Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Reklama
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Osobowość nauczyciela w świetle współczesnych przemian społeczno-ekonomicznych.

Osobowością zajmuje się wiele nauk o człowieku. Sam termin pochodzi od łac. persona. Psychologia, pedagogika i socjologia uczyniły osobowość swym pojęciem konstytutywnym i jednym ze swych głównych problemów badawczych. Definiują osobowość jako zbiór względnie stałych cech psychicznych człowieka różniących go od innych ludzi warunkujących stałość jego zachowania, bądź jako system biologicznych i psychicznych właściwości człowieka warunkujących organizację jego czynności, tożsamość, kierunek i sposoby przystosowania się do otoczenia oraz twórczego przekształcania tego otoczenia. Główne składniki tego systemu to postawy przekonania, uczucia, motywy, potrzeby, skłonności, jak też cechy wyrażające specyficzny indywidualny stosunek do świata i ludzi.

Osobowość nauczyciela wychowawcy obejmuje trzy struktury:
- poznawczą - wyrażającą się działaniami związanymi ze spostrzeganiem i rozumieniem ucznia-wychowanka
- motywacyjną - obejmującą system wartości, potrzeby i postawy nauczyciela
- czynnościową -prakseologiczno-pedagogiczną

W obecnym czasie w świetle współczesnych przemian społeczno-ekonomicznych dąży się do tworzenia nowych szkół, przyjaznych dla ucznia. Tworzenie szkół, w których będzie możliwy rzeczywisty rozwój indywidualnych predyspozycji i możliwości ucznia zależy głównie od przygotowania i osobowości nauczycieli. To od osobowości nauczyciela zależy czy będzie rozbudzał zainteresowania, motywację do konstruktywnej aktywności samowychowawczej i rozwijał wrażliwość wychowanków.

Jedną z podstawowych cech osobowości nauczyciela w świetle współczesnych przemian społeczno- ekonomicznych jest zdolność do rozpoznawania przeżywanych uczuć ucznia, wskazanie na źródła ich powstania i adekwatne ich nazywanie. Nauczyciel nie ma prawa lekceważyć lub bagatelizować uczuć i stanu psychicznego tych z którymi pracuje. Powinno go cechować podmiotowe podejście do ucznia, zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa i akceptacji. Aby nauczyciel mógł pomagać w rozwoju musi umieć podejść do ucznia jako do osoby czującej, myślącej, mającej prawo do szacunku, wolności i do uczenia się czyli popełniania błędów.

Uczeń przychodząc do szkoły, przynosi swoje nadzieje na zdobycie wiedzy, na nowe przeżycia. Oczekuje ufnie na miłość i poszanowanie swoich potrzeb. Swoje nadzieje powierza nauczycielom. Dlatego cechą osobowości nauczyciela musi być powiernictwo duchowe, dobra wola, wola wspomagania rozwoju młodych ludzi. Nauczyciel jest zobowiązany do wierności, Wierność nauczyciela i wierność ucznia to pojęcia dopełniające się wzajemnie i tworzące fundament dialogu.

Zadaniem nauczyciela jest także zdobywanie informacji o uczniach, aby móc prowadzić pracę opiekuńczo-wychowawczą. Z tego zadania wynika ważna cecha osobowości nauczyciela- umiejętność prowadzenia rozmowy z dziećmi i młodzieżą w taki sposób, by czuli, że to co mówią jest rozumiane oraz właściwie przyjmowane przez nauczyciela. Co nie znaczy, że nauczyciel musi zawsze zgadzać się z poglądami uczniów, lecz ma brać pod uwagę ich punkt widzenia,

Istotną sprawą w wypełnianiu, przez nauczyciela pracy opiekuńczo-wychowawczej i dydaktycznej jest aby potrafił rozumieć komunikaty niewerbalne. Ta właściwość jego osobowości jest niezwykle ważna. Uczniowie często starają się swoje nastroje, odczucia i pragnienia przekazać nauczycielowi bez użycia mowy. Wiele informacji uwidacznia się (czasami nieświadomie) poprzez tak zwane porozumiewanie niewerbalne- uśmiechy, gesty, dotknięcia ręki, ruch ciała- zwłaszcza ruch głowy, mimikę twarzy. Wszystko to daje nauczycielom wychowawcom wiele interesujących informacji. Nauczyciel powinien nie tylko słyszeć dźwięk głosu dziecka, ale powinien umieć z nim rozmawiać słuchać go. To ma być człowiek, który rozpoznaje komunikaty pozawerbalne, który potrafi rozpoznać to "co nie widziane dla oka co zobaczyć może tylko serce" (Saint Exupery)

