Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Reklama
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Funkcjonowanie samorządu terytorialnego i jego podstawy prawne

Miejsce i rola aktów prawotwórczych stanowionych przez organy samorządu terytorialnego i inne organy lokalne w całokształcie form działania stosowanych przez te podmioty (decyzje prawa powszechnego, decyzje wewnętrzne, działania nadzorczo-kontrolne, koordynacyjne, społeczno-organizatorskie) są uwarunkowane funkcją prawa w życiu współczesnego społeczeństwa i państwa.[1]

Reaktywowanie samorządu terytorialnego w parlamencie kontraktowym zostało pojęte bardzo szybko. Już na trzecim posiedzeniu Senatu I kadencji w dniu 29 lipca 1989 roku przedstawiono tezy dotyczące ustroju prawnego samorządu.

Efektem prac Senatu było wypracowanie projektów kilku ustaw, które w dniu 25 stycznia 1990 roku zostały złożone pod obrady Sejmu.

W dniu 8 marca 1990 roku uchwalono trzy ustawy o zasadniczym znaczeniu dla obecnego samorządu. Najważniejszą z nich była ustawa o samorządzie terytorialnym, następnie ustawa - Ordynacja wyborcza do rad gmin, gdyż umożliwiała przygotowanie i wprowadzenie wyborów. Dopełnieniem tego była ustawa o zmianie Konstytucji RP, która dostosowywała zapisy Konstytucji do nowej koncepcji samorządu terytorialnego.

Powyższe ustawy zapoczątkowały prace nad całościowym uregulowaniem zagadnień dotyczących samorządu.

Obecnie do tzw. przepisów samorządowych oprócz ustawy o samorządzie terytorialnym i ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin należy zaliczyć:
- ustawę konstytucyjną z 17 października 1992 roku o wzajemnych stosunkach miedzy władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426), która zastąpiła przepisy rozdziału VI Konstytucji RP wprowadzone 8 marca 1990 roku, uchylone ustawą,
- Konstytucje RP z 2 kwietnia 1997 roku,
- Ustawę z dnia 25 marca 1994 roku o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 84, poz. 195), będącą uzupełnieniem ustawy o samorządzie terytorialnym, zastąpiła ona ustawę z 18 maja 1990 roku o ustroju samorządu miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 34, poz. 200),
- Ustawę z dnia 22 marca 1990 roku o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124), regulującą status prawny pracowników zatrudnionych w urzędach gmin, jej jednostkach pomocniczych, związkach komunalnych, biurach sejmików samorządowych i innych określonych w przepisach jednostkach administracyjnych gmin,
- Ustawę z dnia 10 maja 1990 roku - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 1919), zawierającą obok przepisów derogacyjnych przejściowych i końcowych, ważne przepisy dotyczące uwłaszczenia gmin (nabycie mienia komunalnego), a więc przepisy prawa materialnego,
- Ustawę z dnia 17 maja 1990 roku o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gmin a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 z późniejszymi zmianami) - zwaną ustawą kompetencyjną.

Ustawa o samorządzie terytorialnym zapowiada wydanie także innych ustaw samorządowych:
- Ustawa z dnia 11 października 1991 roku o referendum gminnym (Dz. U. Nr 110, poz. 475),
- Ustawa z dnia 7 października 1992 roku o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. Nr 85, poz. 428),
- Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 31 z późniejszymi zmianami),
- Ustawa z 10 grudnia 1993 roku o finansowaniu gmin (Dz. U. Nr 129, poz. 600), ustawa ta uchyliła wcześniej obowiązującą ustawę z 14 grudnia 1990 roku o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania (Dz. U. Nr 89, poz. 518),
- Ustawa z 5 stycznia 1991 roku - Prawo budżetowe (Dz. U. Nr 72, poz. 344 - tekst jednolity),
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. Nr 106, poz. 679), "antykorupcyjna".
- Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa (Dz. U. Nr 91, poz. 576),
- Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 91, poz. 577),
- Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz. U. Nr 91, poz. 578),
- Ustawa z dnia 24 lipca 1998 roku wydana po wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. Nr 96, poz. 603),
- Ustawa z dnia 24 lipca 1998 roku o wejściu w życie ustawy o samorządzie powiatowym, województwie oraz ustawy o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 99, poz. 631),
- Rozporządzenie rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 roku w sprawie utworzenia powiatów (dz. U. Nr 103, poz. 652),
- Ustawa z dnia 16 lipca 1998 roku - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. Nr 95, poz. 602),
- Ustawa z dnia 30 września 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną.

