Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Reklama
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Warunki środowiskowe a oddziaływania wychowawcze rodziców

Dialektyczna teoria rozwoju psychicznego, generalnie przyjęta we współczesnej psychologii polskiej zakłada, że czynniki rozwoju (do których wg. M. Żebrowskiej, należałoby zaliczyć: zadatki organiczne, własna aktywność dziecka, środowisko i wychowanie) nie działają w izolacji, lecz są od siebie zależne, wzajemnie się warunkują i splatają ze sobą.

Środowisko rodzinne jest jednym z czynników rozwoju psychicznego i oddziaływuje na ten rozwój w powiązaniu z różnymi czynnikami i procesami rozwoju. Wynika stąd wniosek, że nawet bardzo dokładna znajomość środowiska rodzinnego nie jest wystarczająca do zrozumienia genezy całokształtu właściwości psychicznych dziecka.

Środowisko rodzinne obejmuje złożony układ bodźców i sytuacji oddziaływujących na dziecko, wynikających ze struktury i funkcjonowania jego rodziny.

Ze względu na rozwój psychiczny i z punktu widzenia wychowawczego celowe wydaje się rozróżnianie w obrębie warunków środowiska domowego:
1. warunków materialno - bytowych rodziny - określających pozycję społeczną i ekonomiczną rodziny i jej poszczególnych członków (poziom dochodów, sytuacja mieszkaniowa);
2. pozycji intelektualnej i kulturalnej rodziny określających poziom życia codziennego (wykształcenie rodziców, poziom potrzeb kulturalnych i życie umysłowe rodziców, kultura językowa w środowisku domowym)
3. warunków rozwoju i wychowania w dzieciństwie (0 -3 r.ż.);
4. struktura rodziny (skład osobowy, stosunki prawno - społeczne łączące członków rodziny, liczba dzieci w rodzinie, pozycja dziecka określona przez kolejność jego urodzenia).

Każdy z wyżej wymienionych warunków może być uznany za znaczący w rozwoju psychicznym dziecka. Należy jednak zawsze pamiętać o tym, że każdy element środowiska rodzinnego nabiera określonego znaczenia w zależności od kontekstu, w którym występuje. Rozpatrywanie roli i wpływu pojedynczych warunków na rozwój psychiczny dziecka w oderwaniu od innych może prowadzić do fałszywych wniosków.

Analizując domowe środowisko dziecka trzeba zwrócić uwagę na taki elementy jak: czas wolny rodziców od pracy zarobkowej oraz charakter wzajemnych stosunków i konfliktów między członkami rodziny. Zaburzenia w wewnętrznym ładzie i stabilności życia codziennego mają duży wpływ na cały rozwój psychiczny dziecka. Szczególnie silnie będzie się ten wpływ zaznaczał w odniesieniu do rozwoju intelektualnego. Można bowiem przypuszczać, że nieuporządkowany, chaotyczny tryb życia dziecka w rodzinie będzie pociągał za sobą także pewien brak ładu w myśleniu i intelektualnych działaniach dziecka.

Warunki materialno - bytowe rodziny

W obrębie warunków materialno - bytowych środowiska domowego rozróżnić można:
- warunki mieszkaniowe rodziny;
- warunki bytowe rodziny tzn. dochody rodziny.

Warunki mieszkaniowe rodziny

Warunki mieszkaniowe mają istotne znaczenie z wychowawczego punktu widzenia, ponieważ "połowę życia" spędzamy właśnie w mieszkaniu. Na ogół możliwości rozwojowe dla danego dziecka są lepsze w mieszkaniu obszernym, higienicznym, szczególnie w mieszkaniu dostatecznie oświetlonym i ciepłym. Natomiast gorsze są w mieszkaniu o cechach przeciwnych.

Drogi wpływu warunków mieszkaniowych na rozwój psychiczny dziecka są różne i złożone. Warunki higieniczne mieszkania wywierają bezpośredni wpływ na zdrowi oraz możliwości odpoczynku i zabawy. Rozmiar mieszkania wpływa na możliwość uczenia się w domu, a w szczególności odrabiania zadań domowych.
Ciasne mieszkanie wprawdzie zwiększa częstotliwość podniet społecznych ze strony współmieszkańców, ale pogarsza warunki do skupienia się umysłowego, do samodzielnego wysiłku, do spokojnej lektury, poza tym również do beztroskiej zabawy dzieci a nawet snu. W mieszkaniu obszernym bywa przeciwnie.

Przypuszczenie, ze mieszkanie większe, tym warunki środowiska indywidualnego są korzystniejsze, wymaga jak się zdaje - pewnego zastrzeżenia. Mieszkanie bardzo obszerne, rzadko dzisiaj spotykane, wydają się przy innych okolicznościach jednakowych, raczej niezbyt korzystne, a to głównie przez rozluźnienie kontaktów społecznych w rodzinie co sprzyja także odosobnieniu się.

