Awans Informacje Forum Dla nauczyciela Dla ucznia Korepetycje Sklep
  [ Zaloguj się ]   [ Załóż konto ]
  Najczęściej szukane
Konspekty
Programy nauczania
Plany rozwoju zawodowego
Scenariusze
Sprawdziany i testy
  Reklama
  Media
Przegląd Prasy
Patronat
Medialny
Po godzinach
  Slowka.pl
Słówka na email
Język angielski
Język niemiecki
Język francuski
Język włoski
Język hiszpański
Język norweski
Język japoński
Język rosyjski
Gramatyka
Rozmówki

Funkcje i formy ocen szkolnych

WSTĘP

Ocenianie nie jest sprawą łatwą

Specjalny dział dydaktyki zajmujący się ocenianiem - zwany jest dyscomologią.

Przeprowadzono różne badania na temat oceniania uczniów. Zapoczątkował je niemiecki pedagog Doming. Badania wykazały, iż te same prace uczniowskie przedłożone różnym nauczycielom otrzymały różne oceny od bardzo dobrej do niedostatecznej. Jest więc bardzo ważne, aby przy ocenianiu uwzględnić właściwe kryteria, które - uwaga - muszą być znane również uczniom.

Oceny szkolne budziły w szkołach niezadowolenie i wywoływały różne konflikty. Toteż różni pedagodzy wypowiadali się za ich zmienienie.

Jednym z nich był pedagog szwajcarski Decvody. Według jego koncepcji uczniowie otrzymywali dokładną charakterystykę postępów w nauce, nie otrzymywali natomiast świadectw ani ocen.

Na podobnym stanowisku stanęli reformatorzy niemieccy. Uważali oni, że żywa osobowość ucznia nie da się wyrazić abstrakcyjną cyfrą. Ta innowacja jednak się nie upowszechniła. Okazało się, że ze względów społecznych i wychowawczych, oceny są bardzo potrzebne.

Rola oceny. Funkcje oceny.

Analizując funkcje oceny w nauczaniu, można by wskazać dwie odmienne role, jakie pełnią oceny, aczkolwiek nie zawsze daje się je ściśle rozgraniczyć.
Są to:
1. Rola diagnostyczna - informacyjna: nauczyciel, sprawdzając w ciągu roku postępy ucznia zwraca uwagę na realizację szczegółowych zadań i na tej podstawie wydaje ocenę poszczególnym uczniom czy zespołom.
Umożliwia im to:
1.1. wprowadzenie pewnej korekty do procesu nauczania, jeśli wyniki
nauczania pewnej dziedzinie okażą się niewystarczające,
1.2. również udzielenie niektórym uczniom wskazówek dotyczących usunięcia luk i błędów w opanowywanej wiedzy, czyli dokonać korekty swoich działań (pobudza do wysiłku i ukierunkowuje go). Informacja wysłana jest tu w kierunku: uczeń, nauczyciel, władze, środowisko. Władze szkolne informowane są o postępach uczniów poprzez oceny. Informacje te gdy ocenianie jest obiektywne i diagnostyczne mogą służyć rozeznaniu co do rzeczywistej wartości programów szkolnych, stopnia ich realizacji, poziomu poszczególnych szkół i populacji uczniów rekrutujących się z różnych środowisk, wartości stosowanych metod oraz osiągnięć poszczególnych nauczycieli.
2. Selekcyjna funkcja oceny: ocena decyduje o corocznych promocjach lub powtarzaniu klas, decyduje o zdaniu egzaminu np. na studia...
Wiąże się ta funkcja z tym, co dzieje się na terenie szkoły, jak i poza nią.
Omawiana funkcja nie sprowadza się do selekcji negatywnej. Oceny stanowią również podstawę do selekcji pozytywnej, gdyż z ich uwzględnieniem dokonuje się wyróżnień rozmaitego rodzaju, np. wcześniejsze przesunięcie do klasy programowo wyższej.

Proces oceniania wiedzy uczniów.

1. Proces oceniania wiedzy uczniów opiera się na rezultatach kontroli i analizach postępów w nauce.
Co zatem rozumiemy pod pojęciem oceny i oceniania?
Na podstawie rozeznania uzyskanego w toku kontroli wyników nauczania
porównujemy, pracę uczniów z wzorcem, osiągnięte rezultaty z zamierzonymi celami. Wynik tej konfrontacji ujmujemy w postaci
słownej lub liczbowej zwanej odpowiednio oceną lub stopniem.
Zatem ocena = wynik konfrontacji:

Praca ucznia   rezultat ucznia
wzorca oraz zamierzonych celów


2. Wieloznaczność wyrazu ocena (według Atszulera):
a) proces oceniania,
b) rezultat procesu oceniania.

Ad.- a - ocena jest rozumiana jako diagnostyczna działalność szkolna, jako proces zdefiniowania stanu posiadania przez ucznia wiedzy
z określonego przedmiotu nauczania.

