawniej a jak dziś kopalnie rozwiązują problem swoich odpadów

- n +

Hałdy - czyli jak dawniej a jak dziś kopalnie rozwiązują problem swoich odpadów

Hałdy stanowią nieodłączny element krajobrazu Górnego Śląska. Szare stożki, miejscami porośnięte trawą lub drzewami są efektem działalności licznych w naszym regionie kopalń węgla kamiennego i zaczęły pojawiać się na Śląsku równocześnie z rozwojem górnictwa węglowego. Były usypywane z kamienia odpadowego, czyli skały płonnej. Tradycyjnie powstawały tuż w pobliżu kopalń. Często w ich bezpośrednim sąsiedztwie budowano górnicze osiedla. Po latach okazało się, że te składowiska kopalnianych odpadów mogą być uciążliwe dla środowiska i szkodliwe dla zdrowia sąsiadujących z nimi mieszkańców.

Kamień odpadowy składuje się od tak dawna, odkąd wydobywa się węgiel. Usuwa się go z kopalni podczas wykonywania robót przygotowawczych, mających na celu udostępnienie złóż węgla. Jest także oddzielany jako zanieczyszczenie złoża podczas tzw. procesu wzbogacania węgla. We wzbogacalniku z cieczą ciężką węgiel - jako lekki - pływa na powierzchni, natomiast kamień, który jest cięższy od węgla - osadza się na dnie, skąd jest odprowadzany do zbiornika kamienia. W celu zachowania ciągłości wydobycia węgla, kamień odpadowy musi być wywożony na powierzchnię i tam zagospodarowywany lub składowany.

Dawne metody składowania kamienia polegały na usypywaniu stożków, lokalizowanych bezpośrednio przy kopalni. Materiał odpadowy był transportowany wagonikami na szynach kolejki linowej lub taśmociągiem na wierzchołek stożka. Technologię tą stosowano przez wiele lat a pozostałością po niej są stożki z materiałem przepalonym, jak i hałdy palące się nadal.

Do podstawowych zagrożeń, które występują lub mogą wystąpić w wyniku składowania kamienia na hałdach powierzchniowych należą pożary:
- endogeniczne - powstające w procesie samozapalenia
- egzogeniczne - powstające w wyniku ingerencji z zewnątrz np. wskutek rozpalenia ogniska itp.

Inne zagrożenia to zmiana stosunków wodnych w rejonie składowiska oraz wymywanie z materiału hałdowego soli - głównie chlorków i siarczanów.

Gazy wydzielające się podczas palenia się hałdy zanieczyszczają atmosferę.

Samo istnienie zwałowiska w określonym terenie jest uciążliwe, gdyż wiąże się z zajmowaniem powierzchni gruntu, który w tym czasie staje się nieużytkiem.

Zdaniem specjalistów, na Śląsku są obecnie dwie hałdy, które stwarzają poważne zagrożenie ekologiczne - w Łaziskach Górnych i w Rydułtowach.

Hałda "Skalny" w Łaziskach Górnych jest niekorzystnie położona - blisko osiedli mieszkaniowych, przy drodze szybkiego ruchu, a ponadto - termicznie czynna. Nie sposób jej nie zauważyć, na tle dymiących kominów huty i elektrowni, jadąc autostradą z Katowic w kierunku Żor. "Skalny" ma bowiem wysokość 889 m n.p.m., kubaturę 17 mln ton i zajmuje powierzchnię 30 ha.

Hałda ta powstała przy fedrującej od 220 lat K.W.K. "Bolesław Śmiały". Wyrastała stopniowo przez 86 lat, począwszy od roku 1912 aż do 1998.

Usypane luźno zwały miału węglowego nie blokują dostępu tlenu - dlatego składowisko jest zapożarowane na dużej powierzchni. Na skutek zachodzących reakcji wydostają się na zewnątrz gazy oraz dym.

Słynna hałda stanowi więc obecnie poważny problem kopalni jak i mieszkańców Łazisk.

Kopalnia chce zlikwidować termiczną działalność hałdy "Skalny" we współpracy z Głównym Instytutem Górnictwa w Katowicach. Wiąże się to z koniecznością pozyskania dużych ilości środków finansowych, potrzebnych na realizację tych działań.