Warunki mieszkaniowe dziecka nie zawsze są takie same jak warunki mieszkaniowe rodziny. Czasem w mieszkaniu ciasnym mieszka się dziecku dobrze, niekiedy bywa też przeciwnie. A to dlatego, że niekiedy zdarza się fakt ścieśniania się rodziców, aby tylko dziecko lub dzieci miały jak najwięcej przestrzeni w mieszkaniu. Ale bywa i tak, że z rożnych względów nawet obszerne mieszkanie jest, praktycznie rzecz biorąc, nie zamieszkałe, a wszyscy "gniotą" się w jednym pomieszczeniu. Bez wątpienia wielość okoliczności utrudnia obiektywne szacowanie warunków mieszkalnych dziecka.

Warunki bytowe rodziny (dochody rodziców)

Bieżące dochody rodziców, ponadto stan ich zamożności (majątku) są podstawowym warunkiem egzystencji dziecka, pośrednio również warunkiem korzystnego rozwoju psychicznego. Przy innych okolicznościach w przybliżeniu równych - im większe dochody i stan zamożności rodziców, tym korzystniejszy bywa zazwyczaj szereg czynników pochodnych, odbijających się wielorakimi skutkami o skomplikowanej pośredniości na rozwoju psychicznym dzieci.

Można natomiast wątpić w to, czy wyjątkowo wysokie dochody lub majątkowa zamożność rodziców są korzystne dla rozwoju psychicznego dzieci. Ponadto, nadmierna zamożność rodziców wywiera raczej ujemny wpływ wychowawczy, chociażby przez to, ze daje możność spełnienia wszelkich zachcianek dziecka, przekraczających jego rzeczywiste potrzeby. Pomimo tego zastrzeżenia, trzeba oceniać na ogół dodatnio (z wychowawczego punktu widzenia) dobre warunki materialne rodziców. przeciwnie należy oceniać złe warunki materialne rodziny.

Warunki bytowe rodziny nie są takie same jak warunki bytowe danego dziecka. Chodzi o to, że przy jednakowym majątku i dochodach bieżących stopa życiowa, w szczególności poziom wyżywienia rodziny, a w dalszym następnie szereg ważnych czynników wychowawczych, różnią się zależnie od wielkości rodziny, będącej na utrzymaniu rodziny. Im więcej osób pozostaje na utrzymaniu rodziców, tym trudniejsza jest na ogół sytuacja danego dziecka.

Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż niskie dochody ograniczają możliwość stwarzania optymalnych warunków rozwoju i zaspakajania pewnych wymagań dziecka, które wiążą się z jego pozycją w grupie. Ważne jest nie tylko wysokość dochodu, ale sposób korzystania z niego.

Pozycja intelektualna i kulturalna rodziny

Wiele czynników wchodzi w zakres warunków kulturalnych środowiska domowego. Są to m.in.
- wykształcenie rodziców;
- życie umysłowe rodziców, kultura językowa w środowisku domowym - zarówno w sensie gramatycznym, jak i ekspresyjnym bądź moralnym;
- potrzeby kulturalne rodziców i tradycje kulturowe rodziny.
Każdy z powyższych czynników stanowi w swoisty sposób i w rozmaitej mierze potencjał podniet, mniej lub więcej ważnych dla rozwoju psychicznego dziecka.

Pozycja społeczna określona jest przez takie zmienne jak zawód i wykształcenie rodziców. pozycja społeczna różnicuje rodzaj technik wychowawczych stosowanych przez rodziców oraz wymagań stawianych dziecku.

Wykształcenie rodziców

"Poziom wykształcenia" to nie tylko ilość ukończonych klas szkolnych, ale także zasób wiedzy zdobytej droga samokształcenia. Tak pojęty "poziom wykształcenia" trudno poznać, a to ze względu na kłopot z miernikiem samokształcenia. Nie ulega wątpliwości, że poziom wykształcenia osób z rodzinnego kręgu dziecka stanowi jeden z najważniejszych środowiskowych czynników rozwoju psychicznego dziecka, i to nawet w wypadku, gdy osoby te nie mają czasu lub skłonności do czynnej opieki nad nim. Poziom ich wykształcenia ujawnia się bowiem na każdym kroku w przypadkowych dyskusjach, krytykach, w zabawie oraz innych formach zachowania.