Wymieniona wyżej ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 roku, o wzajemnych stosunkach miedzy władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym zawierała istotne cechy samorządu w najważniejszym dla porządku prawnego akcie tj. Konstytucji RP, statuując powyższą instytucję w gronie najważniejszych instytucji państwowych.
"W artykułach od 70 do 75 dosyć wyraźnie wyeksponowała role i pozycję samorządu terytorialnego w systemie organów terenowych. Natomiast jeśli chodzi o terenowe organy administracji rządowej ogólnej, to w art. 69 wymieniła tylko wojewodę, nie wpominając o organie administracji rządowej niższego stopnia. Może to świadczyć o tym, że Mała Konstytucja celowo rozszerzyła pole dla rozwoju samorządu terytorialnego." [2]

Ustawa ta funkcjonowała od 17 października 1992 roku aż do wejścia w życie nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonej dnia 2 kwietnia 1997 roku, gdzie przepisy o samorządzie terytorialnym umieszczone zostały w rozdziale VII Konstytucji RP.

Obecnie najważniejszym aktem prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej jest Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku, przyjęta ostatecznie 25 maja 1997 roku w drodze referendum konstytucyjnego.

Postanowienia odnoszące się do jednostek samorządu terytorialnego i jego funkcjonowania zawarte są w art. 15 i art. 16 oraz art. 61, art. 79 - 80, art. 163 - 172. Wśród przyjętej regulacji znajdują się także przepisy odnoszące się do podmiotowości prawnej takich jednostek. Konstytucja RP, jako podstawowe źródło, ma tu szczególne znaczenie jako najważniejszy akt w całym systemie źródeł obowiązującego prawa.

"Cechą charakterystyczną takiego aktu jest to, że reguluje on instytucje ustrojowe w sposób ogólny i ramowy, pozostawiając ich szczegółowe unormowania ustawom zwykłym. (...) Ustawodawca zwykły stosuje ustawę zasadniczą konkretyzując jej postanowienia, poprzez wydanie ustaw zwykłych, zaś organ państwowy może normy konstytucyjne stosować bądź wprost - jak np. rząd, prezydent, bądź pośrednio poprzez wydanie aktów wykonawczych do ustaw realizujących Konstytucję.

Natomiast bezpośrednie stosowanie tych norm przez inne podmioty, a zwłaszcza obywateli, polega na tzw." skorzystaniu "z uprawnień udzielonych adresatowi normy. (...)

Warto więc podkreślić, iż szczególne pozycje gmin, a w pewnym zakresie także innych podmiotów komunalnych, powołanych do zaspokojenia zbiorowych potrzeb społeczności lokalnej i realizującej zadania publiczne powoduje, że przyjęcie Konstytucji osób prawa publicznego dla tych podmiotów i jej uwzględnienie w postanowieniach Konstytucji wydawał się całkowicie uzasadnione." [3]

Uznając, że zarówno samorząd terytorialny, jak i administracja rządowa wykonują zadania publiczne (państwowe) ustawodawca nie przeciwstawia samorządu państwu. Zrywa z treścią naturalnych niezbywalnych praw gminy. Daje wyraz poglądowi, że gmina jest tworzona po to, aby wykonać zadania państwa (sprawować administrację państwową), ale w przeciwieństwie do organów administracji rządowej, w sposób samodzielny (zdecentralizowany). Przyjmuje klasyczne rozumienie samorządu.[4]

Według art. 163 Konstytucji RP samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych.