GIG przeprowadził badania gazów wydobywających się ze składowiska. Okazało się, że nie są to związki trujące, choć są bardzo uciążliwe ze względu na zapach. Materiał hałdowy tworzą w przeważającej części skały ilaste (mułowce i iłowce), rzadziej piaskowce. Wśród minerałów ilastych dominuje kaolinit i miki. Odpady zawierają minimalne ilości metali ciężkich. Jednak w porównaniu do gleb znajdujących się w rejonie Łazisk zawartość metali ciężkich w odpadach kopalnianych jest nawet 10-krotnie niższa. Ze względu na korzystne składniki mineralne odpady pogórnicze mogą być natomiast wykorzystane do bezglebowej rekultywacji terenów.

Badania i pomiary na hałdzie robiono przez kilka miesięcy. Zlokalizowano wszystkie ogniska zapalne.

Teoretycznie istnieje 7 metod gaszenia; wybór metody zależy od wielkości ogniska, jego głębokości itp.

Gaszenie składowiska "Skalny" polega na wtłaczaniu pulpy wodno-popiołowej do wnętrza składowiska i stworzeniu powierzchni, która nie będzie chłonąć tlenu do procesów zapalnych.

Prace rekultywacyjne na składowisku "Skalny" prowadzone są od 1999 r. zgodnie z wykonanym przez GIG "Projektem rekultywacji technicznej i biologicznej składowiska odpadów kopalnianych".

W 2001 r. dodatkowo GIG wykonał opracowanie pod nazwą: Program ekologicznego zamknięcia składowiska "Skalny", w którym zawarto wskazówki technologiczne uwzględniające aktualny stan termiczności oraz zweryfikowano wysokość kosztów niezbędnych do zakończenia prac rekultywacyjnych. Już w 2001 r. badania stanu termiczności przy pomocy zagęszczonej siatki 680 punktów pomiarowych wykazały, że zastosowane technologie gaszenia i likwidacji pożarów przynoszą zauważalne efekty, gdyż termika powierzchni obiektu i wielkości zapożarowanych obszarów ulegają zmniejszeniu. Do tej pory na składowisku wykonano prace przygotowawcze, gaszeniowe i rekultywację techniczną; na powierzchni 2,5 ha, w części południowo-wschodniej skarpy hałdy polsko-szwedzka firma SCAN-SEED-EKO wykonała obsiew trawą.

W ramach prac związanych z likwidacją i gaszeniem ognisk pożarowych wykonuje się:
- doszczelnianie aktywnych termicznie powierzchni zwałowiska z wykorzystaniem rowów chłonnych i izolacyjnych, którymi do szkieletu gruntowego wprowadzane są wodne mieszaniny popiołowe, uszczelniające; do tworzenia mieszaniny używa się popiołu z Elektrowni "Łaziska" i wody kopalnianej;
- przemieszczanie, usuwanie, studzenie materiału zapożarowanego i tworzenie w tym miejscu nasypu rekultywacyjnego;
- uszczelnianie zapożarowanych powierzchni w części południowo-wschodniej za pomocą zagęszczonych nasypów rekultywacyjnych, wykonanych z uzyskanego materiału hałdowego z przebudowy skarp składowiska, jak również z wykorzystania odpadów pogórniczych pochodzących z bieżącej eksploatacji węgla.

Prace te są prowadzone na powierzchni zajmującej około 9 ha.

Obecnie działalność kopalni w Łaziskach Górnych jest mniej uciążliwa dla środowiska niż w ubiegłych dwu stuleciach.

Jednym ze sposobów zagospodarowywania skały płonnej jest jej lokowanie z powrotem na dole kopalni. Metoda ta jest jednak bardzo kosztowna i ze względu na obecną trudną sytuację finansową górnictwa praktycznie nie może być wdrażana.

Działania kopalni w celu zagospodarowania odpadów pogórniczych są wielokierunkowe.

Najbardziej istotne jest tzw. gospodarcze wykorzystanie kamienia na powierzchni, czyli zagospodarowywanie w budownictwie obiektów inżynierskich np. pod budowę autostrad, placów, parkingów itp.