Nauczyciel musi umieć zdobyć zaufanie uczniów. Aby tego dokonać cechować go ma lojalność wobec uczniów i dyskrecja w odniesieniu do informacji, które są mu powierzane. Przy zdobywaniu zaufania ważną rolę pełni także inna cecha osobowości nauczyciela - empatia czyli wczuwania się w stany głównie uczuciowe innych osób. Nauczyciel nie będzie miał obrazu ucznia, jeśli nie jest w stanie wytworzyć w sobie empatii. To wczuwanie się w sytuację dzieci i młodzieży jest możliwe wówczas gdy potrafimy rozumieć ich stany psychiczne i traktować jako naturalne.

We współczesnej szkole nauczyciel musi umieć budować swój autorytet. Autorytet nauczycielski nie przychodzi automatycznie, ale każda osoba musi zdobywać go wartościami osobowymi. Nauczyciel powinien posiadać poczucie humoru, które sprawia, że nie czuje się obrażony, znieważony czy atakowany przez uczniów. Powinien być osobowością, z którą można pracować i śmiać się. Zostanie takim człowiekiem jeśli będzie posiadał i takie cechy jak: wiarygodność, zaufanie, imponująca wiedza merytoryczna, którą potrafi interesująco przekazać wzbudzając przy tym zaangażowanie uczniów i wzrost motywacji do nauki. Nauczyciel musi posiadać cechy, właściwości za pomocą, których ułatwi uczniowi potwierdzenie jego właściwej wartości. Jeśli nauczyciel będzie posiadał wymienione cechy, właściwości i nastawienie na rozwój ucznia, a nie na zadanie, które trzeba realizować to zdobędzie autorytet.

Aby pomoc nauczyciela w rozwoju ucznia była najbardziej skuteczna winien on posiadać następujące cechy:
1) autentyczność nauczyciela
2) pełna akceptacja i bezwarunkowo pozytywne nastawienie wobec ucznia
3) wrażliwe i empatyczne zrozumienie tego, co uczeń odczuwa i o co mu naprawdę chodzi

Kolejna cecha osobowości nauczyciela to troskliwość. Jako troskliwy nauczyciel ma przyczyniać się do tego, żeby niepowodzenia w nauce nie były nigdy zupełne i umie zachęcić do nowych wysiłków, które uwieńczone zostaną w końcu powodzeniem.

Współczesny nauczyciel powinien być taki jak wymarzył sobie J.W.Dawid w ciągle żywym dziele o duchu nauczycielstwa. Zasadniczą cechą nauczyciela ma być wewnętrzny nakaz dobroci, co nie może wykluczyć stanowczości postępowania i stawiania wymagań wychowankom, gdyż to jest konieczne dla ich rozwoju. Miarą skuteczności pracy wychowawczej staje się wielkość duszy nauczyciela, zdolność widzenia przez niego w każdym uczniu człowieka bliskiego sobie, a nie uciążliwego rywala w zimnej grze o uzyskanie przewagi psychicznej.
Nauczyciel powinien być twórczy. Cechować go miałyby takie cechy;
- stanowczość i silna motywacja dokonywania zmian,
- umiłowanie pracy/ zapał do niej i pracowitość,
- upór w dążeniu do celu, przywódczość i inicjatywa,
- niezależność myślenia, konstruktywne ś ć i krytycyzm,
- szerokie zainteresowania i duża witalność,
- wiara we własne siły,
- elastyczność intelektualna i trzeźwość umysłu,
- zdolność do samodzielnej realizacji celów.