Art. 164 stanowi, iż podstawową jednostka samorządu terytorialnego jest gmina, która wykonuje zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego.

Samorząd terytorialny wyposażony jest w osobowość prawną (art. 165 ust. 1 Konstytucji RP), samodzielność oraz ochronę prawną (art. 165 ust. 2 Konstytucji RP).

Samorząd terytorialny wyposażony został we wszystkie niezbędne elementy składowe korporacji terytorialnej, do których należą: mieszkańcy tworzący wspólnotę samorządową, wydzielone terytorium, osobowość prawną, gwarancje samorządności oraz ochroną prawną.

Z art. 1 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym wynika jednocześnie drugie kryterium istotne dla określenia samorządu, mianowicie obligatoryjny charakter uczestnictwa w samorządzie terytorialnym. Oznacza to, że przynależność mieszkańców gminy do wspólnoty samorządowej nosi charakter przymusowy. Obligatoryjny charakter przynależności do samorządu gminy powoduje, że zarówno dana osoba nie może się zrzec członkostwa samorządzie (może jednak przenieść się na terytorium innej gminy i stać się członkiem innej wspólnoty samorządowej), ani tez organy gminy nie mogą jej wykluczyć ze wspólnoty samorządowej.

"Gmina jako podmiot prawny działający w sferze publicznoprawnej i cywilnoprawnej posiada zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. Treść i granice podmiotowości prawnej gminy wyznaczone są przez obowiązujący porządek prawny. Gmina jest adresatem norm prawnych sytuujących ja jako wyodrębniony podmiot prawa w strukturze organizacyjnej państwa." [6]

Samorząd terytorialny będąc częścią administracji publicznej w ramach swej działalności wykonuje "zadanie publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej...". Normę tą konstytuuje art. 166 ust. 1 Konstytucji RP, zaś art. 2 ust. 1 i art. 65 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym stanowią, że "jednostki samorządu terytorialnego wykonują przysługujące im zadania publiczne." Z faktu wykonywania zadań administracji publicznej wynika, że organy wykonujące ową administrację dysponują władztwem analogicznym do takiego jakim dysponuje państwo.

Oznacza to, że organy samorządowe mogą korzystać w tym zakresie z takich form władczych jak np.:
- Stanowienie przepisów powszechnie obowiązujących na terenie gminy,
- Wydawanie decyzji administracyjnych,
- Możliwość stosowania egzekucji administracyjnej dla wymuszania nakazów i zakazów ustanowionych przez organy gminy, itp.

Sprowadzenie istoty przepisów gminnych do przepisów obowiązujących stanowionych przez gminę pociąga za sobą ograniczenie terytorialnego zakresu ich obowiązywania. Zgodnie z regulacją art. 4 ust. 1 przepisy te obowiązują na obszarze poszczególnych gmin. Taka regulacja terytorialnego zakresu obowiązywania prawa gminnego rodzi dwa zasadnicze pytania. Czy mogą być stanowione przepisy obowiązujące na części terytorium gminy? Czy możliwe jest stanowienie wspólnych przepisów gminnych w ramach współdziałania gmin?

Jeżeli chodzi o pytanie pierwsze, to odpowiedz na nie można znaleźć w art. 40 ust. 2 pkt. 1, dopuszczającym możliwość stanowienia przepisów gminnych obowiązujących na części terytorium jednostki podziału zasadniczego. Trudno byłoby bowiem uważać za słuszne znaczne różnicowanie prawa miejscowego w ramach gminy czy miasta. Wpływałoby to na dezintegrację terenu, a przecież celem działania rad gminnych jest proces odwrotny: tworzenie zintegrowanych organizmów społeczno - gospodarczych. Z tego też względu należałoby traktować jako sprzeczne z ogólnymi celami ustawy nadużywanie możliwości stanowienia przepisów gminnych obowiązujących na części obszaru gminy.[7]