Ad. - b - w sensie rezultatu procesu uczenia się ocena jest synonmem noty, czyli jednego ze stopni występujących w skali ocen oraz opinii nauczyciela o wynikach pracy ucznia.

Ocenianie wyraża proces pomiaru posiadanej wiedzy.
Proces oceniania wiedzy uczniów kryje w sobie wiele problemów:
dydaktycznych, wychowawczych, organizacyjnych.
* Ocenienie może nastąpić jedynie wtedy, gdy jego przedmiotem są:
- wiadomości,
- umiejętności,
- nawyki,
- poprawność logicznego myślenia i działania uczniów.
* Zatem w praktyce oceny zwracamy uwagę na:
- sposób rozumowania ucznia,
- zdolności porównywania faktów wskazywania różnic i podobieństw między faktami, zjawiskami i stosunkami,
- dostrzeganie związków przyczynowych i skutkowych między zjawiskami oraz istotnych cech i właściwości faktów i zjawisk.

Przedmiot oceny.

Rola ocen zależy w dużej mierze od tego, co staje się ich przedmiotem.
Najczęściej przedmiotem oceny bywa:
1. Aktualny stan wiedzy (umiejętności) - interesuje nas, co uczeń umie
w czasie, gdy przeprowadzony pomiar poziomu jego wiedzy odnoszony jest wówczas do zakładanych możliwości przyswojenia treści programu, a oceny informują w jakim zakresie i stopniu program ten został rzeczywiście zrealizowany;
Tak wystawione oceny jeżeli są odpowiednio zróżnicowane dostarczają danych porównawczych o osobach przerabiających ten sam program, np.:
- uczniach jednej klasy,
- uczniach różnych klas i szkół tego samego rodzaju i poziomu.

Niebezpieczeństwo - informacje jedynie o stanie wiedzy na "tu" i "teraz", pomija możliwości rozwojowe jednostki, jest jedynie diagnozą, a nie daje informacji: czego można oczekiwać od człowieka; uczeń zaś dowiaduje się w jakim zakresie opanował treści programowe i jakim stosunku pozostaje jego osiągnięcie do osiągnięć kolegów, ale nie wie, na ile podwyższył swoje własne osiągnięcia, w jakim stosunku pozostaje jego aktualna wiedza do tej jaką posiadał dawniej i czy jego wysiłek (w zestawieniu z możliwościami jest wystarczająca). W grę wchodzi tu też poziom wiedzy w momencie startu i niejednakowa zdolność uczenia się.

Nauczyciel - również uzyskuje informacje niepełne, gdyż nie dowiaduje się, w jakim stopniu jego oddziaływanie wpływa stymulująco na rozwój uczniów i czy możliwość ich zostają rzeczywiście wykorzystane w procesie kształcenia.

2. Postępy jakie uczeń czyni - są również przedmiotem oceny. Porównuje się wówczas to, z przyswajanych treści programowych uczeń aktualnie umie, z tym co umiał dawniej. Stwierdzenie zmian w wielkości postępów ucznia jest pożyteczną informacją dla nauczyciela. Przyczynia się ona do:
- poznania rzeczywistych możliwości ucznia,
- sprawdza wykorzystanie takich możliwości,
- zróżnicowanie oddziaływań,
- ułatwia dobór właściwych sposobów postępowania, aby obraz był pełny.

3. Wkład pracy ucznia - czyli wielkość wysiłku, pracowitość.
Niełatwo tu jednak ustalić kryteria, niełatwo dokonać pomiaru, stąd omawiane zróżnicowanie nie znajduje wyrazu w odrębnych ocenach, jednak każdy nauczyciel powinien przy ocenianiu wziąć je pod uwagę.

Formy oceny.

1. Ocena może spełniać swoje funkcje dydaktyczno - wychowawcze wówczas, gdy dokonywana jest zgodnie z jej cechami konstytutywnymi.

Cechy konstytutywne oceny to:
- obiektywność,
- jawność,
- instruktywność,
- motywacja do dalszej pracy.

2. Ocena pracy dydaktyczno - wychowawczej przybiera formę stopnia.
Oprócz stopnia funkcję oceny spełniają:
- potwierdzenia lub zaprzeczenia skierowane do ucznia,
- różne postacie aprobaty i dezaprobaty,
- plusy i minusy,
- komentarz,
- charakterystyka odpowiedzi,
- recenzje prac uczniowskich.
Należy pamiętać o tym, że ocenianie to nie tylko stawianie ocen.
To również ustne wypowiadanie zdania, jego możliwości, zdolności.
Ma to miejsce w osobnym kontakcie nauczyciela z uczniami i rodzicami.