Kolejnym celem jest likwidacja a następnie rekultywacja nieczynnych wyrobisk popiaskowych i powapiennych. Tereny te, po ich zasypaniu i rekultywacji mogą utworzyć trwały użytek rolny.

Kopalnia zrekultywowała i zagospodarowała już szereg hałd i zwałowisk. Część hałd stożkowych, z uwagi na zapotrzebowanie na przepalony materiał, została rozebrana a tereny po nich zrekultywowano i zalesiono. W celu zagospodarowania odpadów pogórniczych czyli skały płonnej wykorzystano okoliczne obniżenia terenu, w szczególności wyrobiska po eksploatacji piasku, gliny i wapienia, tworzące nieużytki poprzemysłowe o stromych, zagrażających bezpieczeństwu skarpach. Tym sposobem zlikwidowano m.in. wyrobisko po byłej cegielni i piaskowni. W chwili obecnej na tym terenie zlokalizowane są pracownicze ogródki działkowe. Inny wyrównany i zrekultywowany teren o pow. 7 ha jest wykorzystywany pod produkcję rolniczą.

Pozostaje także możliwość składowania kamienia na powierzchni. Bardzo istotne jest jednak takie budowanie składowiska, by zminimalizować jego szkodliwość dla otoczenia.

Przykładem poprawnego składowania odpadów kopalni "Bolesław Śmiały" jest budowa składowiska "Waleska". Znajduje się ono po wschodniej stronie Łazisk i zostało tak ulokowane, by jego granice były maksymalnie oddalone od zabudowań mieszkalnych. Składowisko to zostało zaprojektowane w sposób, który zabezpiecza go przed procesami termicznymi. Odpowiednie ukształtowanie składowiska i jego rekultywacja nie ma większego wpływu na walory krajobrazowe otoczenia. Pod jego budowę wykorzystano obszar dawnych, wyeksploatowanych już dla poboru żużla dwu hałd, wyrobiska po eksploatacji gliny i część terenów dawnego PGRu. Składowisko jest wyposażone w system rowów opaskowych wraz z osadnikiem odcieków. Jakość wód powierzchniowych i podziemnych pobieranych z wybudowanych piezometrów jest poddana ciągłemu monitoringowi. Doprowadzono również przeciwpożarową sieć wodociągową. Technologia deponowania odpadów odbywa się w sposób, który polega na wybudowaniu w pierwszej kolejności wału wokół obrzeża składowiska. Wał zbudowany jest z zagęszczonych warstw odpadów. Zadaniem jego jest wyciszenie pracy sprzętu i uniknięcie pylenia podczas zasypywania wnętrza składowiska. Wysokość wałów wynosi około 6 m. Budowa wałów jak również wnętrza wykonywana jest warstwami o grubości 0,5 m i zagęszczana walcem. Między każdą warstwę odpadów wprowadzana jest warstwa izolacyjna, antypirogenna, wykonana ze szlamów (wapna) pochodzących z Elektrowni "Łaziska". Metoda ta pozwala odciąć dopływ powietrza do wnętrza składowiska i nie dopuścić do powstania zagrożenia pożarami endogenicznymi. Równocześnie z budową wałów obwodowych po ich ukształtowaniu prowadzi się bieżącą rekultywację zewnętrznych skarp składowiska poprzez obsypanie ich ziemią i wprowadzenie zieleni - obsianie mieszaninami traw. Po zakończeniu składowania kamienia odpadowego i przeprowadzeniu rekultywacji składowisko będzie stanowić teren sportowy i rekreacyjny, gdyż zaprojektowano tam tor saneczkowy, place gier, miejsca widokowe i ścieżki spacerowe.

Informacji udzielił Piotr Bodynek - Główny specjalista d/s ochrony środowiska K.W.K. "Bolesław Śmiały" w Łaziskach Górnych.

Opracowanie: Hanna Liczba

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 2575
 
   Komentarze
Jeszcze nie ma żadnych komentarzy, Twój może być pierwszy!

Dodaj komentarz
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5



Ilość głosów: 1
  Publikacje

Nowe zasady publikacji
Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Ranking publikacji 
Najczęściej zadawane pytania
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam


O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014