Jeżeli chodzi o pytanie drugie, to trzeba stwierdzić, że aczkolwiek "wspólne" przepisy stanowione przez organy w ramach współdziałania gmin mogłyby być istotnym instrumentem realizacji ustalonych przez nie wspólnych zadań, to w świetle regulacji ustaw bark jest podstaw do twierdzenia, że taka możliwość istnieje. Pozostaje możliwość podejmowania jednobrzmiących uchwał rad gmin współpracujących.[8]

Podstawowe konstrukcje dotyczące zadań gmin oparte są na rozróżnianiu zadań własnych i zleconych. Zadania własne mogą mieć charakter dobrowolny lub obligatoryjny, natomiast zadania zlecone są gminie przekazywane ustawą lub w drodze porozumienia gminy z organem administracji rządowej.

Ust. 3 art. 2 ustawy o samorządzie terytorialnym deklaruje gwarancję samodzielności gminy i stwierdza, że samodzielność ta polega ochronie sadowej (także art. 165 ust. 2 Konstytucji RP). Są z nią funkcjonalnie powiązane inne zasady odnoszące się do gmin, które ją bliżej konkretyzują, względnie uzasadniają. Należy do nich zaliczyć zasady: demokratycznego ustroju gmin i wolnego wyboru rady gminy przez jej mieszkańców, wyłączności gminy w zaspokajaniu zbiorowych potrzeb społeczności lokalnej, wykonywanie przez gminę zadań publicznych w zakresie ustalonym przez ustawy, priorytetu samorządu w organizowaniu życia publicznego w gminie, osobowości prawnej gmin w dziedzinie praw majątkowych oraz subwencjonowania działalności gmin przez państwo.

Samodzielność ta jednak doznaje ustawowych ograniczeń poprzez wprowadzenie instytucji obowiązkowych zadań własnych (art. 7 ust. 2 ustawy o samorządzie terytorialnym). Jest to dosyć istotne ograniczenie, o ile bowiem w zakresie własnych zadań fakultatywnych gmina samodzielnie ocenia celowość podjęcia zadania, ustala sposób jego realizacji oraz finansuje je z własnych środków, to w zakresie zadań obligatoryjnych nie może uchylić się od ich wykonania.

W celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, w tym przedsiębiorstwa i może zawierać umowy z innymi podmiotami (art. 9 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym), może też, gdy nałożone na nią zadania przekraczają jej możliwości, tworzyć związki i porozumienia komunalne (art. 10 ustawy). Nie może natomiast prowadzić działalności gospodarczej wykraczającej poza zadania o charakterze użyteczności publicznej (art. 9 ust. 2 ustawy), a więc tzw. działalności komercyjnej.

Rozgraniczenie zadań państwa i zadań samorządu terytorialnego dokonano przy pomocy różnorodnych rozwiązań prawnych. Podstawowe znaczenie ma klauzula zawarta w art. 6 ustawy o samorządzie terytorialnym. Ustęp 1 stanowi, iż "do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów." Klauzula ta ustanawia domniemanie właściwości na rzecz gminy. Oznacza to, że gmina zajmuje się lokalami sprawami publicznymi, które zostały ustawowo włączone do zakresu jej działania, a także te, których ustawy nie przekazały żadnemu podmiotowi. Zaś z ust. 2 wynika, że w razie wątpliwości czy sprawa należy do organów gminy, czy innych podmiotów wykonujących zadania administracji publicznej, należy przyjąć właściwości organów gminy.
 

Opracowanie: Elżbieta Kozioł


 
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4.75



Ilość głosów: 4

Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Najczęściej zadawane pytania
Zasady publikacji 
Zobacz jak wygląda zaświadczenie o publikacji Twoich materiałów
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam

O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014