Barbara Karolczak - Biernacka przeprowadziła wśród nauczycieli badania pilotażowe na temat pożądanych cech osobowości współczesnego nauczyciela dowodzą one iż:
1) Nauczyciel powinien mieć pewność siebie czyli odwagę.
2) Profesjonalizm, odpowiednia wiedza pedagogiczna i psychologiczna, którą stale poszerza oraz kompetencja.
3) Współczesnego nauczyciela ma cechować inteligencja, błyskotliwość, twórcze myślenie, pomysłowość, innowacyjność.
4) Jego stosunek do zadań ma cechować aktywność, pracowitość, odpowiedzialność, sumienność, rzetelność, systematyczność, rzeczowość, pilność.
5) Nauczyciel w stosunku do uczniów powinien być sprawiedliwy, wymagający, przyjemny, wyrozumiały, pomocny, tolerancyjny, cierpliwy, życzliwy, komunikacyjny.
6) Kolejne cechy to dynamizm, zorganizowanie, aspiracje, samosterowność i powołanie do zawodu. Oprócz tych cech zdaniem badanych respondentów nauczyciel powinien być interesujący, autentyczny, otwarty na zmiany, rzeczowy, praktyczny, pełen godności, zainteresowany kulturą i nowoczesny.

Czesław Banach także przeprowadził badania na temat osobowości nauczyciela w wyniku, których powstały propozycje 5 grup cech osobowości i szeregu cech-właściwości wchodzących w ich zakres tematyczny.

I. Cechy-właściwości osobowe
Nauczyciel ma być dostępny bezpośredni, kontaktowy. Akceptujący młodzież taką jaka jest, szanujący jej godność. Ma być dobrym organizatorem, pogodnym opiekunem, serdecznym, kulturalnym, życzliwym. Ma być samokrytyczny wobec własnej pracy i elastyczny w postępowaniu. Powinien być odważny w wyrażaniu swoich poglądów i mieć własne zdanie. Skromność, poczucie humoru to kolejne jego właściwości. Umiejący twórczo przystosować się do zmian społecznych i oświatowych. To człowiek sprawiedliwy, dyskretny, budzący zaufanie.

II. Cechy-właściwości intelektualne
Nauczyciel w świetle przemian ma być inteligentny, mądry i powściągliwy w wyrażaniu opinii, sądów, ocen. Ma mieć wysoki poziom wiedzy, kwalifikacji, sprawność intelektualną i szerokie zainteresowania. Powinien być samodzielny w myśleniu, twórczy w formułowaniu problemów i poglądów.

III. Cechy- właściwości dydaktyczne (prakseologiczno-pedagogiczne)
Nauczyciel mający odpowiednią i aktualną wiedzę merytoryczną i dobre przygotowanie metodyczne stosuje różne metody dydaktyczne oraz środki dydaktyczne w tym nowoczesną technologię kształcenia. Znający podstawy pedagogiki, psychologii oraz uznający ich przydatność. To człowiek znający dzieci ich potrzeby, możliwości i lubiący dzieci. Jest wymagający od siebie i innych, konsekwentny, dociekliwy i sprawiedliwy w ocenianiu i załatwianiu spraw. Samodzielny twórczy, poszukujący nowych metod i środków. Potrafi aktywizować uczniów i stosować indywidualizację w nauczaniu i poznawaniu uczniów. Stosuje demokratyczny (motywacyjny) styl kierowania i wspomagający samorządność uczniów. To nauczyciel samokształcący i doskonalący swój warsztat pracy i pracujący nad sobą. Potrafi korzystać z różnych źródeł informacji.

IV. Cechy właściwości-wychowawcze
Nauczyciel zajmujący się chętnie pracą z młodzieżą i otwarty na problemy młodzieży. Przychylny i potrafiący sobie zjednać uczniów swą postawą. Nie tylko uczy, ale także wychowuje młodzież traktując ją podmiotowo. Jako człowiek wyrozumiały, opiekuńczy nie ośmiesza uczniów i nie obraża się. zawsze dotrzymuje słowa i obietnic.

V. Cechy-właściwości zewnętrzne
Człowiek dbający o zdrowie fizyczne, psychiczne i odporny na trudności w pracy. Potrafi ekspresyjnie przekazywać informacje. Ma kulturalny sposób bycia.