Wystawianie danemu uczniowi oceny jest najtrudniejszym fragmentem działalności każdego nauczyciela.

3. Ocena winna więc:
- rzetelnie odzwierciedlać umiejętności i wiadomości ucznia,
- pobudzać ucznia do pracy,
- sprawiedliwie uwzględniać wysiłek ucznia w stosunku do innych osób w klasie,
- czasami być wypadkową nie tylko wiedzy i umiejętności, ale także sytuacji życiowej ucznia.

Ocenianie, które jest głównie wynikiem przemyśleń samego nauczyciela powinno zawierać następujące cechy. Sposób oceniania:
- powinien być nieantagonistczny,
- musi być sprawiedliwy,
- powinien być jasny i precyzyjny,
- musi prawidłowo uwzględniać odpowiednie wymagania na odpowiednią ocenę,
- powinien umożliwić uczniowi prawidłowe poznanie swojej wartości oraz możliwości.

Uwaga! Pracę z uczniem - lekcje i ocenianie - należy traktować jako obszar swojej autonomii, za którą trzeba brać pełną odpowiedzialność. Jednocześnie trzeba szanować indywidualność innych nauczycieli.
Wielkim błędem i nietaktem jest komentowanie np. sposobu realizacji danego materiału przez kolegę - nauczyciela, wystawiana przez niego ocen (zaniżona lub zawyżona). Pod określoną oceną podpisał się przecież konkretny nauczyciel i jedynie on za nią może wziąć odpowiedzialność. To do samych uczniów i rodziców powinno należeć określenie zgodności ocen z wymaganiami na wyższym szczeblu nauczania.

Błędy w ocenianiu.

Jakie istnieją przyczyny powodujące, że w praktyce dydaktyczno - wychowawczej oceny nie zawsze odzwierciedlają faktyczny stan wyników pracy uczniów?
Często źródłami deformującymi ocenę są:
- znajomość teorii kwalifikowania wiedzy,
- nieumiejętność oceniania,
- uleganie wpływom czyjegoś autorytetu (np. dyrektor szkoły, nadzór pedagogiczny),
- niejednakowy poziom wymagań poszczególnych nauczycieli,
- niejednolite wartościowanie różnych elementów pracy i odpowiedzi uczniów,
- kłopoty w uchwyceniu subtelnych różnic, które występują w odpowiedziach młodzieży uczącej się,
- bezwzględne łączenie oceny z każdym poznawaniem, kontrolą wiedzy,
- traktowanie ocen końcowych (semestralnych, rocznych) jako średniej arytmetycznej stopni otrzymanych przez uczniów w trakcie semestru lub całego roku szkolnego,
- mała liczba ocen w semestrze,
- ocenianie uczniów według średniego poziomu rówieśników w klasie,
- niesystematyczność i niejednorodność oceny.

Następstwem tych niedostatków są nieobiektywne i przypadkowe oceny wiedzy uczniów. Fakt ten wpływa niekorzystnie na efektywność kształcenia i motywację do nauki.

Bibliografia:
K. Denek: Proces oceniania wiedzy uczniów, "Nauczyciel i wychowanie" 3/1997
M. Łobocki: Umiejętności psychologiczne nauczyciela, W-wa 1991
A. Michna: O dylematach oceniania, W-wa 1995
W. Okoń: Proces nauczania, W-wa 1961
Cz. Kupisiewicz: Podstawy dydaktyki ogólnej, W-wa 1978
K. Sośnicki: Poradnik dydaktyczny, W-wa 1966
Z. Wlodarski: Psychologiczne problemy szkolnego oceniania
i egzaminowania, W-wa 1989
W. Zaczyński: Dydaktyka [ w: Pedagogika. Podręcznik akademicki pod red. Michała Godlewskiego ].

Opracowanie: mgr Ewa Cybulska


 
  Barometr
1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 6



Ilość głosów: 1

Szukaj autora i tytuł
Ostatnio dodane materiały
Najczęściej zadawane pytania
Zasady publikacji 
Zobacz jak wygląda zaświadczenie o publikacji Twoich materiałów
  Twoje konto
Zaloguj się
Załóż konto
Zapomniałem hasła
  Forum
Nauczyciel - awans zawodowy
Matura
Korepetycje
Ogłoszenia - kupię, sprzedam, oddam

O Profesorze - Napisz do Nas - Reklama - Polityka prywatności - Najczęściej zadawane pytania - Zgłoś błąd

2000-2014