Życie umysłowe rodziców

Przez "życie umysłowe" należy rozumieć formy czynnego ujawniania wykształcenia, a zwłaszcza czynne zainteresowana intelektualne np. czytelnictwo gazet, czasopism, książek, rozmowy i dyskusje nad sprawami przekraczającymi codzienne problemy, zainteresowanie odczytami itp. Życie umysłowe, tak pojęte, nie zawsze idzie w parze z poziomem wykształcenia. Zdarzają się rozbieżności, dlatego stan życia umysłowego rodziny uwzględnić trzeba jako osobny czynnik osobistego środowiska wychowawczego dziecka.

Kultura językowa w środowisku domowym
Mowa jest powszednim świadectwem poziomu wykształcenia i życia kulturalnego. Poprze nią dociera do dziecka, zwłaszcza przedszkolnego, przeważa część informacji o świecie. Dlatego też, stan kultury językowej w domu wywiera potężny wpływ na kulturę językową dziecka a pośrednio na jego rozwój osobowości.

Jednym z symptomów, uważanych powszechnie za ważny poziom kultury osobistej (kultury "subtelnej" lub "chamskiej" 0 jest brak lub obecność w mowie słownictwa ordynarnego np. w postaci przekleństw, "rozróbek" słownych oraz tzw. Wyróżnień soczystych, szczególnie z dziedziny erotyki i seksualizmu. Stan moralnej kultury języka idzie w parze ze stanem kultury moralnej i umysłowej, ale ponieważ zdarzają się rozbieżności, dlatego rzecz tę należy ujmować osobno.

Potrzeby kulturalne rodziców i tradycje kulturowe rodziców
Im większe są potrzeby kulturalne rodziców, tym na ogół - przy innych warunkach rozwojowych - większe są też szanse pomyślnego rozwoju psychicznego dziecka. Zdarza się, że potrzeby kulturalne rodziców są tylko luźno związane z ich zamożnością i dochodami bieżącymi.

Do dziecka wpływ wychowawczy tradycji kulturowych dociera w różny sposób i różnymi drogami. Przede wszystkim tradycje ujawniają się w licznych i rozmaitych czynnościach naukowych, związanych z rutyną dnia codziennego oraz w świadomym oddziaływaniu na dziecko. Majątek kulturowy obejmuje wszelkie przedmioty materialne związane z życiem umysłowym, moralnym, artystycznym, towarzyskim i społeczno - organizacyjnym, a więc np. książki, czasopisma, obrazy, albumy, fotografie, zabawki itp. Im większy jest majątek kulturowy rodziny lub innych osób stale zamieszkujących z dzieckiem, tym więcej jest potencjalnych podniet do rozwoju umysłowego, moralnego, artystycznego, towarzyskiego itp. Jeśli nawet dorośli ze swojego majątku kulturowego nie korzystają to czynności zabawowe, ciekawość, podniety ze strony kolegów, nauczycieli - mogą skłonić dziecko do zaglądania do domowego zbioru książek, fotografii itp.

A zatem, sama przez się obecność przedmiotów w obrębie majątku kulturowego rodziny wywiera na dziecko niepośledni wpływ wychowawczy przynajmniej zaś stanowi potencjalne źródło takiego wpływu.

Warunki rozwoju i wychowania w dzieciństwie (0-3r.ż.)

Zaspokajanie potrzeb dziecka możliwe jest dzięki właściwej opiece od pierwszych dni życia dziecka. Już w wieku niemowlęcym rzeczą istotną jest zwrócenie uwagi na kształtowania i zaspokajanie potrzeb biologicznych, ale i społecznych. Dziecko w tym okresie zaczyna żywo interesować się światem dźwięków, kształtów, kroków, ruchów. Opiekuńczy rodzice nie skąpią dziecku ani uśmiechów, ani błyszczących, kolorowych zabawek. Stwarzają dziecku okazję do manipulowania odpowiednimi przedmiotami. Ułatwiają rozwój mowy, mówiąc do dziecka. Powstawanie oraz zaspokajanie szeregu potrzeb dokonuje się w toku właściwie sprawowanej opieki.

W okresie poniemowlęcym (od 1 do 3 r.ż.) właściwa opieka umożliwia dziecku opanowanie funkcji chodzenia i usprawnia jego ruchy, pozwala poznać specyficzne cechy przedmiotów i ich funkcje, opanować mowę jako narzędzie społecznego kontaktu. Dziecko w tym okresie niewątpliwie sprawia rodzicom wiele kłopotów. Rodzice w tym okresie niewątpliwie sprawia rodzicom wiele kłopotów. Rodzice właściwie opiekujący się swym dwu czy trzy - letnim dzieckiem zdają sobie sprawę z tego, że kłopotliwa czasem aktywność to naturalne dążenie do coraz bardziej wszechstronnego poznania świata i do wzbogacania swoich życiowych doświadczeń.