Z badań Cz. Banach wyciągnął wnioski, ze można z pewnym uproszczeniem i uogólnieniem przyjąć jako cechy pożądane ułożone hierarchicznie w sposób następujący:
1. Otwartość i umiejętność kontaktu z młodzieżą, empatia.
2. Kompetencja merytoryczna i metodyczna.
3. Poszanowanie godności ludzkiej, podmiotowość
4. Sprawiedliwość i obiektywizm w ocenianiu uczniów.
5. Dialogowość, negocjacyjność, demokratyczny styl kierowania
6. Dyscyplina i wymagalność, konsekwencja w postępowaniu, wspomaganie w kłopotach
7. Tolerancja, kultura ogólna i pedagogiczna.
8. Umiejętność planowania i organizowania pracy własnej i zbiorowej
9. Motywacja i umiejętność samokształcenia oraz doskonalenia
swojego warsztatu pracy (rozwój zawodowy)
10. Poczucie humoru
Być prawdziwym nauczycielem w czasach wielkiej zmiany społecznej i edukacyjnych wyzwań nie jest łatwo. Przemiana wartości i stylów życia spiętrza trudności w pracy pedagogicznej. Może to zniechęcać do pracy ale także wyzwalać inicjatywę i motywować do niej.

W zawodzie nauczycielskim nadal nie straciła na aktualności myśl Seneki:
"Najmniej działa się tym, co się mówi,
więcej tym, co się robi,
a najwięcej tym kim się jest"

Wspominając szkołę do której się uczęszczało na ogół nie pamięta się wystroju wnętrz, wyposażenia sal. Pamięta się natomiast i wspomina ze wzruszeniem tych nauczycieli, którzy byli wysokim autorytetem moralnym, którzy potrafili stworzyć nić porozumienia z uczniami, których naturalna życzliwość i zdolność empatii zapewniła uczniom poczucie bezpieczeństwa w procesie wychowania bowiem, w interakcji między wychowawcą, a wychowankiem najważniejszy jest właśnie ten mało z zewnątrz zauważalny i trudny do zdefiniowania klimat więzi emocjonalnych, który może kompensować różne niedostatki organizacyjne procesów wychowawczych, ale które z kolei nic zastąpić nie potrafi. Klimat ten wytwarza się zaś tylko wówczas jeżeli działalności wychowawczej będzie towarzyszyła zawsze głęboka refleksja wychowawcy. Jego umiejętności krytycznej oceny własnych postaw, zdolność dostrzegania spraw zasadniczych, rzutujących na jego porozumienie z wychowankiem. Są to istotne cechy osobowości współczesnego nauczyciela.

Pamiętajmy, ze istotą pracy nauczyciela jest jak wyraził kiedyś G.Klimowicz jednym słowem MOTTO. Tworzą go pierwsze litery słów: miłość, odpowiedzialność, tolerancja, troskliwość, otwartość. Kształtując swoją osobowość powinniśmy o tych słowach pamiętać.


Bibliografia

1. Banach C. Cechy osobowości nauczycieli "Nowa Szkoła" 1995 nr 3
2. Banach C. O kulturze pedagogicznej i etyce zawodu nauczyciela "Dyrektor Szkoły" 1994 nr 6,7
3. Barański Cz. Nauczyciel twórczy innowator ? "Nowa Szkoła" 1995 nr 4
4. Czajkowski-Kilianek i J. Kilianek Dekalog współczesnego nauczyciela "Nowa Szkoła" 1994 nr 2
5. Dudzikowa M. Autorytet nauczyciela w opinii uczniów. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze 1995 nr 8
6. Janowska J. Psychologia humanistyczna w psychopedagogicznym kształceniu nauczycieli "Nowa Szkoła" 1995 nr 8
7. Kacprzak-Kazubowska U. Sposoby poznawania uczniów. "Nowa Szkoła" 1993 nr 1
8. Karolczak-Biernacka B. Kondycja nauczyciela. "Edukacja i Dialog" 1996 nr l
9. Kołodziński P. Wierność nauczyciela, wierność ucznia. "Edukacja i Dialog" 1995 nr l
10.Modrzejewska E Jakiego nauczyciela chciałby zatrudnić w swojej szkole? "Nowa Szkoła" 1995 nr 8
11. Pomykało W. Encyklopedia Pedagogiczna W-wa 1993

Opracowanie: Maria Łacina


 
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4.5



Ilość głosów: 10

Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Najczęściej zadawane pytania
Zasady publikacji 
Zobacz jak wygląda zaświadczenie o publikacji Twoich materiałów
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam

O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014