Dlatego też rozsądni rodzice umożliwiają swobodną aktywność dziecka oraz troszczą się o to, aby dziecko miało kontakty ze rówieśnikami. Otoczone właściwą opieką dziecko w tym okresie potrafi już opowiedzieć o tym, co widziało i robiło, umie ze zrozumieniem powtórzyć prostą bajeczkę i krótki wierszyk.

Dobrzy rodzice chętnie i często opowiadają dzieciom bajki, wierszyki, opowiadania dla tego wieku rozwojowego, zawsze też znajdą czas, by wzbudzić zadowolenie dziecka i wysłuchać dziecięcych relacji i recytacji. Potrafią stworzyć sprzyjające warunki dla dziecięcych zabaw i co najważniejsze brać w nich udział. Właśnie bowiem zabawa jest, w wieku poniemowlecym jak w następnym okresie rozwoju - wieku przedszkolnym, zasadniczą działalnością dziecka. Bawiąc się dziecko zaspokaja potrzebę aktywności i nowych doświadczeń. Im więcej wrażeń zabawowych rodzice dostarczają dziecku tym zaspokajanie jest pełniejsze. U dziecka prawidłowo rozwijającego się budzi się potrzeba twórczej inicjatywy. Rodzice dbający o prawidłowy rozwój dziecka, podchwytują pomysły dziecka i pomagają je rozwijać. W ten sposób inspirują zabawy dziecka, które stają się coraz bogatsze angażujące myśli i uczucia.

Warunki rozwoju i wychowania w dzieciństwie są zróżnicowane w zależności od tego, czy dziecko w okresie poniemowlęcym wychowywało się w domu, czy też uczęszczało do żłobka. Psycholodzy często podkreślają, ze okres od urodzenia do trzeciego roku życia, jest szczególnie ważny dla całego rozwoju. Wychowanie przez rodziców w pierwszych fazach rozwojowych dziecka nie może być zastąpione przez żaden inny rodzaj wychowania.

Struktura rodziny

Rodzina jak każda mała grupa posiada strukturę, czyli pewien układ wszystkich elementów umożliwiających jej funkcjonowanie. Skład osobowy, stosunki prawno - społeczne łączące członków rodziny (zwłaszcza rodziców), liczba dzieci w rodzinie, pozycja dziecka określona przez kolejność jego urodzenia to czynniki określające strukturę rodziny.

Bardzo ważne z punktu widzenia rozwoju dziecka ma wpływ to czy rodzina jest pełna, czy niepełna. Rodziny niepełne to najczęściej rodziny bez ojca. Jeśli brak ojca spowodowany jest rozwodem, dla dziecka istotna jest sytuacja poprzedzająca rozwód. Atmosfera napięcia, kłótnie między rodzicami, wykorzystywanie dziecka jako argumentu we własnych rozgrywkach powodują bardzo dużą zmienność oddziaływań wychowawczych, niekonsekwencje rodziców oraz niezaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka. Sytuacja taka może jednak zdarzyć się i w rodzinach pełnych. Od postępowania matki zależy sytuacja wychowawcza dziecka w rodzinie. Samotne matki często koncentrują całą swoją uwagę na dziecku.

Warunki wychowawcze środowiska rodzinnego, w którym wychowuje się dziecko są w dużym stopniu zdeterminowane wielkością rodziny, określoną ilością dzieci w rodzinie. Różnice, jakie zachodzą w sytuacji rodzinnej dziecka wychowywanego w rodzinie wielodzietnej i małodzietnej, można rozpatrywać w związku z liczbą systemów wzajemnego oddziaływania, wytworzonych przez powiązania zachodzące między członkami rodziny.

BIBLIGRAFIA:
Adamski F. (1982) - Socjologia małżeństwa i rodziny, Warszawa, PWN
Cudak H. (1995) - Szkice z badań nad rodziną, Kielce, WSP
Filipczak H. (1981) - Rodzina a rozwój psychiczny dziecka, Warszawa, NK
Pieter I. (1972) - Środowisko wychowawcze, Katowice, UŚ
Tyszka Z. (1982) - Rodziny współczesne w Polsce, Warszawa, PWN
Tyszka Z. (1979) -Socjologia rodziny, Warszawa, PWN
Zaborowski Z. (1969) - O rodzinie. Rodzina jako grupa społeczno - wychowawcza, Warszawa IWNK
Ziemska M. (red.) (1986) - Rodzina i dziecko, Warszawa, PWN

 

Opracowanie: mgr Marzena Kowalska


 
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5.6



Ilość głosów: 5

Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Najczęściej zadawane pytania
Zasady publikacji 
Zobacz jak wygląda zaświadczenie o publikacji Twoich materiałów
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam

O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014